Bereshekke belsheden batqandar týraly aıtýdyń ózi aýyr. Sebebi qarajat tapshylyǵynan qysym kórgen tulǵalardyń óz-ózine qol jumsaǵandary týraly jaısyz habarlardy buǵan deıin de kóp estigenbiz. Árıne, qaryzdy qaıtarmaǵan jaqsylyqqa aparmaıdy. Adamdy aqtyq saparǵa shyǵaryp salar sátte jınalǵan jurtqa qarata qoıylatyn jalǵyz suraq ta «berem dep júrip bere almaı ketken qaryzy bar me edi?» dep qoıylatynyn jıi estımiz.
Jahandy jaılaǵan pandemııa kesirinen endi qaıtyp eńse tiktemesteı turalap qalǵan kásipkerler de bar. Bankterden qaryzdanyp-qaýǵalanyp alynǵan qarajattyń paıyzy, qaıtarymy joǵalǵan joq. San soǵyp qalyp, sandalyp júrgen sandaǵan kásipker endi qaryzyn qaıtip óteıdi? О́teı almaǵan soń telefony kúni-túni jeke sot oryndaýshylary men kollektorlardyń uzyn quryǵyna aınalady.
Muny biz mysal retinde aıtyp otyrmyz. Alaıda osy máselege qatysty prokýratýra organdaryna kelip túsetin azamattardyń ótinishteri de jıilep ketken sekildi. Osyǵan baılanysty prokýratýra organdary jýyrda jeke sot oryndaýshylarynyń qyzmetine tekserý júrgizip, kollektorlardyń qyzmetine taldaý jasady. Quqyq qorǵaý organdary tekserý jáne taldaý nátıjeleri boıynsha kollektorlyq agenttikter jeke sot oryndaýshylarymen birlesip boryshtardy zańsyz óndirip alý shemasyn qoldanǵanyn anyqtap otyr. Iаǵnı kollektorlar ózderiniń úlestes tulǵalaryna jeke sot oryndaýshylarynyń lısenzııasyn alyp otyrǵan. Osylaısha kollektorlar bereshekti óndirip alý úshin jeke sot oryndaýshylarynyń aqparattyq bazasyna (atqarýshylyq is júrgizý organdarynyń avtomattandyrylǵan aqparattyq júıesine) jáne shekteýsiz quqyqtyq tetikterge (múlikke tyıym salý jáne satý, shyǵýǵa shekteý qoıý, banktik shottarǵa qol jetkizý jáne basqalary) qol jetkizgen kórinedi.
Bul – zańsyz áreket. Nege? Sebebi sot oryndaýshylarynyń bazasy memlekettik aqparattyq júıe sanalady. Onda jeke sot oryndaýshylary barlyq atqarýshylyq áreketterdi jasaıdy. Taraptardyń jeke derekteri jınaqtalǵan bul aqparattyq bazaǵa bógde adamdardyń kirýine tyıym salynǵan.
Almaty qalasynda «ózderiniń» jeke sot oryndaýshylarynyń ESQ kiltterin paıdalana otyryp, kollektorlar sot oryndaýshylar bazasyna 200 myńnan astam ret kirip, boryshkerler týraly málimet jınapty. Mundaı ádisterdi Almaty qalasynyń 35 kollektorlyq agenttigi qoldanǵany belgili boldy. Jeke sot oryndaýshylary óz quzyretin paıdalana otyryp aı saıyn 250-300 myń teńge kóleminde syıaqy alyp otyrypty.
Osylaısha tekserý qorytyndysy boıynsha Bas prokýratýranyń usynysymen respýblıkalyq jeke sot oryndaýshylary palatasynan 18 sot oryndaýshysy shyǵaryldy. Sonyń ishinde 2 jeke sot oryndaýshysynyń lısenzııasy kúshin joıyp, al 1 lısenzııa toqtatyldy. Qalǵandarymen jumys áli de jalǵasýda. Júıelik ákimshi olardyń aldaǵy ýaqytta aqparattyq bazaǵa kirmeýleri úshin buǵattady.
