Tekserý komıssııasyn da tekserý kerek pe?

Demokratııalyq basqarý júıesiniń basty sharty – ashyqtyq, jarııalylyq. Bári de ashyq bolsa halyq basqarý júıesinde ne bolyp jatqanyn bilip otyrady. Ásirese bıýdjet qarajatynyń naqty qanshasy qaıda bólinip, qalaı jumsalǵany belgili bolady. Máselen, «myna temir qorshaýdy jasaýǵa 200 mln teńge jumsaldy, qarajatty bólýge qol qoıǵan Asan, aqshany ıgergen Úsen»  dep naqty kórsetilse, al halyq onyń quny 20 mln da turmaıtynyn kórse – aqshanyń jelingeni aıdan anyq kórinip turar edi... О́z qarajatynyń, ıaǵnı bıýd­jet qarajatynyń jelingeni anyq kóri­nip tursa – halyq tekserýdi talap etedi. Sóı­tip qana ádiletke qol jetkizýge bolady.

Ashyqtyq – ádiletti taza qoǵam ornatýdyń, demokratııalyq damýdyń basty sharty. Al jabyq júıe bolyp, is-áreketterdiń bárin halyqtan jasyratyn bolsa, ondaı qoǵamda urlyq-qarlyqtyń óristeýinen irip-shirý paıda bolyp, aqyry quryp tynady. Onyń mysalyn keshe ǵana KSRO-nyń kezinde óz basymyzdan ótkizdik. Jabyq qoǵam bolyp, bárin halyqtan jasyrǵan el aqyry jer betinen joǵaldy.

Demokratııalyq damý jolyn tań­daǵan Qazaqstannyń barlyq zańdary ashyqtyqty talap etedi. Biraq pálen aı zerttelip, oılanyp, tolǵanyp, qyrýar qarajat jumsalyp jasalǵan, neshe túrli súzgilerden ótken sol zańdarymyzdyń kóptegen talaptary oryndalmaı jatady. Sonyń ishinde ashyq qoǵamnyń sharttaryn iske asyrýdy talap etetin «Aqparatqa qol jetkizý týraly» zańnyń talabyn bári demesek te kóptegen sheneýnik eskere bermeıdi. Tipti moıyndaǵysy da kelmeı, kózge ilmeýge tyrysady. Negizinen jýrnalıster qaýymynyń súıenýine negiz bolatyn bul qujatta zańmen naqty tyıym salynbaǵandardan basqa barlyq aqparatty alýǵa da bolatyndyǵy aıtylyp, ashyq jazylǵan. Al osy zańnyń 9-babynda basqa mindetterimen qatar «aqparat ıelenýshi anyq jáne tolyq aqparat berýge mindetti» ekendigi tipti naqpa-naq kórsetilgen. Eger osy talap oryndalmasa, memlekettik organ zańdy buzǵan bolyp sanalatyny aıqyn. Alaıda bizde mundaı talapty attap júre beretinder jetkilikti. 

Jýyrda úsh oblystaǵy bıýdjet qara­jatynyń jumsalýyn baqylaý jó­nin­degi Tekserý komıssııasynyń jumys­tary týraly maqala ázirlemek boldyq. Oblys­tyq máslıhattyń hatshysy Býbenko Vladımır Stepanovıchke habarlasyp, baqylaý jumystary boıynsha Turaq­ty komıssııalar qandaı jumys istep jatyr, esepteri bar ma degen edik, bizde barlyq tekserý jumystaryn Tekse­rý komıssııasy júrgizedi. Al biz olar­dyń esebin tyńdaımyz degendi aıtty. So­nymen birge qajet bolsa ózi habar­lasyp, olardyń aqparat berýin suraıty­nyn jetkizdi. Azdan soń Tekserý komıssııa­synyń apparat basshysy Tımýr Tur­sy­novtyń ózi habarlasyp, qandaı suraqtarym bar ekenin anyqtap aldy da, aqparattardy jedel daıyndap berýge tyrysatynyn aıtty.

Oblystyq Tekserý komıssııasy degen ájeptáýir áleýetti organ. Qurylymyna qarasaq bir tóraǵasynyń tórt orynbasary (olardy tekserý komıssııasynyń múshesi dep ataıdy eken), apparat basshysy jáne jeti bólimi bar. Jumysy qyzyp, bıýdjet qarajaty jumsalýynyń durystyǵy tekserilip jáne ony halyqqa jetkizip, dúńkildetip-aq jatatyn organ sııaqty. Alaıda el gazeti «Egemenniń» óziniń «sizderdiń jumystaryńyzdy kórseteıik» degen ótinishi oryndalmady. Bul ne degen jasyryn, jabyq áreket ekenin árkim ózinshe salmaqtar.

 Materıaldar daıyndap beremin degen Tımýrdan esh habar bolmaı ketti. Telefon soqsam kótermeıdi. V.Býbenkodan Tekserý komıssııasynyń tóraǵasy Tilegen Qaskınniń telefonyn da alǵan edim, qaıta-qaıta shyryldatsam, ol da kótermeıdi. Múmkin bul telefony istemeıtin shyǵar dep, oblys ákiminiń baspasóz hatshysy Tımýr Ábdireshovten ekinshi telefonyn alyp, sol nómirmen habarlastyq. Tym-tyrs. Vatsappen hat jazsam da jaýap joq. Tek bir-aq ret Tımýr tóraǵadan pármen kelgen joq dep hat jazdy.

Aqparatqa qol jetkizbeý – zań bu­zýshylyq ekenin ózge organ emes, Tekserý komıssııasy uǵýǵa tıisti edi, óıtkeni ózderi de zańnamalyq qujattardyń negizinde qarajattyń durys jumsalýyn tekseretin organ ǵoı. Alaıda olar sol úndemegen qalpy qaldy. «Úndemegen úıdeı páleden qutylady» dep oılaıtyn shyǵar, bálkim?!.

О́zimiz qarastyryp kóreıik, demo­kratııalyq eldiń qorǵanysy – ashyqtyq bolǵandyqtan barlyq is-áreketteri saıttarynda turǵan shyǵar dep ony ashsaq... Atqarylǵan jumys týraly eshqandaı aqparat joq. Árıne jyldyq esepter bar, sonyń ishinde 2019 jyldyń esebi tur. Al bizge keregi aǵymdaǵy jumystar, bıylǵy atqarylyp jatqan ister edi. Jyldyń aıaǵyn kútpeı-aq óz jumystary týraly aıtýlaryna bolady ǵoı. Álde, sonshama úlken apparaty bar organ 2020 jyl boıy eshqandaı memlekettik organnyń bıýdjet qarajatynyń durys jumsalýyn teksermegen be? Tekserse zańsyz shyǵyndar týraly habarlamaı ma? Ondaılar únemi bolyp turady emes pe?  Álde... birdeńelerdi jasyra ma?

Negizinen osy kúdik dúdámal oılarǵa jeteleı beredi. Aqparat bermegeni sol bolýy kerek. Olaı bolsa osy organnyń ózin tekserý kerek sııaqty.

Jalpy, áriptesterdiń aıtýyna qara­ǵanda, jalǵyz Soltústik Qazaqstan emes, barlyq óńirlerdegi kóptegen memle­kettik organdar ózderiniń jumystaryn kór­setýden qashqalaqtaıdy. Tek joǵarydan úlken bastyqtar aıtsa ǵana aqparat be­re­di, al aıtpasa «sen tımeseń men tımen, badyraq kóz» degendeı eshteńe aıtpaı, buǵyp qalǵysy kelip turady. Osynyń ózi, joǵaryda aıtqanymyzdaı, bizdiń qoǵamnyń jasyryn, jabyq sıpatyn kórsetetin sııaqty. Al jabyq júıeniń zardaby – biteý jaraǵa ákeleri sózsiz. Sondyqtan osy tarapta joǵary bılik tarapynan pármendi talap kerek-aq.

Talap demekshi, jaqynda ǵana Mem­leket basshysy Qazaqstan halqyna Jol­daýynda «Jergilikti bıýdjetterdi bekitý barysynda baqylaýdy kúsheıtý qajet. Sebebi bólingen qarajat kóp jaǵdaıda turǵyndardyń shynaıy qajettiligine jumsala bermeıdi. Bir-eki kósheni jyl saıyn qaıta-qaıta jóndeı berý, ımıdj­dik is-sharalarǵa jumsalatyn tıim­siz shyǵyndar azamattarymyzdyń nara­zylyǵyn týdyrýda» degen bolatyn. Joǵarydaǵy oqıǵadan keıin bizdiń óńirde de osyndaı jaǵ­daı­lar oryn alyp otyr ma degen eriksiz oıǵa tirelesiń. Sonda oblys sheneýnikteri Mem­leket basshysynyń Joldaýyndaǵy talaptarǵa da  nemquraıly qaraıtyn bol­ǵany ma?

Soltústik Qazaqstan oblysy