Mańǵystaý medısınasy: «muragerlik» qashan bitedi?

Ǵımarat, maman, apparat – bári qat

Halyq pen sala basshylyǵynyń arasyna aıtarlyqtaı syna qaqqan, keıingi kezderi áleýmettik jeli belsendileri «oń jambasyna» alyp ońdy-soldy, keıde oryndy-orynsyz silkileı synap júrgen sala problemalary «Egemen Qazaqstan» gazeti betinde de bir­neshe ret kóterilip, 2018 jyly 8 tamyzda «Mańǵystaý medısınasy nege maltyǵyp tur?» degen kólem­di maqalaǵa ózek bolǵan edi. Ma­qa­lada aıtylǵandaı, basshy­lyq aýysady, problemalar qala beredi, ıaǵnı Mańǵystaý medısı­na­synda jyldar boıy qordalan­ǵan máselelerge oryn aýys­tyr­­ǵan basshylar «muragerlik» etý­men ýaqyt ótip jatyr, bir qy­zyǵy birde bir basshynyń eń bol­­ma­ǵanda bir máseleni sheshý­ge umtylmaýy tańǵalar­lyq, bul – ha­lyq jaǵdaıyna jany ashy­mas­tyq pa, álde qarajat je­tis­peýshiligi me nemese «dárigerlik qupııa» dep aıtylmaıtyn ózge sebebi bar ma – túsiniksiz.

Mańǵystaýda salanyń mate­rıaldyq-tehnıkalyq jaǵdaıy­nyń kúrdelenýine kim kináli? Mysaly, Aqtaý qalasynda oblystyq pe­rı­nataldyq ortalyqtan basqa jańa dárigerlik ǵımarat joq – kileń Keńes odaǵy kezinen qalǵan syrtqy kórinisi sup-sur ańqalary arsa-arsa bolǵan ǵımarattardyń ishki kórinisteri de máz emes – kóńil qulazytyp jiberetin eski-qusqy, oǵan dárigerlik qyzmettiń sapasy qosylǵanda turǵyndarǵa renjýden basqa amal da qalmaıdy. Ábden eskirgen ǵımarattardyń deni qaıta turǵyzýdy nemese kúr­deli jóndeýdi talap etetini kózge kórinip tur.

Qurylysy birneshe jylǵa so­zylǵan onkologııalyq dıspanser qoldanysqa áne-mine beriledi dep árbir esepte aıtylýmen ǵana ke­ledi. Aqtaýda qalalyq aýrýhana joq, bul máseleniń kóterilgenine 15 jyl bolǵanmen, bıyl ǵana she­­shiledi degen jylymyq habar qulaqqa jetken. Biraq qashan she­shilip, qoldanysqa berile­tinin, qan­sha jyl kútýge týra kele­ti­nin eshkim bilmeıdi. Al 120 myń tur­ǵynǵa laıyqtalǵan ınfek­sııa­lyq aýrýhana men týberkýlez dıs­pan­seriniń ahýaly týraly aıtýdyń ózi artyq.

– 1978 jyly ashylyp, kazirgi tańda 205 kereýetten quralǵan, onyń ishinde jańadan týǵan náres­teler patologııasy, júıke júıesi, pedıatrııa, hırýrgııa, trav­ma­to­logııa-ortopedııa, otorı­no­ların­gologııa, juqpaly aýrýlar jáne jan saqtaý bólimderi qyz­met kór­setetin Mańǵystaý oblys­tyq kópbeıindi balalar aýrýha­nasy­na respýblıkalyq bıýd­jet­ten qazir jóndeý jumystary júr­gizilýde. Sońǵy úlgidegi zamanaýı qondyrǵylar satyp alý qajettiligi bar, alaıda kóp qarajatty talap etedi. Ony sheshý joldary ın­vestısııa tartý bolyp otyr. Ási­rese sheteldik kompanııalardyń demeýshilik kómegine júginýge týra keldi. Bıyl aqpan aıynda «Total E end P Dýnga GmbH» JShS esebinen «Hamilton G5» ókpeni jasandy jeldetý apparaty, rentgendik dıagnostıkalyq «S-dýga Ares MR» jáne «4K men 3D» formatyndaǵy laparoskopııalyq hırýrgııaǵa qajetti beınekesheni tartý etilgen. 1 jasqa tolmaǵan sábıden bastap 18 jas aralyǵyndaǵy jasóspirim balalarǵa ártúrli deńgeıde kúrdeli otalar jasalady. Jylyna aýrýhanaǵa 10 myńnyń ústinde balalar jatqyzylyp, túrli em-dom alady. Aqtaý men Jańaózen qalalary, sonymen qatar Beıneý, Qaraqııa, Túpqaraǵan, Mańǵystaý jáne Munaıly aýdandarynyń tur­ǵyndaryna konsýltatıvtik-dıag­nostıkalyq kómekter kórsetiledi, deıdi Mańǵystaý oblystyq den­saýlyq saqtaý basqarmasynyń bas­shysy J.Jamanbaeva.

Talaı shýly oqıǵalarǵa arqaý bolǵan Mańǵystaý oblystyq balalar aýrýhanasy janyndaǵy ınfek­sııalyq bólimshe de syn kó­ter­meıtin tustar kóp desek, so­nyń biri – jóndeýdiń joqtyǵy. 1981 jyly turǵyzylǵan ǵımarat kúr­­deli jón­deýdi qajet etedi, biraq má­sele qarjyǵa kelip tireledi.

Aqtaý qalasyndaǵy jaǵ­daı osyndaı bolǵanda, aýyl­dyq jer­lerdiń ahýalynyń maqta­nar­lyq emes ekendigi aıtpasa da bel­gili. Mysaly, Qaraqııa aý­danyn­daǵy Senek pen Bostan aýyldyq okrýgterindegi dárigerlik ambýla­torııasy kúrdeli jóndeýdi qajet etse, Aqqudyq jáne Eraly stan­­sa­syndaǵy medısınalyq pýnkt­­terge de jóndeý jumystary, son­­­daı-aq flıýroapparat, kom­pıý­ter­­lik tomografııa, klınıkalyq zert­­ha­nalyq analızatory, ota jasaı­tyn zal, tynys alý apparaty qajet.

Munaıly aýdanynda kóp jyl­­­­dar boıy sheshimin tappaǵan aýdandyq ortalyq aýrýhana qury­lysynyń jobalyq-smeta­lyq qujattary memlekettik sa­raptamadan ótýde. Halqynyń sany 12 myńnan asyp ketken Batyr aýylynda shuǵyl túrde dá­ri­gerlik ambýlatorııa salý qajet­tiligi týyndasa, dál osyndaı má­sele atalǵan aýdandaǵy Dáýlet, Baıandy, Qyzyltóbe, Qyzyltóbe-2, Atameken eldi mekenderine de tán.

Beıneý aýdandyq ortalyq aýrýhanasyna kompıýterlik to­mografııa satyp alynady dep kútilýde. Sonda buǵan deıin atal­ǵan aýdannyń naýqastaryna qatysty «Beıneýden KT jasaldy degen» aqparattyń ótirik bolǵany ma? Beıneý aýdanynyń shalǵaı aýyldarynda dárigerlik qyzmet kúrdeli jaǵdaıda. Feldsheri joq aýylda qan qysymy kóterilip qatty aýyrǵan jan úshin tań ala­geýimde kórshi aýyldarǵa telefon so­ǵyp, birine-biri silteýmen olar­dyń biri tús aýa bir-aq kelgeni este.

Sondaı-aq Aqtaý qalalyq pe­rı­nataldyq ortalyǵyna flıýro­grafııalyq apparat qajet. Bul qolǵa túsken málimetter ǵana, áıt­­­pese aıtylmaǵan, syrtqa shyǵa­ryl­maıtyn máseleler qanshama?! Apparattyń jetispeýshiligi kez kelgen medısınalyq mekemedegi másele ekendigine esh kúmán joq.

«Jedel járdem» qyzmeti týraly aıtpaı ketýge bolmaıdy. Qyzmeti barynsha mańyzdy, qaýyrt bolsa da osy ýaqytqa deıin jeke ǵımaraty bolmaǵan irgeli ujymda maman jetispeýi, jyl boıy táýlik saıyn tynbaı zyrǵyp júretin kólikterdiń jıi isten shyǵýy da – mekemeniń basty problemalarynyń biri. Sha­qyrtýlarǵa ýaqytynda kelmedi dep renjıtin turǵyndardyń atalǵan qyzmetke ókpesi qara qa­zandaı. Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy basshylyǵynyń aıtýynsha, jergilikti bıýdjetten jáne sheteldik kásiporyndardyń qar­jylandyrýymen biraz másele sheshimin tapqanmen, jergilikti kásipkerlerdiń kómegimen birqatar temir tulparlary jóndeýden ótken­men, bul máseleniń ýaqytsha she­shimi ǵana eken. Mańǵystaýda «103» qyzmetiniń ǵımaraty sanı­tarlyq talaptarǵa saı emes degen pikir qoǵamda jıi qozǵalyp keledi.

Dáriger mamandardyń je­tis­peýshiligi de barynsha mańyz­dy. Búginde óńirde barlyq maman­dyqtaǵy 250 dáriger tapshy. Ma­mandardyń turaqtamaýyna basty sebeptiń biri – baspana máselesiniń sheshilmeýi eken, qazir ár mekeme ózine qajetti dárigerge úı jaldap berip otyr.

О́ńirdegi birqatar medısına mekemelerdiń kredıtorlyq qa­ryzdary bar. Mıl­lıon­daǵan be­reshegi bar mekemelerdiń ty­nysy tarylatyny belgili nárse. Qaryz qashan, qalaı jabylady?

Jańa basshyǵa jumys kóp

Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasyna jýyrda jańa basshy taǵaıyndaldy. Buǵan deıin ózin bilikti dáriger-gınekolog jáne oblystyq perınataldyq orta­lyqty jemisti basqarǵan táji­rıbeli basshy retinde kórsete alǵan Jamal Jamanbaevaǵa endi búkil oblystyń medısına sala­syndaǵy máselelermen bilek sybana kúresýge týra kelip tur. Onyń ústine pandemııanyń ylańyna tuspa-tus kelgen ol buǵan deıin áb­den tozyǵy jetip, keteýi ketken sa­lanyń jyrtyǵyn jamap, joǵyn túgendeýge mindetti, biraq múmkin­­dik qanshalyqty? Ádette jylt­y­raq oıyn-saýyqtardy ótkizýden aqsha aıamaıtyn oblysta halyqtyń densaýlyǵy úshin qajetti deńgeıde qarjy bóline me? Osy oraıda Mańǵystaý medısınasyndaǵy qat-qabat máselelerdiń sheshimi bola ma degen saýalmen basqarma basshysyna saýal joldaǵan edik.

Onyń aıtýynsha, Aqtaý qala­synda jáne Munaıly aýdanynda aýrý­hanalar, Beıneýde jedel járdem stansasy, aýdandarda dári­gerlik ambýlatorııalar salý jos­par­lanǵan. Jańaózende zamanaýı medısınalyq ortalyǵynyń qury­lysy qarqyndy júrýde. Bıyl Aqtaýda 300 tósektik kópbeıindi qa­lalyq aýrýhana, jańa ınfek­sııalyq aýrýhana ǵımaratyn salý máselesi sheshimin tapqan.

– Munaıly aýdanynda ortalyq aýdandyq aýrýhananyń qurylysy bastalady dep kútilýde. Salystyrý úshin: munda halyq sany 170 myń adamdy quraıdy, bul Jańaózen qalasy halqynyń sanynan 20 myń adamǵa artyq. Munaıshylar qalasynda 8 iri medısınalyq uıym jumys isteıdi, al Munaıly aýdanynda 1 emhana men birneshe dárigerlik ambýlatorııa jumys istep tur. Alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómektiń qosymsha ortalyqtaryn ashý kózdelip otyr, onyń ishinde turǵyndarǵa me­dı­sınalyq kómekti barynsha ja­qyndatýǵa, jumysqa ornalas­ty­rý máselesin sheship, Munaıly aýda­nynda medısınalyq qyzmet kór­setý sapasyn arttyrýǵa múm­kindik beredi, – deıdi Jamal Ja­man­baeva.

Budan basqa, densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshylyǵy Beı­neý aýdanynda óz aldyna jedel járdem ǵımaratyn salý máselesin pysyqtaýda. Jańa­ózendegi tý­ber­kýlez dıspanseriniń ǵı­maratyn ınfeksııalyq stasıonarǵa berý máselesi sheshilgen. Qaraqııa aýda­nynyń Qyzylsaı aýylynda me­dısınalyq pýnkttiń qurylysy bastalmaq. Túpqaraǵan aýdany­nyń dárigerlik ambýlatorııalaryn­da jóndeý jumystary júrgizilýde. Medısınalyq pýnktterdi avto­kó­likpen qamtamasyz etý, Saıyn-Shapaǵatov aýylynda mobıl­di dárigerlik ambýlatorııa sa­lý má­se­lesi qarastyrylýda. «О́zen­Mu­naıGaz» kompanııasy Jańaózen qalasynda zamanaýı medısınalyq ortalyq salýdy óz moınyna aldy jáne medısınalyq uıym kóp uzamaı paıdalanýǵa beriledi.

– Onkologııalyq ortalyqtyń qu­rylysy aıaqtalýǵa jaqyn já­ne onyń bazasynda onkolog-dári­gerler úshin rezıdentýra qurý kózdelip otyr. Osylaısha, oblysta onkolog-dárigerler tapshylyǵy máselesi sheshilmek. Máselen, 2016 jyldan bastap elimizdiń je­tekshi medısınalyq joǵary oqý oryndarynyń rezıdentýrasynyń bazasy bolyp tabylatyn jáne akýsher-gınekolog dárigerlerin daıarlaıtyn oblystyq perı­na­taldyq ortalyqta buryn osyn­daı problema bolatyn, biz bul máse­leniń sheshý joldaryn osy­laısha tapqan bolatynbyz, – dedi basqarma basshysy.

О́ńirde jas mamandar men táji­rıbeli dárigerlerdi tartý jumys­tary júrgizilýde, bıyl medısı­nalyq mekemeler 120 dárigermen tolyǵady dep kútilýde, sondaı-aq memleket-jeke menshik áriptestik boıynsha jáne respýblıkalyq bıýdjet esebinen oblystyń medı­sınalyq uıymdaryn qursaqta týa bitken damý aqaýlaryn anyqtaý úshin ýltradybystyq zertteý apparattarymen, stasıonarlyq jáne jyljymaly rentgen ap­parattarymen, monıtorlarmen qamtamasyz etý, medısınalyq qaldyqtardy kádege jaratý úshin jańa tehnologııalardy engizý jos­parlanýda. Al jedel járdem qyzmeti boıynsha «qazirgi tańda oblysta jedel járdem qyzmetiniń sanıtarlyq mashınalarmen qam­ta­masyz etilýi 67 paıyzdy quraıdy. Olardyń 60 paıyzy tozǵan. Jedel járdem qyzmeti úshin lızıngke 52 sanıtarlyq mashına alý josparda bar. Osylaısha kólik qyzmetiniń jabdyqtalýy 95 paıyzǵa jetedi dep kútilýde» degen jaýap berdi.

Basqarmanyń jańa bas­shy­synyń jaýabynan máselelerdi «jabýly qazan jabýly» kúıin­de qaldyrmaı, sheshýge degen tal­pynys bar ekenin ańǵardyq. Biraq, buǵan deıin «bolashaqta she­shi­ledi, kútiledi, josparlanǵan, pysyqtalýda» degendeı jaýap­tar­dan mezi bolǵan halyq naqty istiń bitip, munaıly óńirdiń medısına salasynda túbegeıli ózgeristerdiń bolǵanyn qalaıdy. Áıtpese, sóz ben ýáde talaı aıtylyp, talaı umytylǵan. Demek, jańa basshyǵa atqaratyn jumys ta, aıtylatyn syn da kóp – jyldar boıy she­shimin tappaı qordalanǵan, prob­lemasy shash etekten den­saýlyq salasyn qabyldap alǵan ol máse­lege «murager» bolyp qalmaı, birqataryn sheshe alsa deımiz.

Mańǵystaý oblysy