Qaldyqty qaıta óńdeıtin kásiporyn

Qala kóshelerinde qoqys jınaıtyn jáshikterdiń turǵyn úılerden oqshaý turatynyn bilemiz. Sol mańda qoqysty suryptaıtyn konteınerlerdiń túr-túrin kórip júrmiz. Shynyny, plastıkti bólip jınaýǵa daǵdylanyp ta qaldyq. Jáshikterdiń bir bóligi quramynda synap bar ýly energııa únemdegish shamdardy jınaýǵa arnalǵan. Dál sol jáshikke batareıa men qarapaıym, pishini dóńgelek kelgen shamdardy da jınaımyz. Elordadaǵy «NTP Kazecotech» kásiporny dál sol konteınerlerdi sanıtarlyq talapqa saı jınap, qoqysty óńdeıdi, adam aǵzasyna, tabıǵatqa asa zııan ýly zattardy joıady. Kompanııanyń ǵımaraty «Astana – jańa qala» arnaıy ekonomıkalyq aıma­ǵynyń ındýstrııalyq parki aýmaǵynda ornalasqan. Qaldyqtardy mekemeniń júrgizýshileri kólikke tıep, sol mańǵa jetkizedi. Dál osy sharýaǵa jaýapty jumysshynyń biri, kólik júrgizýshisi – Marat Anapııaev. Onyń ujymda eńbek etip júrgenine 5 jylǵa jýyqtaǵan.

«Kásiptik-tehnıkalyq bilim alǵan soń, birden osy zaýytqa jumysqa ornalastym. Bizdiń jumysymyz energııa únemdegish shamdardy jınaýmen baılanys­ty. Qyzǵylt-sary jáshikter qala­nyń barlyq aýdanynda bar. Tórt júrgizýshi sonyń barly­ǵyn jınap úlgere­miz. Synaptyń ózi ýly bolǵan soń, saqtyq sharalaryn qatań saqtaı­myz. Synap tógilgen jaǵdaıda talapqa saı zalalsyzdandyramyz. Bir ókinishtisi, vandalızm tyıyl­maı tur. Jáshiktiń syrtynda qandaı zattardy qalaı jınaýǵa bolatyny týraly nusqaýlyq kórse­tilgenimen, ony elep-esker­meıtinder kóp. Amal joq, qoqys­ty sorttap otyrýǵa týra keledi. Aýdandardy bólip-jarǵym kel­meıdi, biraq Esil aýdanynyń tur­ǵyndary shamdy, batareıany bólip jınaýǵa uqyptyraq qaraı­tynyn baıqadym. О́zge aýdandar da esildikterden úlgi alsa quba-qup», deıdi M.Anapııaev.

Seriktestik jumysshyla­ry As­tanamen qosa, Temirtaý qalasynan keletin zııandy zattardy joıýmen aınalysady, synap tógilgen oryndardy zalalsyzdandyrady. 2023–2025 jyldary elordanyń qoǵamdyq oryndarynda synap tógý boıyn­sha 4 jaǵdaı tirkelip, saldary joıylǵan. Shamamen 5 kg synap jınalyp, 1000 kg-nan astam topyraq demerkýrasııalanypty.

Kásiporyn shynyny úgitip, qurylysqa paıdalansa, synap­ty kádege jaratatyn ózge kompa­nııaǵa jóneltedi. Jumys barysyn ká­siporynnyń ınjener-eko­­lo­gi Anton Pronkınnen su­radyq.

«Shamdardy aldymen úgitemiz. Sosyn shynydan synapty ajyratyp alýymyz qajet. Ol úshin shamnyń qaldyǵy óńdeýdiń ekinshi kezeńine ótedi. Bul iske adam aralaspaıdy. Qurylǵynyń shaǵyn bóshke tárizdes bóligine jınalǵan zatty 350 C-tan joǵary otta qyz­dyrǵanda synap býlanyp, kondensat sekildi peshtiń irgesine jınala bastaıdy. Odan ári álgi zatymyz ekinshi bóshkege ótip, azot arqyly muzdatylady. Dál osy kezeńde synap tútikshe arqyly ózge bóshkege tamyp, jınalady. Shyny untaǵynan synapty osylaı bólip alamyz. Jumystyń barlyǵy avtomattandyrylǵan, qurylǵy pýltpen basqarylady», deıdi ol.

Budan keıin turmystyq, ón­diristik, medısınalyq qaldyq­tardy, bıologııalyq materıaldardy ekologııalyq qaýipsiz jolmen joıý úderisimen tanystyq.

«HURIKAN 500» dep atalatyn ınsıneratorymyz birneshe bólikten, eki kameradan, gaz taza­laıtyn júıeden turady. Ju­mys­shy qoqysty joımaı tu­ryp peshti ábden qyzdyryp alady. Birinshi kamera 800 S-qa deıin, ekinshi kamera 1000 S-qa deıin qyzdyrady. Zııandy medı­sınalyq quraldardy birinshi kamera arqyly salǵan soń, qat­ty qaldyqtary túgel janyp bi­tedi. Alaıda odan bólingen gaz­­dyń quramynda fýran, dıok­sın sekildi atmosferany las­taı­­tyn zattar bolady. Ol gazdar ekinshi kameraǵa ótedi de 1000 S-ta joıylady. Odan joıyl­ma­ǵan gazdar gaz tazalaıtyn júıe­den ótip, túgel zalalsyzdana­dy. Sosyn, medısınalyq qal­dyqtardan qalǵan kúl ekologııa­lyq talaptarǵa saı, qaýip­siz sanalǵan soń ony qury­lys­ta alańsyz qoldanamyz. Qysqa­sy, eki qurylǵydan qalǵan qaldyq­tardyń ózi kádege jarap tur», dedi A.Pronkın.

Dál qazir munda 20 adam eń­bek etedi eken. Sanaýly adam bolsa da, avtomattandyrylǵan quraldardyń kómegimen zııandy zattardy joıyp, qalanyń kórkeıýi, azamattardyń qaýip­sizdigi jolynda tynbaı eńbek etip keledi. Memleket basshysynyń bas­tamasymen qolǵa alynǵan «Taza Qazaqstan» ekologııalyq aksııasyna bul kásiporynnyń qosqan úlesi az emes. Quramynda synaby bar qaldyqtardyń bar­lyq túrin qaıta óńdeýmen, qaldyq­tardyń 4 myńnan astam túrin ter­mııalyq joıýmen aınalysatyn kásiporynnyń tehnologııasy men jabdyqtary elimizde balamasy joq. Osy óndiriste 2020–2025 jyldar aralyǵynda 4 049 993 dana sham joıylyp, 25 148 922 tekshe metr aýanyń synap býymen lastanýyna jol berilmegen.