Oılap tapqan dúnıesine demeýshi joq

Ámirjan Dýlat Erbolatuly 10 synyp oqyp júrgen kezinde múgedek jandardyń qoly jete bermeıtin avtomatty arbany jasap kórýge oqtalypty. Sóıtip óz oıyn STEM zerthanasynyń mu­ǵ­a­­limine aıtty. Ustazy onyń ıdeıasyn qup kórgenimen, álem­de óndiriske engizilip qoı­ǵan óner­tabysty qaıta quras­ty­ryp, jasaǵannan góri ony bu­ryn­ǵydan jaqsartýdy nemese avtomattandyrýdyń jeńil jolyn tabýdy usyndy. Osylaısha talapker izdenýshi muǵaliminiń keńesimen qarapaıym, ıaǵnı kez kelgen múgedek arbasyn ózdiginen ekinshi bir adamnyń kómeginsiz basqarýǵa kómektesetin qurylǵy oılap tabýǵa kiristi. 1 jylǵa jýyq jumystyń nátıjesinde da­ryndy Dýlat ónertabysyn ómirge ákeldi.

«Meniń qurylǵym qoljetimdi zattardan jasalǵan, sondyqtan da onyń baǵasy satylymdaǵy avtomatty arbalardan arzan. Eń aldymen qazir qoldanystaǵy arbalardy zerttedik, dóńgelekteriniń qýatyn, akkýmýlıatoryn qaradyq. Qurylǵyǵa «Lada» markaly kóliktiń terezesin ashyp-jabýǵa yqpal etetin motor-redýktordy ornattyq. Balalardyń oıynshyq mashınasyndaǵy 12 volttyq akkýmý­lıator joǵarydaǵy motor-redýktorǵa jaqsy sáı­kes keletinin anyqtadyq. Men tek osy eki zatty, motor-redýktor men akkýmýlıatordy sa­typ aldym, qalǵan kerek-ja­raq­­tar mektepten tabyldy», dedi keıipkerimiz. Onyń oılap tapqan qurylǵysyn kez kelgen qarapaıym múgedekterdiń arba­syna ornatýǵa bolady, eń tıimdisi ornatqannan keıin qaıtadan sheship te ala alasyń. Ári akkýmýlıatory bir ret tolyq qýattalsa, bir kúnge jetedi eken. Qurylǵy avtorynyń aıtýynsha, ónertabysynyń arqasynda tutynýshy arbasyn ózi basqaryp, durys baǵytta áreket etýine, so­nymen qatar qalaǵan jerine keder­gisiz jetýine járdemdesedi. О́ıtkeni qurylǵy belgili bir baǵdarlamalaý tilindegi sıgnal berý arqyly, ornatylǵan chıptegi baǵdarlama mıy bolyp sanalatyn arnaıy júıe negizinde tikeleı áser etip, óz fýnksııasyn jyldam ári sapaly túrde oryndaýǵa múmkindik beredi.

STEM zerthanasynyń muǵa­li­mi, ıaǵnı keıipkerimizdiń joba jetekshisi Janat Erkebulanuly shá­kir­tiniń matematıkalyq qabi­­le­ti joǵary ekenin aıtady. «Dýlattyń qurylǵysy 3D modeldeý, ınjenerııa, bas­qa­rýdy baǵ­darlamalaý syndy úsh iri ju­mysty qamtydy. Men shákir­tim­nen bolashaqta myqty ınjener shyǵatynyna senimdimin. Baǵdarlamalaý men elektronıkany da meńgere alatyn qabileti bar, matematıkaǵa júıriktigi bir nárseni oılap tabýǵa jeteleıdi. Al baıqap, istep kórýge degen qulshynysy óz kezeginde oılap tabýmen shektelip qalmaı, ónertabysyn óndiriske engi­zý­ge ıtermeleıdi», deıdi J.Erke­bu­lanuly. Onyń oıynsha, oqý­shysy oılap tapqan qurylǵy – bizde ǵana emes, álemde biregeı ónertabys. Sebebi qazirgi naryqta ózdiginen basqarylmaıtyn qara­paıym jáne tolyq avto­mat­tan­dyrylǵan arbalar bar. Tolyq avtomattandyrylǵan múgedekter arbasy 200-250 myń teńgeden bastalady. Ortasha sapadaǵy ónimder 500 myń teńgeniń aınala­syn­da, al eń jaqsylary 2 mln teńgeden asady. Keıipkerimizdiń qurylǵysy kez kelgen qarapaıym ári arzan arbany avtomattandyra alady. Tutynýshy qurylǵyny arbasyna ornatqan soń, ne djoıs­tıkpen, ne mobıldi qosymshamen basqarady.

Qurylǵy óndiriske engizilse, shamamen 60-70 myń teńge bolady. Qarapaıym arbasy bar múmkindigi shekteýli jan ortasha 600-700 myń teńge turatyn avtomatty arbany ala ma, joq 60-70 myń teńgelik qurylǵyny ornata sala ma? Álbette ekinshi joldy tańdaıdy. Oılap tapqan dúnıesi Dýlatqa alǵashqy tabysyn berip te úlgerdi. Keıipkerimiz ónertabysynyń arqasynda birne­she baıqaýlarǵa Nur Otan par­tııasy uıymdastyrǵan «Nurin­teck» respýblıkalyq jas­tar ınnovasııalyq baıqaýy, «Qazindustry» Qazaqstandyq ın­dýs­­trııa jáne eksport ortalyǵy uıymdastyrǵan ulttyq ınnova­sııa­lyq baıqaý) qatysyp, azyn-aýlaq qarjylaı syılyqtar utyp alǵan. Bul kásipkerlerge de edáýir tabys ákeletini sózsiz. Biraq Dýlat qurylǵysyna ınvestısııa sa­lyp, óndirýge múddeli adamdy áli keziktirmepti. «Shetelde bolsa, ınvestorlar mundaı jo­bany ilip áketer edi», degen ol ata-anasynyń shetelde oqý­ǵa ázir ruqsat bermeı otyr­ǵa­nyn jetkizdi. Búginde UBT-ǵa qyzý daıyndalyp jatqan ónertapqysh oqýshy «Mashına jasaý» mamandyǵyn tańdap otyr. Al biz: «Jas ınjenerlerdi, ónertapqysh oqýshylardy qalt jibermeı qadaǵalap otyratyn sheteldik ýnıversıtetter bolsa, qurylǵyny kórgen kezde-aq onyń avtoryna JOO-nyń grantyn taǵaıyndar edi», dedik ishteı...