Elimizdiń ózge óńirlerindegideı bizdiń oblysta da osy jyldar ishinde birshama keleli ister atqarylyp, jańa bastamalarǵa jol ashyldy. Naqty aıtqanda, eki mıllıondaı adamdy qamtyǵan 7 myńnan astam is-shara ótkizildi.
Mysalǵa, «Týǵan jer» arnaıy jobasy aıasynda oblysta úsh jyl ishinde 15,3 mlrd teńgege 600-ge jýyq áleýmettik bastama júzege asyryldy. Negizinen áleýmettik mańyzy bar nysandar salyndy jáne qaıta qalpyna keltirildi: mektepter, balabaqshalar, medısınalyq mekemeler, mádenıet nysandary, sport alańdary, jas mamandarǵa salynǵan úıler jáne taǵy basqalary. Bul «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn júzege asyrý jolynda qaıyrymdylyq isimen aınalysyp, óz úlesterin qosyp júrgen jerlesterimizdiń patrıottyq rýhy joǵary ekendiginiń aıqyn dáleli. Olar eldiń eń baı bıznesmenderi emes, týǵan jerine jany ashıtyn kásipkerler, fermerler, aýyl sharýashylyǵy qyzmetkerleri.
Atalǵan maqalada bizdiń qoǵamǵa zamanaýı jáne bolashaqty jaqsy túsinetin gýmanıtarlyq bilikti adamdar qajet ekeni atap kórsetilgen. Osy oraıda, 2018-2019 oqý jylynda oblystyń barlyq 560 mektebinde 1200-ge jýyq «Tegin IT-synyptar» ashylyp, bıyl oblys ortalyǵynda mektep jasyna deıingi balalardan bastap stýdent jastarǵa deıin ǵylymǵa bet burýǵa múmkindik beretin IT-tehnologııalar men ınnovasııalyq ádistemelerdi úılestiretin biregeı alań – «Bolashaq saraıynyń» qurylysy bastaldy.
Aqmola oblysynyń 11 kıeli nysany ulttyq tizimge, 35-i óńirlik tizimge endi. Halyqty kıeli nysandarmen jaqyn tanystyrý maqsatynda 8 týrıstik marshrýt kartasy ázirlendi. Oblystyń barlyq kıeli nysandarynda QR-kodtar, aqparattyq qalqandar, bılbordtar men kórsetkishter ornatylyp, joldar salyndy. 2018 jyldan beri ashyq aspan astyndaǵy mýzeı – «Botaı» vızıt ortalyǵy» arheologııalyq-etnografııalyq kesheni jumys isteıdi, Byltyr mýzeıge 5 myńnan astam týrıst keldi.
Býrabaı aýdanynyń «Zvezdnyı» balalardy saýyqtyrý ortalyǵy bazasynda «Meniń Otanym – Qazaqstan» týrıstik-ólketaný ekspedısııalyq otrıadtarynyń oblystyq sleti jyl saıyn ótedi. Kóp kúndik jaıaý joryqtar, tájirıbe almasý, slettiń shatyrly jáne skaýttyq lagerleri jyl saıyn 1,5 myńnan astam bala men jasóspirimdi qamtıdy. Aýdan oqýshylarynyń ǵylymı jumystary negizinde 2019 jyly «Meniń kishi Otanym» hrestomatııasy (620 bet) shyǵarylyp, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginiń «Rýhanı jańǵyrý» qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty tarapynan joǵary baǵaǵa ıe boldy.
2018-2019 jyldary «Tarıhı-ádebı ólketaný» jobasyn júzege asyrý aıasynda 6 shyǵarma jaryq kórdi. Olar: Nurdáýlet Aqyshtyń «Afanasıı Latýta» tarıhı romany, Jumash Kenebaıdyń «Ǵashyq júrek» poemasy, Aıgúl Kemelbaevanyń «Arqanyń altyn beldeýi» ǵylymı ocherki, Ábilqaıyr Qanaǵattyń «Atajurtym – Kókshetaý» romany, Ermahan Shaıhyulynyń «Arqanyń aqtańgerleri» povesi, Erbolat Baıatulynyń «Tulpar tuıaǵynyń izimen» essesi.
Osy óńirde týǵan aqyndar men jazýshylardyń aýdıokitaptary shyǵaryldy. Sonyń ishinde Sáken Júnisovtiń «Aqan seri», Ilııas Esenberlınniń «Qahar», Sábıt Muqanovtyń «Balýan Sholaq», Estaı Myrzahmetovtiń «Medet», Kákimbek Salyqovtyń «Úkili Ybyraı», Málik Ǵabdýllınniń «Epıstolıarnyı mır», Tólegen Qajybaevtyń «Aıbozym», Erik Asqarovtyń «Ata qaz», Jabal Erǵalıevtiń «Eski arba» shyǵarmalary bar.
Zamanaýı aqparattyq-kommýnıkasııa jaǵdaıynda jáne jahandaný úrdisinde mádenı qundylyqtardy eksporttaý, olardy saqtaý men damytýdyń neǵurlym tıimdi joly bolyp tabylady. «Jahandyq álemdegi qazirgi qazaqstandyq mádenıet» arnaıy jobasy aıasynda oblystyń shyǵarmashylyq ujymdary jyl saıyn Aýstrııa, Italııa, Polsha, Reseı, Túrkııa, Birikken Arab Ámirlikteri jáne basqa da kóptegen elde halyqaralyq baıqaýǵa qatysyp júr. Bizdiń shyǵarmashylyq ujymdar sheteldik seriktestermen berik mádenı baılanys ornatty, bul olardyń shyǵarmashylyqtaryn ushtap, básekege qabilettilik deńgeıin aıtarlyqtaı arttyrdy.
2019 jyly «Uly esimder – Uly dala» arnaıy jobasy aıasynda «Kókshetaý-Nur-Sultan» tas jolynyń boıynda Úkili Ybyraı, Aqan seri, Birjan sal, Balýan Sholaq jáne Kenesary han syndy tarıhı tulǵalardyń jáne Stepnogorsk qalasynda Qajymuqan Muńaıtpasulynyń eskertkishi ornatyldy. «100 jańa esim» jobasyna úsh jyl ishinde 294 aqmolalyq qatysyp, onyń 9-y jobanyń jeńimpazy atandy. Byltyr BAQ-ta baǵdarlamaǵa qatysty 16 myńnan astam materıal jarııalandy.
2019 jyldyń 1 jeltoqsanynan oblystyq «Rýhanı jańǵyrý» aımaqtyq jobalaý keńsesi jumys isteıdi. Biz bıyl jáne kelesi jylǵa kóptegen mindet men ıdeıany alǵa qoıdyq. Sonyń ishinde arnaıy jobalardyń maqsaty men mindetine turǵyndardyń nazaryn aýdaryp, azamattyq belsendiliktiń ósýine yqpal etýge, ózekti máselelerdi sheshýge qabiletti ózara tolyqtyrýshy is-sharalardan turatyn keshendi baǵyttalǵan naqty jobalar josparladyq.
«Aýyl – el besigi» jobasynyń tıimdiligi, «sakraldy oryndardyń» nasıhattalýy, «Uly dalanyń uly esimderiniń» ulyqtalýy, bilim, mádenıet, týrızm salasynda atqarylyp jatqan jumystar, tyń jobalar, halyqaralyq ǵylymı konferensııalar, respýblıkalyq aqyndar músháırasy, aıtystar, dástúrli ánshilerdiń, teatrlardyń festıvali, kitaptardyń jaryqqa shyǵýy, eski tarıhı jádigerlerdiń tabylýy – munyń barlyǵy qoǵamdyq sananyń jańǵyrýy.
Ulttyq qundylyqtyń temirqazyǵy – rýhanııat ekeni belgili. Al rýhanııat – tarıhpen, mádenıetpen, salt-dástúrmen, ádebıetpen, ádep-ǵuryppen, tárbıemen ólshenedi. Bıyl jyl basynan beri biz «Zamandas» jobasy aıasynda ulttyq qolóner sheberi, zerger Rústem Sháripov, umyt bolǵan ulttyq taǵamdar daıarlaýdyń sheberi Úkijan Qalıaqparqyzy, «100 jańa esim» jobasynyń jeńimpazy Nazgúl Jakenova, múmkindigi shekteýli qaısar qyz Samal Amrına, volonter Amantaı Erbol týraly jáne Málik Ǵabdýllın murajaıy men Aqmola oblystyq tarıhı-ólketaný murajaıynyń, Kókshetaý qalalyq elektrondy kitaphanasynyń, ulttyq kıimder tigetin «Aqaı» sán salonynyń, Aqkól balalar úıiniń qyzmeti men tynys-tirshiligin kórsetetin aqparattyq beınerolıkter daıarlap áleýmettik jeli arqyly kópshilik nazaryna usyndyq. Kelesi kezekte «Jeti ata», «Qara shańyraq», «Altyn júrek» taqyryptaryndaǵy beınebaıandar bolmaq.
Qarqyndy damý ústindegi kez kelgen memlekettiń tamyry hám dińgegi bolýy shart. Iаǵnı tamyry degenimiz ulttyq qundylyq bolsa, dińgegi, ózegi – ulttyq rýh. Bıyl Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyǵy aıasynda Muhar Áýezovtiń «Abaı joly» romanyn jastardyń jappaı oqýyna yqpal etip, uly Abaı arqyly olardyń ulttyq qundylyqtarǵa degen oń kózqarastaryn qalyptastyryp, shyǵarmany tereń túsinip, óz oılaryn qaǵaz betine erkin túsirýine múmkindik berý maqsatynda «Biz – Abaı jolyndamyz» konkýrsy jarııalanyp, búginde elýge tarta jas shyǵarmany oqyp shyǵyp, óz paıymdaryn tarazyǵa salmaq. Sonymen qatar «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn basshylyqqa alyp qurylǵan «Eljastar» eksperımentaldy-laboratorııalyq jastar teatry aqpan aıynda «Jastyqtyń oty qaıdasyń?!» atty qoıylymnyń premerasymen qýantty. Al Abaıdyń qarasózderin kún saıyn áleýmettik jelide jarııalaý jaqsy dástúrge aınaldy.
Ult úshin qyzmet etken uly tulǵalar týraly qysqa da nusqa «10 derek» jobasy sáýir aıynan beri áleýmettik jelide turaqty túrde jarııalanyp keledi. Búginde kópshilikke Shoqan Ýálıhanov, Naýan Haziret, Imanjúsip Qutpanuly, Smaǵul Sádýaqasov, Bilál Moldybaev, Qoshke Kemeńgeruly, Barlybek Syrttanuly, Mirjaqyp Dýlatov, Baqtygereı Qulmanuly, Aıtmaǵanbet Bektemirov, Muhamedsálim Káshimov, Raqymjan Qoshqarbaev, Talǵat Bıgeldınov, Málik Ǵabdýllın, Ramazan Elebaev, Saǵadat Nurmaǵambetov, Jumabek Táshenev, Erkin Áýelbekov týraly tanymdyq turǵydaǵy qundy derekter kópshilikke jetkizildi. Joba tek Aqmola jeriniń týmalarymen ǵana shektelmeı, ult maqtanyshyna aınalýy tıis tarıhı tulǵalardy túgel qamtymaq.
Zaman talaby jańaryp jatqandyqtan, «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń jyl ótken saıyn qurylymy ózgerip, ony júzege asyrý úshin jańa talaptardyń paıda bolýy zańdylyq. Jastardyń, óskeleń urpaqtyń jańashyldyqqa qumar ekeni belgili. Bıyl tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý mekemelerinde oqyp jatqan jastardy «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyna belsendi kiriktirý maqsatynda saıystar uıymdastyrylyp, Aqan seri atyndaǵy joǵary mádenıet kolledjiniń, Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy kópsalaly kolledjdiń, Arna kolledjiniń, joǵary medısınalyq kolledjiniń, qazaq gýmanıtarlyq tehnıkalyq kolledjiniń, azamattyq qorǵanys kolledjiniń oqýshylary bilimderin ortaǵa salyp, óz pikirlerin qyzý qorǵap, ustanymdaryn ushtady.
«Rýhanı jańǵyrý» – qoǵamdyq sanany jańǵyrtý boıynsha júrgiziletin júıeli jumys. Bul jumystyń nátıjesi – bilimdi, básekege qabiletti, eljandy, ultjandy, ana tilin ardaqtaıtyn, ádebıeti men mádenıetin qurmet tutatyn, tarıhyn tanı biletin sanaly azamat bolmaq. Bul keshendi tásil barlyq memlekettik jáne qoǵamdyq ózgeristerdiń trendine, árbir qazaqstandyqtyń ómirlik maqsatyna aınalýy tıis.
Maral JAQYPOVA,
Aqmola oblystyq «Rýhanı jańǵyrý» óńirlik jobalaý keńsesiniń basshysy
