Álemdi indet jaılaǵaly bar tirliktiń onlaınǵa kóshkenine boı da úırenip qalǵandaı. Ásirese bir-birine baryp, aralasyp-quralasýdan tyıylǵan jurttyń bar teskindigi áleýmettik jeliler bolyp qaldy. Týǵanymyzben ýatsap arqyly tildestik, amandyǵymyzdy bilip, shaı-sýan ishýden qaldyq. Sondaı bir kúni, eger oqshaýlaný aıaqtaldy, úılerińizden shyǵýǵa bolady dese «Qazan shegelep qaıtaıyq» dep jelide jazba jarııalamaımyn ba. Soǵan «ol ne?» dep suraǵandar shyqqan.
«Halqymyzda bir-birimen paryz-qaryzsyz aralasýdyń túri kóp. Sonyń biri – «qazan shegeleý» dástúri. Qazan shegelegende birneshe adam qalaǵan bir úıine aıtpastan baryp, sol shańyraqtyń ábdirede qalǵan etin astyryp, barymen bazar jasap, kóńildi otyrys ótkizedi. Án aıtylyp, túrli áńgimeniń basy qaıyrylyp, ejil-ǵojyl basqosý bolady. Bul kóńil jaqyn jandardyń aralastyqty úzbeý amaly, daıyndyqsyz, aıtpastan baryp úı ıelerine kúsh túsirmeı aralasýdyń ádemi túri. Qazan shegeleýdiń jolynyń jeńildigi sondaı, barǵan adam sol úıdiń yqylaspen bergen qara sýy bolsa da razy bolady, óıtkeni habar salmaı, ózderiniń kóńil qalaýlarymen barady ǵoı. Aralastyqtyń osy bir jarastyqty túrin qazan shegelep qaıtý deıdi.
Qazan-aıaq aralasýynyń «bastańǵy», «toqymqaǵar», «jip berip jiberý», «shybyqqa búırek ilý» taǵy da sol tárizdi neshe túri bar», degen túsindirme jazbadan soń taǵy da saýaldar týyndap, oǵan da jaýap berýge týra keldi.
Erterekte soǵym soıylardan bir kún buryn sheshelerimiz arnaıy birneshe shybyq alyp, onyń basyn úshkirlep jonyp, daıarlaıtyn. О́ıtkeni soǵym soıý bir úıdiń ǵana nesibesi emes, kórshi-kólem, týys-týǵannyń aýzy tegis maılanatyn kún. Syrtta erler soǵym soıyp, áıelder ishek-qaryn arshyp jatqanda, úıdiń ishine kirgizilgen ettiń shetinen kesilip qýyrdaq qýyrylyp, keshke sol úıde et asylady. Bul úlkenderdiń sybaǵasy. Al balalarǵa joǵaryda daıarlanǵan shybyqtarǵa ishinde búıregi, júregi, taǵy da báıbisheniń qalaýyna qaraı ózge de etter ilinedi de shybyqty at qyp oınaıtyn sol mańaıda júrgen aǵaıynnyń balasyn shaqyryp, «at mingizdim» dep ustatyp jiberedi. «Jeńeshem búırek berdi» dep salmaqty shybyqty súıretip, tabys arqalap úıge jetken qandaı? Eki tanaý shelekteı. Sony «shybyqqa búırek ilý» deıdi. Al «jip jiberý» de jaqyndyqtyń óte bir jyly belgisi. Qazirgideı tósenish ataýly dúkennen satyp almaıtyn zamanda alasha, kilem, tekemet degenniń bári áıel zatynyń qolynan shyǵatyn. Aldymen bir aýylda birneshe kilem toqý úshin aǵashtan jasalǵan qalyp bolady. Oǵan kezekke turyp, bir úıdiń kilemi toqylyp bitken soń, jańaǵy qalypty ákelip ekinshi úıdiń kilemi qurylady. Jaqyn-jýyqtyń kilemshi qyzdary sol úıde jatyp kilem toqıdy. Sonda únemi bir úıdiń tamaǵynan jalyǵa ma, qyzdar kóńili jaqyn úılerge barǵysy kelgenin jip jiberý arqyly jetkizedi. Kóbinde syılasatyn jeńgelerdiń, qurbylardyń, apalardyń úıine bir baladan kishkene jip berip jiberedi. Al ol úı, aıtpaı túsinip, kilemshi qyzdardy tamaqqa, shaıǵa shaqyrady. Ol úı ádette yntymaǵy jarasqan, shaqyrýsyz kelgen qonaqty kúte alatyn, qyzdardyń tańdaýy túsken, ot berekesi bar úı bolady. Bul kilem toqýshy úıge «jeńildik berý» sııaqty, al kilem toqýshylardyń da kóńilderi kóterilip qalýy úshin jasalatyn keremet dástúr. Bul dástúr kúni keshege deıin, qoldan kilem toqý úzilgenshe jalǵasyp keldi.
Qazaq dástúrleriniń túbirine úńilsek barlyǵynda derlik syılastyqty, qadirlestikti arttyrý, týysqandyq sezimderdi bekite túsý syndy asa izgi, ıgilikti nıet jatady. Solardy boıyna sińire ósken halyqtyń ókili qaıtip qatybas bolsyn?!
Qazaqtyq qalyptyń bitimi ǵasyrlar kóshinde júrisinen jańylmady. Keıde zamanǵa laıyqtalyp túrlenip te jatty. Biraq túpki negizinde sol paryz-qaryzsyz aralasý, jaqyndyq kóńilmen bir-birin baǵalaý jatty. Túrlengeni emeı nemene, erte kóktemde aǵash egemiz, mańaıdy jıystyramyz dep senbilikke shyqqanda aralarynan bireýge tas orap, ıa bolmasa bir shybyqty qolyna ustata qoıatyn. Ol sen senbilikten bossyń, úıińe baryp qazan ázirleı ber, degen belgi edi.
