Mundaı jaz Soltústikte óte sırek bolady, buryn dıqandardyń aýzynan «aýa raıynyń qolaısyzdyǵy» degen sózdi jıi estıtin edik. Bıyl ondaıdy eshkim de aıtpaıdy. Halyqty indet qysyp jatqanda Tabıǵat-ana jeńildik qylyp, janashyrlyq bildirgendeı. Kóktemgi egis naýqanynda da aýa raıy qolaıly bolǵan edi. Endi tek shyǵymdylyǵy joǵary astyqty tókpeı-shashpaı jınap alý mindeti dıqandardyń aldynda tur.
Oblystyń aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary basqarmasynyń bastyǵy Erbolat Bekshenovtiń aıtýyna qaraǵanda, dándi daqyldardyń 53 paıyzy qazirdiń ózinde pisip, oraqty qarsy alýǵa daıyn tur. Astyqtyń baǵasy da byltyrǵydan artyq bolmaq. Qazirdiń ózinde bıdaıdyń baǵasy byltyrǵy ortasha baǵadan 38 paıyzǵa artyq mólsherlenip otyr. Eger byltyr bıdaı baǵasynyń bir tonnasy 59,7 myń teńge bolsa, bıyl 82,5 myń teńgege jetipti. Arpanyń baǵasy da byltyrǵydan 30 paıyzǵa qymbat bolmaq.
Bıyl dıqandar astyqty baptaýda úzdik nátıjelerge qol jetkizdi. Jyl saıyn aýa raıynyń qolaısyzdyǵy sebepti aramshópten hımııalyq quraldarmen qutylýǵa tolyq múmkindik bolmasa, bıyl osy jumys ta jappaı júrgizilip, astyqtyń shyǵymdylyǵyna úlken úles qosty.
Qazir sharýalar shóp daıyndaý naýqanyn da aıaqtap kele jatyr. Oblys boıynsha barlyǵy 750 tonna pishen daıyndaý mejelense, qazir sonyń 70 paıyzdan artyǵy oryndalǵan.
Soltústik dıqandarynyń aldynda turǵan taǵy bir mindet – mıneraldyq tyńaıtqyshtar shyǵarý. Qazir sharýalar onyń 117 myń tonnasyn satyp alýǵa kelisimshart jasasyp qoıǵan. Oblys ákimi Qumar Aqsaqalovtyń aıtýyna qaraǵanda, mıneraldy tyńaıtqyshtardy aýyl sharýashylyǵy óndirisshileriniń ózderiniń shyǵarýyna múmkindik bar. «Eger birneshe sharýa birigip, shaǵyn zaýyt satyp alyp, mıneraldy tyńaıtqyshtar shyǵarýmen aınalyssańyzdar, onyń baǵasy áldeqaıda tómender edi. Qazir sizder onyń tonnasyn 140 myń teńgege alasyzdar, al shaǵyn zaýyttar ónimi tek 58 myń teńge bolar edi. Bul baǵytta ázirge 6 shaǵyn zaýyt qana jumys istep tur», dedi óńir basshysy aýyl sharýashylyǵy mamandarymen oraq aldynda bolǵan kezdesýde.
Oblystaǵy barlyq jer kólemi 9 mln 804 myń gektar bolsa, sonyń 7 mln 243 myń gektary nemese 73%-y aýyl sharýashylyǵyna qoldanylatyn jerler. Onyń ishinde 5 mln gektarǵa jýyǵyna astyq egiledi, al 2 mln gektary – jaıylym. Búgingi tańda oblysta 2891 sharýa jáne fermerlik qojalyqtar, 776 túrli seriktestikter osynaý alqapta eńbek etip júr. Sonyń ishinde 57 myń gektar jerge astyq egetin 22 aýyl sharýashylyǵy kooperatıvteri de bar.
Sońǵy jyldary aýyl sharýashylyǵy óndirisshilerin memlekettiń qoldaýy eselep artty. Keıingi úsh jylda oblystyń aýyl sharýashylyǵyn qoldaýǵa 116 mlrd teńge baǵyttaldy. Sonyń ishinde byltyr 39,5 mlrd teńgeniń kómegi bolǵan. Al bıyl bul rekordtyq kórsetkishke jetip, 48,4 mlrd teńgeni qurady nemese byltyrǵydan 22,5% artyq. Aýyl sharýashylyǵyna quıylyp jatqan ınvestısııa kólemi de artyp keledi. Sońǵy úsh jylda 72 mlrd teńgeden 107,6 mlrd teńgege jetip, 1,5 ese artty. Bıyl 24 paıyzǵa arttyryp, 44,9 mlrd teńgege jetkizý kózdelgen. Bul – respýblıkalyq kólemniń tórtten biri.
Qyzyljarlyq dıqandar bıyl tabıǵı jaǵdaıǵa beıimdi tuqymnyń elıtalyq surybyn alýǵa qol jetkizdi. Bul suryp shyǵymdylyǵymen qosa ósimdikterdiń túrli aýrýyna da tótep bere alady. Mine, osy suryptardy endi jappaı qoldaný maqsaty alda tur. Osydan úsh jyl buryn bul árbir jıyrmasynshy tonnaǵa sáıkes bolsa, bıyl árbir onynshy tonnaǵa sáıkes keledi. Árıne, barlyq suryptar da shyǵymdy bolýy úshin aramshópke qarsy qoldanylatyn hımııalyq qospalardy arttyrmasa bolmaıdy. Bul tarapta da qyzyljarlyqtar úlken tabysqa jetip otyr. Atap aıtqanda, pestısıdter men bıoagentterge bólingen aqshanyń 40 paıyzǵa artýymen bıyl 2,3 mln gektar jerge tyńaıtqysh sebilip, 130 myń tonna tyńaıtqysh paıdalanyldy. Bul sońǵy jyldardaǵy eń úzdik kórsetkish.
Árıne, dıqannyń qolyna qolbaılaý bolatyn tehnıkalardyń eskiligi, oǵan qosalqy bólshekter tabýdyń qıyndyǵy. Bul iske de memleket te, dıqandardyń ózi de qarajat bólýdi arttyra túsýde. Sol arqyly qyzyljarlyqtar sońǵy úsh jylda 89 mlrd teńgege 4,7 myń birlik túrli tehnıka satyp alýǵa qol jetkizdi. Bul istiń bıylǵy qarqyny da joǵary. Ústimizdegi jyldyń jeti aıynda ǵana 31,5 mlrd teńgeniń 1334 birlik tehnıkasy satyp alyndy.
Memlekettiń qoldaýy men tabıǵattyń qolaılylyǵy Esil óńiri dıqandarynyń qýanyshyn arttyrýda. Tek endi kúz qolaıly bolyp, shyǵymdy astyqty qambaǵa tókpeı-shashpaı quıyp alý maqsat bolyp otyr. Bul úshin árbir qolaıly kún tıimdi paıdalanylýy kerek.
Soltústik Qazaqstan oblysy
