О́z elinde turyp, óziniń ana tilinde oqýǵa múmkindigi joq

Muny qalaı, nemen túsindirýge bolady?

Elbasymyz N.Á.Nazarbaev 2025 jyl­­­ǵa qaraı qazaqstandyqtardyń 95%-y qazaq­ tilin bilýge tıis degen mindet qoıǵa­nyn bárimiz jaqsy bilemiz. Memlekettik tildi oqyp, úırený balabaqsha men mek­tepterden bastalatyny barshamyzǵa aıan. Bul baǵytta respýblıkada birqatar jumystar atqarylýda. Elimizde oqý­shy­lardyń 64%-dan astamy qazaq tilinde oqytylady. 30 myńnan astam basqa ult ókilderi qazaq synyptarynda oqıdy. Bıylǵy oqý jylynan bastap barlyq mektepterde qazaq tilinde júrgiziletin «О́lketaný», «Alashtaný», «Abaıtaný» kýrstary engizildi. Bul kýrstar qazaq tiliniń qoldaný aıasyn keńeıtýmen qatar, oqýshylardyń ulttyq, otanshyldyq sana-sezimin damytýǵa oń yqpal etedi. Alaıda, til máselesin sheshýdiń basty, negizgi tetigi iske qosylmaı keledi. Ol – memlekettik tilge degen ynta, qajettilik.

 Muny qalaı, nemen túsindirýge bolady?

Elbasymyz N.Á.Nazarbaev 2025 jyl­­­ǵa qaraı qazaqstandyqtardyń 95%-y qazaq­ tilin bilýge tıis degen mindet qoıǵa­nyn bárimiz jaqsy bilemiz. Memlekettik tildi oqyp, úırený balabaqsha men mek­tepterden bastalatyny barshamyzǵa aıan. Bul baǵytta respýblıkada birqatar jumystar atqarylýda. Elimizde oqý­shy­lardyń 64%-dan astamy qazaq tilinde oqytylady. 30 myńnan astam basqa ult ókilderi qazaq synyptarynda oqıdy. Bıylǵy oqý jylynan bastap barlyq mektepterde qazaq tilinde júrgiziletin «О́lketaný», «Alashtaný», «Abaıtaný» kýrstary engizildi. Bul kýrstar qazaq tiliniń qoldaný aıasyn keńeıtýmen qatar, oqýshylardyń ulttyq, otanshyldyq sana-sezimin damytýǵa oń yqpal etedi. Alaıda, til máselesin sheshýdiń basty, negizgi tetigi iske qosylmaı keledi. Ol – memlekettik tilge degen ynta, qajettilik.

Búginde negizgi memlekettik laýazym ıeleri Úkimetten bastap, bılik tizginin ustap otyrǵan basshylar, memlekettik qyzmetshiler mindetti túrde memlekettik tildi bilýi kerek degen qaǵıda basshylyqqa alynbaıdy. Memlekettik til memlekettik dárejede talap etilmegendikten, kóp azamat Qazaqstandaǵy qazaq tiliniń bolashaǵyna senińkiremeıdi. Sondyqtan da, ony úırenýge yntalanbaıdy, balalaryn orys tildi mektepterde oqytady. Búginde qazaq balalarynyń 37%-ynyń orys mektepterinde oqýy sonyń aıǵaǵy.

Qazaq tilinde oqıtyn mektepter sany qalalarda az, olar nebári 15%-dy quraı­dy. Elimizdiń keıbir óńirlerinde qazaq tilinde oqytatyn mektepterdiń joqtyǵynan 161 ba­la ózbek tilinde, 101 bala uıǵyr ti­lin­de oqýǵa májbúr. Olar­dyń óz elinde turyp, óziniń ana ti­linde oqý­ǵa múmkinshiliginiń bolma­ý­­­­­yn qa­­laı túsinýge bolady. Qazaq ba­­la­­­­la­rynyń qazaqsha oqýyn qamta­ma­syz etý máselesimen Úkimetten bas­tap jer­gilikti atqarýshy organdar tııa­naq­ty aınalysyp, ata-analar arasynda túsin­dirý jumystaryn júrgizip, qazaq mek­tepteriniń mártebesi men áleýetin kóterý, materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý, muǵalimder biliktiligin arttyrý baǵyttarynda qosymsha sharalar atqarýlary tıis.

Elimizdegi 10 myńǵa jýyq balalar tárbıelenetin balalar úılerinde tárbıeshilerdiń kópshiligi orys tildi azamattar bolǵandyqtan jáne oqý úderisi orys tilinde júrgiziletindikten, balalardyń kópshiligi memlekettik tildi bilmeıdi. Sondyqtan, bul úılerde oqý úderisin qazaq tilinde júrgizip, mem­lekettik tildi biletin tárbıeshiler ju­mys isteýleri kerek. Balalar úılerin­de­ tárbıelenetin búldirshinder memleket­tik­ tildi tolyq meńgergen, elimizdiń naǵyz patrıoty bolyp shyǵýy tıis. Orys tildi mektepterde qazaq tilinen dáris beretin ustazdar jetispeıdi. Olardyń sapasy tómen. Bul azdaı, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń 2012 jyldyń 8 qarashasyndaǵy №500 buıryǵymen bekitilgen jańa oqý josparynda qazaq tildi emes mekepterdegi qazaq tiliniń aptalyq oqý júktemeleri azaıtylyp, qazaq tili pániniń saǵaty bastaýysh synyptarda 133 saǵatqa nemese 28%-ǵa, al joǵary synyptarda 340 saǵatqa nemese 40%-ǵa qysqartylǵan. Bul – tipten túsiniksiz jáıt.

О́zge tildi mektepterde memlekettik tildi tolyq meńgerip shyǵýdyń eń pármendi tetigi, birden-bir joly qazaq tilinen test tapsyrý qorytyndysyn joǵary oqý oryndaryna túsý kezinde mindetti túrde esepke alý ekendigi aıdan anyq bolsa da, bul másele kópten beri sheshimin tappaı keledi. Memlekettik tildi meńgerý maqsatynda orys tildi mektepterde «Qazaqstan tarıhy», «Geografııa», «О́lketaný» pánderin qazaq tilinde oqytýdy endirý qajet. Bul tájirıbe qazir Nazarbaev zııatkerlik mektepterinde, Qazaq-túrik lıseılerinde bar. Bul kýrstar qazaq tiliniń qoldaný aıasyn keńeıtip, ózge ult balalarynyń halqymyzdyń mádenıeti men tarıhyna qyzyǵýshylyǵyn arttyryp, áleýmettik-ekonomıkalyq faktiler men qubylystardy qazaq tilinde tanyp-bilý, taldap-qorytý qabiletterin damytýǵa múmkindik beredi.

Joǵaryda aıtylǵan máseleler mem­le­kettik tildiń mártebesin arttyrady, qa­zaq tilin oqyp úırenýge, meńgerýge to­lyq jaǵdaı jasaıdy, Elbasymyz N.Á.Na­­zarbaevtyń memlekettik til týraly qoı­ǵan mindetterin oryndaýǵa úl­ken úles qosady dep oılaımyn. Son­­dyqtan, Úki­mettiń osy máseleler bo­ıynsha tıisti sheshim qabyldaǵany qajet-aq.

Qýanysh AITAHANOV,

Senat depýtaty.

О́z elinde turyp, óziniń ana tilinde oqýǵa múmkindigi joq

Muny qalaı, nemen túsindirýge bolady?

Qýanysh AITAHANOV,

Senat depýtaty.

Elbasymyz N.Á.Nazarbaev 2025 jyl­­­ǵa qaraı qazaqstandyqtardyń 95%-y qazaq­ tilin bilýge tıis degen mindet qoıǵa­nyn bárimiz jaqsy bilemiz. Memlekettik tildi oqyp, úırený balabaqsha men mek­tepterden bastalatyny barshamyzǵa aıan. Bul baǵytta respýblıkada birqatar jumystar atqarylýda. Elimizde oqý­shy­lardyń 64%-dan astamy qazaq tilinde oqytylady. 30 myńnan astam basqa ult ókilderi qazaq synyptarynda oqıdy. Bıylǵy oqý jylynan bastap barlyq mektepterde qazaq tilinde júrgiziletin «О́lketaný», «Alashtaný», «Abaıtaný» kýrstary engizildi. Bul kýrstar qazaq tiliniń qoldaný aıasyn keńeıtýmen qatar, oqýshylardyń ulttyq, otanshyldyq sana-sezimin damytýǵa oń yqpal etedi. Alaıda, til máselesin sheshýdiń basty, negizgi tetigi iske qosylmaı keledi. Ol – memlekettik tilge degen ynta, qajettilik.

Búginde negizgi memlekettik laýazym ıeleri Úkimetten bastap, bılik tizginin ustap otyrǵan basshylar, memlekettik qyzmetshiler mindetti túrde memlekettik tildi bilýi kerek degen qaǵıda basshylyqqa alynbaıdy. Memlekettik til memlekettik dárejede talap etilmegendikten, kóp azamat Qazaqstandaǵy qazaq tiliniń bolashaǵyna senińkiremeıdi. Sondyqtan da, ony úırenýge yntalanbaıdy, balalaryn orys tildi mektepterde oqytady. Búginde qazaq balalarynyń 37%-ynyń orys mektepterinde oqýy sonyń aıǵaǵy.

Qazaq tilinde oqıtyn mektepter sany qalalarda az, olar nebári 15%-dy quraı­dy. Elimizdiń keıbir óńirlerinde qazaq tilinde oqytatyn mektepterdiń joqtyǵynan 161 ba­la ózbek tilinde, 101 bala uıǵyr ti­lin­de oqýǵa májbúr. Olar­dyń óz elinde turyp, óziniń ana ti­linde oqý­ǵa múmkinshiliginiń bolma­ý­­­­­yn qa­­laı túsinýge bolady. Qazaq ba­­la­­­­la­rynyń qazaqsha oqýyn qamta­ma­syz etý máselesimen Úkimetten bas­tap jer­gilikti atqarýshy organdar tııa­naq­ty aınalysyp, ata-analar arasynda túsin­dirý jumystaryn júrgizip, qazaq mek­tepteriniń mártebesi men áleýetin kóterý, materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý, muǵalimder biliktiligin arttyrý baǵyttarynda qosymsha sharalar atqarýlary tıis.

Elimizdegi 10 myńǵa jýyq balalar tárbıelenetin balalar úılerinde tárbıeshilerdiń kópshiligi orys tildi azamattar bolǵandyqtan jáne oqý úderisi orys tilinde júrgiziletindikten, balalardyń kópshiligi memlekettik tildi bilmeıdi. Sondyqtan, bul úılerde oqý úderisin qazaq tilinde júrgizip, mem­lekettik tildi biletin tárbıeshiler ju­mys isteýleri kerek. Balalar úılerin­de­ tárbıelenetin búldirshinder memleket­tik­ tildi tolyq meńgergen, elimizdiń naǵyz patrıoty bolyp shyǵýy tıis. Orys tildi mektepterde qazaq tilinen dáris beretin ustazdar jetispeıdi. Olardyń sapasy tómen. Bul azdaı, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń 2012 jyldyń 8 qarashasyndaǵy №500 buıryǵymen bekitilgen jańa oqý josparynda qazaq tildi emes mekepterdegi qazaq tiliniń aptalyq oqý júktemeleri azaıtylyp, qazaq tili pániniń saǵaty bastaýysh synyptarda 133 saǵatqa nemese 28%-ǵa, al joǵary synyptarda 340 saǵatqa nemese 40%-ǵa qysqartylǵan. Bul – tipten túsiniksiz jáıt.

О́zge tildi mektepterde memlekettik tildi tolyq meńgerip shyǵýdyń eń pármendi tetigi, birden-bir joly qazaq tilinen test tapsyrý qorytyndysyn joǵary oqý oryndaryna túsý kezinde mindetti túrde esepke alý ekendigi aıdan anyq bolsa da, bul másele kópten beri sheshimin tappaı keledi. Memlekettik tildi meńgerý maqsatynda orys tildi mektepterde «Qazaqstan tarıhy», «Geografııa», «О́lketaný» pánderin qazaq tilinde oqytýdy endirý qajet. Bul tájirıbe qazir Nazarbaev zııatkerlik mektepterinde, Qazaq-túrik lıseılerinde bar. Bul kýrstar qazaq tiliniń qoldaný aıasyn keńeıtip, ózge ult balalarynyń halqymyzdyń mádenıeti men tarıhyna qyzyǵýshylyǵyn arttyryp, áleýmettik-ekonomıkalyq faktiler men qubylystardy qazaq tilinde tanyp-bilý, taldap-qorytý qabiletterin damytýǵa múmkindik beredi.

Joǵaryda aıtylǵan máseleler mem­le­kettik tildiń mártebesin arttyrady, qa­zaq tilin oqyp úırenýge, meńgerýge to­lyq jaǵdaı jasaıdy, Elbasymyz N.Á.Na­­zarbaevtyń memlekettik til týraly qoı­ǵan mindetterin oryndaýǵa úl­ken úles qosady dep oılaımyn. Son­­dyqtan, Úki­mettiń osy máseleler bo­ıynsha tıisti sheshim qabyldaǵany qajet-aq.

Normal 0 false false false RU X-NONE X-NONE