Kaspıı ıtbalyqtarynyń (Pusa Caspica) Qazaqstannyń Qyzyl kitabyna enýi ony saqtaýdyń qosymsha sharasy, sonymen birge bolashaqta erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqty qurýdyń mańyzdy dáleli bolady.
Kaspıı ıtbalyǵy basqa da Kaspıı mańyndaǵy elderde Qyzyl kitapqa engizilgenin atap ótken jón.
Kaspıı ıtbalyqtarynyń sany jyl saıyn azaıyp keledi
Bul Kaspıı teńizi faýnasyndaǵy sútqorektilerdiń jalǵyz ókili. Ár túrli málimetter boıynsha olardyń sany jyl saıyn tómendeý úrdisimen 100 myń bastan aspaıdy. Muny 2015-2018 jyldary Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq bóliginde Gıdrobıologııa jáne ekologııa ınstıtýty men balyq sharýashylyǵy ǴО́O júrgizgen zertteýler rastaıdy. Kemý antropogendik jáne tabıǵı faktorlardyń áserinen bolýy múmkin.
Qazirgi ýaqytta Kaspıı mańy memleketteriniń ıtbalyqtardyń sanyn baǵalaý jónindegi ǵylymı zertteýleriniń nátıjeleri edáýir ártúrli. Sondyqtan shynaıy málimetterdi alý úshin Reseı men Qazaqstan ekologtary ortaq ádistemelik tásilder boıynsha birlesken zertteýler uıymdastyrmaqshy. 2020-2024 jyldar aralyǵynda Soltústik Kaspııdiń qazaqstandyq jáne reseılik sýlarynda Kaspıı ıtbalyqtarynyń kóptigin, taralýyn jáne tabıǵı kóbeıýin baǵalaý baǵdarlamasyn osy jyldyń basynda Qazaqstan Respýblıkasy EGTRM Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi komıteti jáne Reseı Federasııasynyń Balyq sharýashylyǵy federaldyq agenttigi maquldady. Baǵdarlamany Qazaqstan qoldanbaly ekologııa agenttigi jáne Búkilreseılik Balyq sharýashylyǵy jáne muhıttaný ǵylymı-zertteý ınstıtýty "NCOC N.V." kompanııasynyń qoldaýymen jasady.
Itbalyqtardy saqtaıyq
Kaspıı ıtbalyqtarynyń popýlıasııasyn saqtaý maqsatynda ótken jylǵy tamyzda Aqtaýda mesenattar esebinen Qazaqstanda alǵashqy zertteý jáne qalpyna keltirý ortalyǵy ashyldy. Ol aýrý jáne jaralanǵan ıtbalyqtardy emdeýge, saýyqtyrýǵa jáne saý janýarlardy tirshilik etý ortasyna - Kaspıı teńizine shyǵarýǵa qatysady.
Sonymen qatar, Qazaqstan men Reseıdiń ekologııa mınıstrlikteri Kaspıı ıtbalyqtarynyń popýlıasııasyn saqtaý boıynsha birlesken is-sharalar josparyn jasady. Qazirgi ýaqytta jospar Reseı Federasııasynyń Ekologııa mınıstrligimen kelisilýde.
Kaspıı ıtbalyqtarynyń bıologııalyq ereksheligi – mekendeıtin jerleriniń maýsymdyq ózgergishtigi. Kóbeıý jáne túleý kezeńinde popýlıasııanyń negizgi bóligi Soltústik Kaspııdiń qazaqstandyq jáne reseılik muzdarynda ómir súredi. Kóktemgi kóshi-qon bastalǵanǵa deıin ıtbalyqtar shyǵys jáne soltústik-batys jaǵalaýlarda júredi. Jaz aılaryn ońtústikte, Kaspıı teńiziniń tereń jerlerinde ótkizedi. Kúzgi kóshi-qon kezinde Kaspııdiń ońtústigi men soltústigindegi qumdar men baqalshaq araldarynan ıtbalyqtardyń kóp bóligin baıqaýǵa bolady.
