E. Dosaev atap ótkendeı, álemdik qarjy naryqtarynyń bıylǵy tamyzdaǵy ósýi qyrkúıektiń basynda tehnologııalyq sektor kompanııalarynyń aksııalaryn jappaı satý men AQSh-tyń eńbek naryǵyn qalpyna keltirýdiń baıaýlaýyna baılanysty tómendeýge aýysty.
«Bıylǵy tamyzda damyǵan elderdiń MSCI World jáne damýshy elderdiń MSCI EM qor ındeksteri COVID-19-ǵa qarsy vaksınanyń jedel ázirlenýin, Federaldyq rezervtik júıeniń (FRJ) ıkemdi saıasatty qoldaý boıynsha belgilerin jáne jahandyq ekonomıkanyń birtindep qalpyna kelýin kútý aıasynda naýryzdaǵy quldyraýdan keıin ornyna keldi. Alaıda, qyrkúıektiń basynda tehnologııalyq sektor aksııalary naryǵynyń jarysy jappaı satýǵa aýysty, ol búkil qor naryǵynyń spektory boıynsha aksııalardy da satýǵa ákeldi», — dedi Ulttyq bank tóraǵasy.
Jalpy alǵanda, kúzde ınvestorlar koronavırýs pandemııasynyń saldaryna, sondaı-aq bıylǵy qarashada bolatyn AQSh prezıdentin saılaýǵa baılanysty turaqsyzdyqtyń ósýine daıyndalýda. Bıylǵy tamyzda stavkalar men valıýta qorjynyna qatysty dollar ındeksiniń tómendeýi aıasynda qorǵanys aktıvterine, birinshi kezekte baǵasy tarıhta alǵash ret bir troıa ýnsııasy úshin $2000 dollarǵa jetken altynǵa suranys artty. О́tken aıda munaı baǵasy bir barrel úshin $45,3 deıin 4,6%-ǵa ósti. Alaıda, osy jylǵy qyrkúıektiń basynda ol naryqtaǵy munaıdyń shamadan tys kóp bolýyna baılanysty pozısııasyn joǵaltýda. Búgingi kúnniń táńerteńgi ýaqytyna brent surypty munaı baǵasy $40 tómen túsip, $39,8 qurady.
«Munaıǵa suranys birtindep artýda, buǵan álemdegi ónerkásip sektorynyń qalpyna kelýiniń jalǵasýy dálel bola alady. Máselen, Global Manufacturing PMI ındeksi bıylǵy shildede 50,3 tarmaqtan 51,8 tarmaqqa deıin, Qytaı ónerkásibindegi iskerlik belsendilik ındeksi (PMI) – 52,8 tarmaqtan 53,1 tarmaqqa deıin ósti», — dedi E. Dosaev.
Shekteý sharalaryn engizýge baılanysty osy jylǵy shildedegi tómendeýden keıin Qazaqstanda iskerlik belsendilik ındeksi bıylǵy tamyzda 44,7 tarmaqtan 45,4 tarmaqqa deıin azdap ósti. Qyzmet kórsetý jáne ónerkásip salasyndaǵy ındekstiń jaqsarýy qurylystaǵy tómendeýge jalǵasty. Qazaqstanda tutynýshylyq suranystyń baıaýlaýy jáne álemdik naryqtarda azyq-túlik taýarlary baǵasynyń kútiletin tómendeýi dezınflıasııalyq áser beredi. Bıylǵy tamyzda jyldyq ınflıasııa azyq-túlik zattarynyń tómendeýi esebinen 7,1%-dan 7%-ǵa deıin tómendedi.
Sońǵy 2 jylda alǵash ret azyq-túlik taýarlarynyń tobynda 0,2% aılyq deflıasııa oryn aldy. Jemis-kókónis ónimderine baǵanyń maýsymdyq tómendeýimen qatar et ónimderi, nan-toqash ónimderi men jarmalar, jumyrtqa baǵasynyń ósý qarqynynyń aıtarlyqtaı baıaýlaýy baıqaldy. Azyq-túlik taýarlary baǵasynyń jyldyq ósýi 2020 jylǵy shildedegi 11,3%-pen salystyrǵanda 10,9%-ǵa deıin baıaýlady. Azyq-túlikke jatpaıtyn taýar baǵasynyń jyldyq ósýi janar-jaǵar maı (JJM) baǵasynyń (benzın men dızel otyny tamyzda 0,1%) tómendeı berýi kezinde 5,5% boldy, al aqyly qyzmetter jyldyq kórsetýde kommýnaldyq qyzmetter men kólik qyzmeti tarıfteriniń ósýi aıasynda shildedegi 3,2%-dan osy jylǵy tamyzdaǵy 3,4%-ǵa deıin jyldamdady.
Inflıasııalyq prosesterdiń serpinin baqylaýdy saqtaý jáne jyldyq ınflıasııanyń orta merzimdi kezeńde birqalypty baıaýlaýyn qamtamasyz etý maqsatynda bıylǵy 8 qyrkúıekten bastap bazalyq stavka +/-1,5 prosenttik tarmaq prosenttik dálizimen 9% deńgeıinde saqtaldy. Tamyzda qymbattaǵan munaı, sondaı-aq respýblıkalyq bıýdjetke kepildi transfert bólý sheńberinde Ulttyq qordyń aktıvterin konvertasııalaý jáne kvazımemlekettik sektor kompanııalarynyń eksporttyq valıýtalyq túsimniń bir bóligin mindetti satýy boıynsha uzartylǵan sharalar ulttyq valıýtaǵa qoldaý kórsetti. Bul rette damýshy elderdiń valıýtalary damyǵan eldermen salystyrǵanda álsireýdi jalǵastyrýda. Bir aıda Indonezııa rýpııasy 1%-ǵa, Reseı rýbli 1,6%-ǵa, Brazılııa realy 2,3%-ǵa, túrik lırasy 6%-ǵa álsiredi. Jalpy, damýshy elderdiń valıýta ındeksi tamyz aıynda nebári 0,2%-ǵa ósti, al damyǵan elderdiń valıýta ındeksi 2,9%-dy qosty. Qazaqstan teńgesi damýshy elderdiń valıýtalary arasynda bir aıda bir AQSh dollary úshin 418 teńgeden 420,11 teńgege deıin 0,5%-ǵa teń eń az álsireý kórsetti. Investorlardyń táýekeldi aktıvterge qyzyǵýshylyǵynyń azaıýyna baılanysty damýshy elder valıýtalarynyń odan ári álsireýi, munaıǵa suranystyń qalpyna kelýi jónindegi senimniń álsireýine baılanysty munaı baǵasynyń tómendeýi aıasynda teńgeniń baǵamy bıylǵy qyrkúıektiń basynan beri osy jylǵy 8 qyrkúıektegi bir AQSh dollary úshin 423,54 teńgege deıin 0,8%-ǵa álsiredi.
«AQSh pen Qytaı arasyndaǵy saýda daýynyń shıelenisýinen, koronavırýstyń ekinshi ret qaıtalaný yqtımaldyǵynan damýshy naryqtardyń valıýtalary úshin táýekelder saqtalady. Sonymen qatar Reseıge qatysty sanksııalar rıtorıkasynyń kúsheıýi bıýdjet qaǵıdalary sheńberinde shetel valıýtasyn satýdy tómendetý saıasatymen birge rýbldiń álsireý táýekelin arttyrady, bul ulttyq valıýta baǵamyna da teris áser etedi», — dedi Ulttyq bank tóraǵasy.
Bir aıda ótimdilik profısıti 3,7 trln teńgege deıin 11,3%-ǵa tómendegen kezde aqsha naryǵyndaǵy jaǵdaı turaqty bolyp qalýda. TONIA aqsha naryǵynyń targetteletin stavkasy osy jylǵy tamyzda 9,2% deńgeıinde bolyp, prosenttik dáliz sheńberinde qalyptasýda. Tamyzda memlekettik baǵaly qaǵazdar naryǵyn damytý sheńberinde jergilikti jáne halyqaralyq (Clearstream) baǵaly qaǵazdar depozıtarııi arasyndaǵy Delivery versus Payment (tólemge qarsy jetkizý) túrine deıingi halyqaralyq esep aıyrysý jelisi jetildirildi.
«Bul Qazaqstannyń memlekettik baǵaly qaǵazdaryna (MBQ) “kirý” kezinde jahandyq ınvestorlardyń táýekelderin tómendetýge múmkindik beretin ishki qarjy naryǵy úshin jańa deńgeıge kóshýdi bildiredi. Kapıtal aǵyny úshin básekelestik jaǵdaıynda bul jergilikti qor naryǵyna uqsas naryqtarmen salystyrǵanda artyqshylyq beredi», — dedi E. Dosaev.
Jalpy halyqaralyq rezervter 2020 jylǵy tamyzdyń sońynda aldyn ala derekter boıynsha 0,5%-ǵa ulǵaıyp, $94,1 mlrd qurady. Ulttyq banktiń altyn-valıýta aktıvteri $35,4 mlrd qurap, tamyzda ózgergen joq. Ekinshi deńgeıdegi bankterdiń (EDB) valıýtalyq shottaryna qarajattyń túsýi aıtarlyqtaı dárejede memlekettik boryshty tóleýmen teńestirildi. Ulttyq qordyń aktıvteri bıylǵy tamyzda $1 mlrd somasynda alynǵan ınvestısııalyq kiris esebinen bir aıda $0,5 mlrd (+0,8%) ulǵaıyp, $58,7 mlrd qurady. Bıylǵy shildeniń sońynda bank júıesindegi depozıtter jyl basynan beri teńgelik salymdardyń 12,5 trln teńgege deıin 15,6%-ǵa ósýi esebinen 8,7%-ǵa ulǵaıyp, 20,7 trln teńgeni qurady. Valıýtalyq salymdar 8,2 trln teńgege deıin 0,2%-ǵa tómendedi.
Sonyń nátıjesinde depozıtterdiń dollarlaný deńgeıi 2020 jylǵy 7 aıda 39,5%-ǵa deıin tómendedi. Uzaq merzimdi kredıtterdiń 11,9 trln teńgege deıin 0,8%-ǵa nemese 98,5 mlrd teńgege ósýi nátıjesinde ekonomıkaǵa beriletin kredıtter jyl basynan beri osy jylǵy shildeniń sońyna qaraı 13,9 trln teńgege deıin 0,5%-ǵa ulǵaıdy. Qysqa merzimdi kredıtter 2 trln teńgege deıin 1,5%-ǵa nemese 31,3 mlrd teńgege azaıdy. Bıznestiń kredıttik portfeli jyl basynan beri 7,1 trln teńgege deıin 1%-ǵa azaıdy, halyqtyń kredıttik portfeli 6,8 trln teńgege deıin 2,1%-ǵa ulǵaıdy. Halyqtyń kredıttik portfeliniń qurylymynda tutynýshylyq qaryzdar aǵymdaǵy jyldyń basynan beri 4,2 trln teńgege deıin 1,4%-ǵa tómendedi, ıpotekalyq qaryzdar 2 trln teńgege deıin 11,1%-ǵa ulǵaıdy. Bızneske berilgen teńgedegi kredıtter boıynsha stavka osy jylǵy shildede 11,9%, onyń ishinde qysqa merzimdi kredıtter boıynsha – 11,7% (11,8%), uzaq merzimdi kredıtter boıynsha – 13,6% (12,8%) boldy. Qazaqstan ekonomıkasyn qoldaý sheńberinde Memleket basshysynyń daǵdarysqa qarsy bastamalaryn iske asyrý jalǵasýda. «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy boıynsha bıylǵy 4 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha bankter jalpy somasy 538,8 mlrd teńgege 731 ótinim maquldady, 315,7 mlrd teńge somasyna 604 qaryz berdi. Tótenshe jaǵdaıdyń engizilýinen zardap shekken shaǵyn jáne orta bıznes (ShOB) sýbektilerin jeńildikpen kredıtteý baǵdarlamasy boıynsha bıylǵy 4 qyrkúıekte kásipkerler 562,1 mlrd teńge somasyna 2 263 ótinim berdi, 353,1 mlrd teńgege 2 549 qaryz berildi.
«Memleket basshysynyń bıylǵy 1 qyrkúıektegi Qazaqstan halqyna Joldaýynda bergen tapsyrmasy boıynsha daǵdarys saldarynan barynsha zardap shekken sektorlardaǵy kásiporyndardy qoldaý úshin qosymsha 200 mlrd teńge bólinedi. Osylaısha, baǵdarlamanyń bıýdjeti 800 mlrd teńgege deıin jetkiziledi, al ony iske asyrý merzimi 2021 jyldyń sońyna deıin uzartyldy», — dedi E. Dosaev.
Ulttyq Bankten qarjylandyrý esebinen turǵyn úı qurylysyn qoldaý jalǵasýda. 1«7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha bıylǵy 3 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha 257,7 mlrd teńgege 22 046 ótinim maquldandy, onyń ishinde 206,2 mlrd teńge somasyna 17 780 qaryz berildi. 2«Baspana Hıt» naryqtyq ıpotekalyq baǵdarlamasy boıynsha aǵymdaǵy jylǵy 3 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha 330,9 mlrd teńge somasyna 38 384 ótinim maquldandy, 259,7 mlrd teńgege 30 934 qaryz berildi.
Bıyl qańtar-shildede onlaın-saýdanyń ósýi aıasynda qazaqstandyq emıtentterdiń tólem kartochkalaryn paıdalana otyryp jasalǵan tranzaksııalar kólemi ótken jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 24,6 trln teńgege deıin 58,9%-ǵa ulǵaıdy. Bul rette qolma-qol aqshasyz tranzaksııalar sany 2,2 ese, al somasy 2,5 ese ósti. Bul operasııalardyń negizgi úlesi onlaın tásilmen júrgizildi. Ulttyq bank qolma-qol aqshasyz jasalatyn esep aıyrysýlardy keńeıtý úshin bıylǵy tamyzda jyljymaıtyn múlikpen mámilelerdi qolma-qol aqshasyz tóleýdiń jańa tetigin engizý arqyly iri mámilelerdi qolma-qol aqshasyz jasalatyn esep aıyrysýǵa aýystyrýdy bastady. Jańa tetik mámile jasaý prosesin tez jáne qolaıly etýge múmkindik beredi, elde kórsetiletin qyzmetti sıfrlandyrý deńgeıin arttyrady, alaıaqtyq táýekelin tómendete jáne kóleńkeli ekonomıkany tómendetýge járdemdese otyryp, iri operasııalar boıynsha esep aıyrysýlardyń qaýipsizdigin edáýir arttyrady.
«Álemdik jáne ulttyq ekonomıka qalpyna kelýine qaramastan joǵary qubylmalylyq jaǵdaıynda jumys isteýdi jalǵastyrýda. Bıylǵy qyrkúıektiń basynda bastalǵan syrtqy qarjy jáne taýar naryqtaryndaǵy týrbýlenttiliktiń ósýi ishki naryqqa áser etetin bolady. Bul jaǵdaılarda Ulttyq Bank ahýaldy jiti qadaǵalap, baǵa men qarjylyq turaqtylyqty qamtamasyz etý, sondaı-aq ekonomıkanyń qalpyna kelýi úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý úshin barlyq qajetti sharalardy qabyldaıdy», — dep túıindedi E. Dosaev.
