Rýhanııat • 12 Mamyr, 2020

Orys kelin nemese «baqsha qaraqshylary»

1050 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Ortalyq bazarda jolyqqan. Bir kezde Esildiń quba talyndaı solqyldaıtyn, bergi jaǵynan qarasań, arǵy jaǵyndaǵy kúnniń kózi kórinetin jup-juqa bala edi. Qazir jaýyryny qaqpaqtaı, ju­dy­ryǵy toqpaqtaı jigit. Ba­zar­daǵy qyrǵyzdar aıyr-kú­rektiń sabyn satatyn qaǵa beriste tur eken. Bul jerde ne joq deısiz, baltanyń saby, shi­lik­ten býǵan sypyrǵysh, aǵash kúrek, monshaǵa qajetti qaıyń japyraqtarynan býylǵan sypyrǵysh. Kezek te qa­ra­qurym. Satýshy qyrǵyz alýshy qazaqqa «asyqpańdar, bárińe jetedi» dep qoıady.

Orys kelin nemese «baqsha qaraqshylary»

Áýeli aýyl-eldiń amandyǵyn surastyq. Boıyna qarap edim, taralyp ósipti.

– Baıaǵy urlap jegen qııa­ryń­nyń paıdasy-aý, – dedim men, – qaı­da bara jatyrsyń?..

– Aýyldan keldim ǵoı, aǵa!

– Joq, ony aıtpaımyn, boıyń qaı­da bara jatyr?

Kúmiljip qaldy.

– Qara jumys istemegesin shy­ǵar, balalar ósip qaldy ǵoı. Qo­ra­daǵy birer sıyr, eki-úsh toq­ty­ny ózderi-aq jaılaıdy. Anada aıyrdyń saby synyp qalyp, kórshilerge kúnimiz túsip júr edi, bazardan sap satyp ala keteıin dep keldim.

– Aıyrǵa sap alǵany nesi, aýyl tolǵan aǵash emes pe? О́zde­riń jonyp alsańdar qaıtedi.

– Táıir-aı, ony kim jonady, aǵa? Mynda qyrǵyzdardyń jonyp qoıǵany daıyn turǵanda. Osydan-aq ala salamyz.

Osy bala, Bıjigit kishkentaı kez­inde tentek boldy. Tań at­qan­nan keshke deıin aýyldyń qotanyn ala shań qylyp ıt qýyp júretin. Bir jyly ózimizben ata­las aǵaıyn kelin túsirdi. Kelin bolǵanda qandaı?! Tek orys­tardyń arasynda ósken soń qazaqshasy shamaly. Toı ótken soń kelesi kúni tóńirekke kóz salypty. Bizdiń aýyl kóldi jıek­teı qonǵan eldi meken. Búıir­de Borlyq ózeni móldirep aǵyp jatyr. Qunarly topyraǵy qandaı?! Álgi kelinniń kózi nesheme jyldan beri taý-teńiz bolyp úıilip jatqan kóńge túsipti. Bizdiń jaqtaǵy aýyldar mal qıyn jyl saıyn traktormen ysyryp, el shetine úıe beredi ǵoı. Kóń óz-ózinen jylda kúıedi. Keıin tyńaıtqyshqa aınalady. Kúnde kórip júrgendikten oǵan eshkim kóńil aýdarmaıdy. Keıin oryssha sóılegeni úshin, baqsha ekkeni úshin «orys kelin» atanǵan álgi kelinniń kózine kógiljim munar tumshalaǵan Qaraǵashtyń qalyń ormany, mólt-mólt etip jatqan Jarqamys kóli, erke ózen Borlyq túspeı, jan adamǵa keregi joq kóń túsken ǵoı. «O, boje» depti orys kelin, ne degen baılyq?! Abysyndary jas kelinniń aqyl-esiniń bútindigine kúmán keltirgen. Kóń men qıdy da kisi baılyq dep esepteıdi me eken. Jas kelin birden iske kirisken. Aramshópten basqa eshteńe óspeıtin baqshanyń ishin tazalap, bizdiń aǵaıǵa arba-arba kóń tasytyp, qııar men qyzanaq egip­ti. Ol kezde bizdiń aýyl qııar men qyzanaqty kórshi orys po­sel­­kesinen satyp alyp jeıtin. Tuń­ǵysh qadam sátti bolyp, «orys» kelinniń eńbegi jansa kerek, ónimi de joıqyn. Biraq, aýyl­dyń tentekteri tynyshtyq ber­megen. Áli jeýge jaramaıtyn kók kezinde julyp tastaıtyn. Joq julyp tastamaıdy, jemekshi bolyp sabaǵyn shaınaıdy. Álgi tentek qaınylaryna jas kelin baqsha qaraqshylary dep at qoıypty. Árıne, oryssha. Keıin baqsha qaraqshylarynyń qoly jetpegen jerge ósken ónimdi shelek-shelek qylyp jınap, tentek qaınylaryn qaryq qylsa kerek. Sonyń biri jańaǵy Bıjigit.

Sodan beri qanshama ýaqyt ótti. Bizdiń aýyl qııar men qy­za­naqqa tisin tıgizgen «orys» kelinniń isin ersi kórip, kús­tá­na­lap júrgende, ol da kóship ket­ken. О́negesi óris jaımady. Kókónisti kógermeı jatyp jeı­tin Bıjigitter qazir aıyrǵa sap izdep júr.

Sońǵy jańalyqtar