Qoǵam • 03 Maýsym, 2020

Qaltalylar qaýipti indetten qalaı qorǵanady?

480 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Aýrý adam talǵamaıtynyna taǵy bir márte kózimiz jetti. Koronavırýs baı men kedeıdi birdeı álekke salýda. Osy kúnge deıin qarjysyna sengen qaltalylar pandemııa aldynda qaýqarsyz. Shetel asyp shıpa izdeıtinder aýylǵa qaraı aýa kóshti. Indettiń oty tutanǵan qalalardan qashqan halyqtyń sanynda shek bolǵan joq. Blok-beketterden ótken qymbat kólikterge qarap-aq, aqshanyń ajalǵa arasha bolmaıtynyn túısindik. Áıtse de atqaminerler buǵan da amal tapqan kórinedi.

Qaltalylar qaýipti indetten qalaı qorǵanady?

Býnkerler, jeke ushaqtar men reanımasııalar. Búgingi álem baılarynyń úreıine arasha, ómirine ózek bolatyn qundy múlikterdiń qata­rynda. Oǵan mehanıkalyq jeldetkishti qosyńyz. Qu­ny teńgege shaqqanda 1,5 mln-nan bastalyp 15 mln-ǵa deıin jetetin aýa tazartatyn aparattar búginde úl­ken suranysqa ıe. Vırýs juq­tyrǵan jaǵdaıda bul baǵa záý­lim úıleri men keńselerin emhana esebinde paıdalanyp, medısınalyq quraldarmen jabdyqtaýdy oılaǵan dáýlet­tilerdi shoshyta alǵan joq. Qabat-qabat dollarlaryn den­saýlyǵy úshin qurban etken aýqattylardyń bul isi al­dymen ózderiniń kóńiline demeý bolsa, ekinshiden el eko­nomıkasyn daǵdarystan qutqarýdyń tóte jolyndaı kórindi.

Iá, bul negizinen dál osy kúrdeli kezeńde ekonomıkasyn turalatpaýǵa tyrysqan memleketterdiń baılyǵyn bankke basqandardan aqsha sýyrýdyń amaly syndy. «Jeke ushaqty jalǵa aly­ńyz!», «VIP bólmege tóle­ńiz!», «Mıllıondardy jel­det­kishke jumsańyz!» sekildi pafosqa toly jarnamalar áleý­mettik jelide jeldeı esip, jańbyrdan keıingi sańy­raýqulaqsha qaptady. Árıne, jyltyraqqa jany qushtar jaqybaılar Úkimet usynǵan taýarǵa magnıtteı jabysý­da. Japatarmaǵaı jabyla sa­typ alyp jatyr. Tipti al­dy 8 aılyq kezekte turǵan kó­ri­nedi. Máselen, Reseıde hı­rýr­gııa, reanımasııa jabdyqtaryn sa­tatyn kompanııalar jeke tu­tynýshylardan túsken su­ra­nystardyń kóptigin ha­bar­lady. Amerıkalyq ón­di­rýshiler sońǵy kezde por­ta­tıvti jeldetkishterge qyzy­ǵýshylyqtyń artqanyn aıtady. Al ıtalııalyq dárigerler qurylǵy jetispeı jatqanyna narazy. Keıbir damýshy memleketter jan saýǵalar jer tappaı álekke túsýde.

Mamandar aýrýhanadan tys reanımasııalyq bó­lim­sheler qurý múmkin emes­tigin túsindirip ba­ǵý­da. Alaıda oǵan tuty­ný­­shylar kóner emes. Dúnıe­júzilik densaýlyq saqtaý uıy­mynyń mamandary úı­degi jeldetkishterdiń kómek­tespeıtinine senimdi. Qatty aýyrǵan naýqas qarqyndy terapııa men únemi medısınalyq baqylaýdy qajet etedi. Bul pikirdi otandyq dárigerler de quptap otyr.

Oılap qarańyz, býnker­lerdiń baǵasy 60 mln teń­geden bastalady. 30 mln-ǵa bólmeni bakterııalardan saq­taıtyn arnaıy brondalǵan esikter men terezeler satyp alýǵa múmkindik bar. Álem basylymdary «Nıý-Iork­tegi elıta arasyndaǵy shynaıy shaıqas – aýrýhana tósegin rezervteý», dep jazýda. Osydan-aq qoǵamnyń jaı-kúıin ańdaýǵa bolatyndaı. Aqsha ne istetpeıdi dep abdyrap qalasyz.

Ka­rantın kezinde jeke áýe­kompanııalarynyń jumy­sy jandana túskendeı. Olar­dyń qyzmetine kúnnen-kúnge su­ra­nys artyp keledi. Tuty­nýshylardy qyzyqtyrý úshin Florıda shtatyndaǵy «South Jet» charterlik kompanııasy «О́zińizdi koronavırýstan qor­­ǵańyz – jeke ushaqta ushy­ńyz. Búgingi kitap!» jobasyn qolǵa alǵan. Iri kompanııalar men aýqatty otbasylar vırýs juqtyrmaý úshin jeke ushaq­tardy jıi paıdalanady. Máselen, Gonkongtan bir otbasy Balıge, al Gollıvýd kınostýdııasy Tokıodan Los-Andjeleske 50 adamǵa reıs uıymdastyrypty. Nıý-Iork­ten Londonǵa barý úshin 12 jolaýshy sııatyn shaǵyn ushaqtar shamamen 140 myń AQSh dollary turady. Tolyq júkteme kezinde bir adamǵa 12 myń AQSh dollarynan keledi. Sonymen qatar adamdar ózin-ózi oqshaýlaý úshin ıahta­lardy jaldap, teńizge saıahattaýda. Bir aılyq azyq-túligin alyp, otbasymen elden jyraqqa ketkenderdiń de qarasy mol.

Al Qazaqstannyń baılary qaıtti eken degen saýal sizge de maza bermeı turǵan bolar. Árıne, bul suraqtyń jaýaby asa qıyn da emes. Bul joly baılar jaz shyǵa ǵana demalýǵa baratyn qala syrtyndaǵy záýlim úılerine erte kóktemde jaıǵasty. Qym­bat antıseptıkter men tumaýǵa qarsy dári-dármek­terdi úıip-tógip alǵan el azamattary vırýstan osylaısha qorǵanýdy jón dep sanaǵan syńaıly.

Allaǵa shúkir, bizdegi ahýal sheteldegideı shekten shy­ǵyp turǵan joq. Sodan da bo­lar, Eýropadan óris izde­gen qazaqtar elge oralyp jatyr. Bizge qyzyǵy, olar indet jaılaǵan Eýropaǵa bıyl bara qoıar ma eken?