Qoǵam • 11 Qyrkúıek, 2020

Dástúrdi buldaý ma bul?

585 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

«Altyn taqpadym» dep jatyp kep ókpeledi orta boıly ke­lin­shek. Shamasy áýlettiń «general» kelinderiniń biri bolýy kerek. Ash búıirin taıanǵan qalpy taban astynan bále izdeýge beıil tur. Jańa qudalardyń alyp kel­gen kádesyıynan kúmis qana buıyr­ǵanyna búıi tıgendeı búris­ti de qaldy. О́risim keńeıedi emes, uıat­tan óldim-aý degen ántek oı­dyń jetegine erip, ábigerge túsýde. Aǵa­ıynnyń aldynda azar da be­zer. О́ltirisin óndirip ákelmegen bola­shaq qudalardyń qylyǵyna kúıip-pisip barady.

Dástúrdi buldaý ma bul?

Qaraqattaı qyzdyń qalyńmalyn syrttan synap turǵan abysyn-ajynnyń biz de sybaǵaly bolatyn shyǵarmyz degen mináıi minezi, kórshi-qolańnyń kúndesshe kúńkili men kúbiri, jaqyn-juraǵattyń kirpideı jıyryla qalýy óz aldyna bólek josyn. Árkim ár nárseden bir dámetip, toǵyshardaı toptalyp, tildep, timiskilep tisin batyrýda. Arany ashylǵan aǵaıynnyń ábestigin ańdaǵan sý jańa qudalardyń da sózi suıylǵan. Bolmashyǵa bordaı tozyp, balaǵattaı jónelgen jamaǵattyń aldynda belge soqqan jylandaı turyp qaldy. Jınap, syılap ákelgen dúnıeń jumyrymyzǵa juǵyn bolmady, shyǵyp keter jol áne degendeı, kerdeńdegen júzi sýyq kisilerdiń júreginiń qattylyǵyna qaıran. Burymdysynyń baǵy ashylyp, barǵan jerine tastaı batyp, sýdaı sińýine tilek bildirgenniń ornyna kıiz keýdelenip, kesim aıtyp, keshirimin almaı kústalanýy kóńilderine kóleńke uıalatty. Eki ortada bir-birin súıe qo­sylǵan eki jastyń sezimin tabalap, búginine búlik salǵany jandaryna bat­ty-aý, sirá. Balasynyń baqytyn oılap olar únsiz. Eski joralǵyny aǵash atqa mingizbeı, az da bolsa kópteı kórýin ótingen jigit jaq iltıpatpen izet bildirip álek.

Kilem ústine jaıylǵan jańa quda­lardyń jón-joralǵysy anaý aıtqandaı jaman da emes. Alystan baqylap turǵan biz sonshama taıaq astyna alardaı másele kórmedik, tipti. Tek adamdardyń nıetiniń buzylǵany men qanaǵatynyń qaǵanaǵynan qaǵynǵanyn uıattyń úlkenine balap turmyz. At-shapan aıybyna at mingizdi, sandyq toly syıyn berdi, altynmen aptady, kúmispen kúptedi. Odan artyq ne kerek?!

Álimsaqtan kele jatqan ata dástúrdi aıaqqa taptaǵan joq. Kórpesine qaraı kósildi. Ádet-ǵurpymyzdyń ádepki ady­myn jasady. Aldyn kesip ótpedi. Aqıqatyn aıtty. Iilip jastyq, jaıy­lyp kórpe boldy. Tektilikten túren tartty. Jibek oramal japty. Aqmanar shapan kıgizdi. Aǵaıyndy bóle-jarmady. Alysyn ańdatty, jaqynyn jarylqady. Shetqaqpaılamaı, shama-sharqynsha úlkeniniń de, kishisiniń de kóńilin aýlap, qurqol qaldyrmady. «Biz­diń qyzdyń úsh dıplomy bar», dedi doldana, býyrqa­na sóılegen qatyn-qalash. – «Ju­mysyn­da bedeldi. Qy­zyǵyp, úı torýyldap júr­gender kóp. Jibi túzý jigit tabylady. Qa­lyńmalyn qatyryp ákelem degender de az emes. «Teń-teńimen, tezek qa­by­men» degen. Biz azsynyp otyr­myz», – dep shymshyp sóıledi.

Quda men qudaǵı qyzaraqtap, sasyp qaldy. Ne bolar eken dep biz de qobaljı bastadyq. Dostyq ráýishpen ymyraǵa júginýin tiledik. Qaıta qudaı ońdap, qarııa kılikti araǵa. Istiń nasyrǵa sha­ýyp bara jatqanyn ańdasa kerek. Aqsaqal aǵaıynǵa basý aıtyp, kórgensizdik kór­setpeýin surady. Eki jastyń ortasyna esi ketken túsedi dep es­kertti elge. Arǵy elmen bergi bu­qaraǵa kópir bolǵan eki jastyń ys­tyq mahabbatyn sýytpaı, dúbára dú­nıe­ge qunyqpaı, erteńine elshi bolar ulaǵatty lebiz bildirýin, berekege bas­uıytqy bolýyn tiledi. Sodan keıin qyz jaqtaǵylar qyńyr minezin qysqartyp, sabyrǵa kelip, áńgimesin ary jalǵady. «Ýh» dep bir tynystadyq sol mezette. Dosymyzdyń mańdaıynan aqqan ashy ter endi qurǵaı bastaǵandaı boldy.

Qazaqtyń nıeti buzylǵany ma? Álde salt-dástúrdiń soraby ma bul? Osy eki suraq óz ıirimine tarta berdi sol sátte. Dástúrimizdiń dańqty dáýiri artta qalsa da, jamandyqqa qımaıdy ekensiń. О́z qazaǵyńa taǵy da oq ata almaısyń. Zaman qubylǵan saıyn, pendeniń párýaıym peıili de tarylyp bara jatqan sııaqty. Buǵan ne deısiz, aldııar oqyrman?

Sońǵy jańalyqtar