Máselen, Amerıka elinde Mark Tven shyǵarmalaryndaǵy Tom Soıer men Geklberrı Fınn degen eki keıipkerge arnalǵan eskertkish bar. Jalańaıaq keıipte beınelengen eki balanyń beınesi ózindik keremettigimen erekshelenedi. Al Danııa memleketiniń astanasy Kopengagen qalasynda Hans Krıstıan Andersenniń shyǵarmasyndaǵy keıipkerdiń qurmetine «Sý perisi» eskertkishi qoıylǵan. Súıgeni úshin teńiz kóbigine aınalyp ketken qyzdyń adaldyq pen páktikke toly beınesi teńiz jaǵasynda talaıdy tamsandyryp tur. Pýshkın, Chehov shyǵarmalarynyń keıipkerlerine qoıylǵan eskertkishter týraly da aıtýǵa bolady. Osydan biraz jyl buryn klassık jazýshy Ábdijámil Nurpeıisovtiń «Qan men ter» romanynyń keıipkerlerine arnalǵan eskertkish Aqtóbe qalasynda boı kóterdi. Bul ádebı keıipkerlerge qoıylǵan elimizdegi tuńǵysh eskertkish edi...
Eki myń jyldan astam tarıhy bar Taraz shahary týraly áńgime bolǵanda, eske birden Shyǵystyń uly shaıyrlary túsedi. Tarazdyń kórkem kelbeti, sulýlarynyń gózal kórki aqyn ǵazaldarynda sheberlikpen órilgen. «Móp-móldir kózdiń qarasyn, Tarazdan ǵana tabasyń» degen Fırdoýsıdiń eki jol ǵazalynyń ózi keıipkerleriniń keremettigin kórsetip turǵan joq pa?!. Al Rýdakıdiń «Mıhrabqa júzdi burǵannan ne paıda, kóńil Buhara men Taraz arýlarynda bolǵan soń», degeni taǵy bar. «Shekerligiń ótti aqyn synynan, sharapty ish Taraz kerbezderi qolynan», deıdi Ásádı Týsı. Taraz sulýlarynan bólek, Gorganıdiń Taraz tulparyn, Násir Qysyraýdyń áli kúnge deıin aty belgisiz, biraq tazalyq pen jylylyqty dáripteıtin Tarazdaǵy aspapty jyrǵa qosqanyn bilemiz. Biraq áli kúnge deıin munyń qupııasy ashylmaı kele jatyr. Jalpy alǵanda, Shyǵys aqyndarynyń shyǵarmalaryndaǵy Taraz arýlarynyń, taǵy da basqa keıipkerlerdiń álemdik ádebıette orny bólek. Sodan beri arada myńdaǵan jyldar ótse de adamzattyń arǵy-bergi alyptarynyń ózi bul keıipkerlerdiń kórkemdik kelbetine tamsanýmen keledi. Túri, tegi belgili bolmasa da, jalpy sol jyrlarda aıtylǵan sulýlyq qudireti adamzat balasyn áli kúnge tylsym áleminde terbep otyr.
Búginde Taraz qalasynda kóptegen joba qolǵa alynýda. Shahardyń shyraıyn ashý jolynda jumystar bar. Endi tarıhı shaharǵa áıgili Fırdoýsı, Hafız, Rýdakı ǵazaldarynyń keıipkerlerine arnap eskertkish turǵyzý kerek sııaqty. Máselen, kóp adam basqa qalaǵa barǵanda sol aımaqqa tán tarıhı nysandardy izdeıtini anyq. Tarazǵa kelgenderdiń de óńir tarıhynan bólek, aqyndardyń jyryna arqaý bolǵan sulýlyqtyń, ádemiliktiń beınesin kórgisi keledi. Talastyń erke tolqyndarynda birge tolqyp, birge shalqyp ótken aqyndyq pen sulýlyqtyń qudiretinen týyp, adamzat sanasynan berik oryn alǵan mahabbattyń sımvoly Taraz topyraǵynda eńse tiktep turýy kerek-aq. Máselen, ótken jyly qaladaǵy «Tekturmas» tarıhı-mádenı kesheniniń aýmaǵynan «Áýlıe-Ata» eskertkishi ashylǵan bolatyn. Onyń janynda Áýlıeata óńirine qatysty birqatar qaǵannyń esimi jazylǵan. Sol sııaqty, sulýlyq sımvoly bolyp sanalatyn eskertkish ashylatyn bolsa, ol da kóptiń qyzyǵýshylyǵyn týdyrǵan jobanyń biri bolar edi...
P.S. Kezinde Taraz qalasynyń batys qaqpasyna Fırdoýsıdiń «Móp-móldir kózdiń qarasyn, Tarazdan ǵana tabasyń» degen shýmaǵy jazylǵan bolatyn. Keıinnen shahar tórinde ótken bir aıtysta bir aqynnyń sózine bola sol kezdegi basshylar bul tarıhı óleńdi alyp tastady. Sol ýaqytta áıgili shaıyrdyń jyryna qatysty túrli pikir aıtylyp jatty. Biraq kim ne dese, o desin, bul óleńniń ózi tutas bir dáýirdiń ádebı keıipkerlerin kórsetip turdy ǵoı. Tarazdy biz tarıhı shahar degendi kóp aıtamyz. Biraq sol tarıhılyǵyn aıqyndaıtyn nárseler az. Tasqa basylǵan tarıh bir basqa da, tarıhtyń el esinde qalatyndaı eskertkish bolyp turýy bir bólek. Sondyqtan da Taraz tórinde Hafız, Fırdoýsı rýhymen qatar, sulýlyq keıipkerleriniń de saltanat quratyn ýaqyty jetti.
Jambyl oblysy
