Tarıh • 09 Mamyr, 2020

Neman úshin shaıqasqan er

571 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Jý­yrda arhıv materıaldaryn aqtaryp otyryp qazaqtyń taǵy bir erjúrek ulynyń Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta kórsetken qa­harmandyǵy jónindegi maǵlumatqa tap boldym. Sarǵaıǵan qa­ǵazda bylaı dep jazypty: «Gvardııa kishi serjanty Darhan Juba­nyshov nemis fashısterimen keskilesken shaıqasta ózin er­júrek sol­dat retinde kórsetti. Ol naǵyz Otanǵa berilgen edi». Ju­banyshov kim? Onyń erlikteri qandaı? Endi soǵan ke­leıik.

Neman úshin shaıqasqan er

Jasy jıyrmadan endi as­qan jigit Darhan Ju­ba­ny­shov qan maıdanǵa 1942 jyly qańtar aıynda ketti. Ol san ret qııan-keski urys­­tarǵa qatysqan. Ásirese Dar­­hannyń erlik kórsetip, atyn jaıǵan jer – Neman óze­niniń jaǵalaýy. Shyǵys Prýs­sııa­ǵa jóńkile qashyp bara jat­qan nemis fashısteri Ne­man ózeniniń arǵy betine myq­tap bekinip aldy. Olar osy jer­den bir qadam sheginbeýge bar­lyq kúshin salyp baqty. Ju­banyshov 43-shi atqyshtar polki bólimshesiniń komandıri bolatyn. Mine, osy polktyń jaýyngerleri 1944 jyldyń shilde aıynda Neman ózeni jaǵa­laýyna bekingen nemis fashıs­terin shabýyldaýǵa kósh­ti.

11-armııanyń qolbasshysy Ga­lıskıı dereý ózennen ótip, jaý­ǵa tutqıyldan shabýyl­daý­ǵa buıryq beredi. Árıne, bul ólimge bas tigýmen bir­deı buıryq edi. О́zenniń arǵy jaǵalaýynda árbir qalt etken­di nysanaǵa alyp jaý otyr. Boraǵan oqtyń astynda ózendi júzip ótýge kúsh-qaı­rat pen úlken júrek kerek. Rota k­o­man­dıri barlyq jaýyn­ger­ler­di jınap aldy. Ol tas-túıin bolyp turǵan soldattardy bir sholyp ótti. Bul jaýapty tap­syrma. Tipti basty ólimge tigý degen sóz.

«Qane, óz erkimen baratyndar bir adym alǵa shyqsyn!». Eń al­dymen toptan sýyrylyp shyq­qandardyń biri bizdiń ke­ıip­kerimiz Darhan Juba­ny­shov boldy. «1944 jyldyń 16 shildesine qaraǵan túnde erjúrek jaýyngerler qaıyqqa mindi. Darhan qol pýlemetin daıar kúıinde kezenip ustap otyr. Arǵy bette bizdiń ásker­diń de bir bóligi bar-tuǵyn. Qaıyqqa minip, arǵy betke attan­ǵan jaýyngerlerdiń eń jaýapty mindeti – arǵy bette qal­ǵan bólimshege qolmen ustap júzip ótetin arqandy jetkizý. Osy jaýapty tapsyrmany da qazaqstandyq jaýynger óz min­de­tine aldy.

Jaý ózen ústinde qyltyń­dap kele jatqan qaıyqty baı­qap qalyp, oqtyń astyna aldy. Bu­­lar da oq jaý­dyra otyryp ja­ǵalaýǵa kelip tústi. Ja­ýyn­­gerler kóp aıaldaǵan joq, be­ki­nis­te jatqan jaýǵa tap berdi. «Otan úshin alǵa!» dep bó­limshe komandıri jaýynger­ler­ge rýh berip, shabýylǵa aldymen ózi kóterildi.

Keskilesken qoıan-qoltyq soǵys transheıa ishinde boldy. Bó­limshe komandırine 1-2 nemis tap berdi. Erjúrek komandır yqqan joq. Kózdi ashyp-jum­ǵan­sha fashıstiń bireýin ta­pan­­shamen atyp óltirdi, ile-shala ekinshisin de jaıpady. Er­júrek jaýyngerler transheıany aqyry tolyq bosatyp, arttaǵy qarý­las­ta­ryna aspanǵa raketa atyp belgi berdi. Bul ózenniń arǵy betindegi jaýyngerlerge jol ashyq degen belgi.

Sol kúni kúndiz az ǵana ja­­­­­ýyn­ger jaý áskeriniń tórt sha­­­býy­lyn toıtardy. Sóı­tip qazaqtyń arda uly Darhan Jubanyshov bas­taǵan jaýyngerler negizgi kúsh­t­iń Neman ózeninen ótýine múmkinshilik týǵyzdy. Lıtva jerinde kór­set­ken osy qahar­man­dyǵy úshin gvardııa kishi serjanty D.Ju­banyshov Qyzyl Tý or­de­nimen marapattaldy.

Munan soń da batyr ja­­ýynger talaı soǵysqa qatysyp erlik kórsetti. Biraq Darhan Jeńis jalaýynyń Berlınde jelbirep, dúnıe júziniń shat-shadymanǵa bólengen sátin kóre almady. Ol Kenıgsberg qalasyna shabýyl jasaǵan urysta erlikpen qaza tapty.

Biz batyr týraly osy de­rek­­ter­di qaıdan aldyq dersiz? So­ǵys­tan keıin kóp jyl ótken soń lıtvalyq Povılos Fralovas esimdi aza­mat jerlesimiz týra­ly ózi bi­letin jaıttardyń bá­rin qaǵaz­ǵa túsirip, hat jo­l­­dady. Hatta joǵaryda aı­tyl­ǵan derek­terdi aıta kelip, «Biz ba­tyrdyń týyp-ósken jerin de anyqtadyq. Ol Qyzylorda oblysy Aral aý­dany Sarbasat aýyldyq ke­ńe­siniń azamaty eken. Ol jerde batyrdyń anasy Úmitken Berbaeva apaı tu­rady. Biz osyndaı batyr tár­bıelegen ana­ǵa alǵys aıtamyz. Povılos Fralovas. Lıtva SSR» dep aıaq­ta­ǵan.

Búginde Aral aýdany Sek­se­ýil aýylyndaǵy orta mektepke Darhan Jubanyshovtyń esimi berilgen. Aýylda batyr atyndaǵy kóshe de bar. De­genmen, jerlesimizdiń erlik isterin el sanasynda jań­ǵyr­typ, urpaqtarǵa úlgi etý batyr týraly basqa da derekter izdes­ti­rilip, zerttelýi kerek dep sanaımyz. Osyn­daı erlerimizdi este saqtaý kele­shek urpaqqa ama­nat. Er­le­ri­mizdi ardaqtaý bizge – keıin­gi urpaqqa mindet.