«Shymkent qalasynyń geoportaly qalada ornalasqan árbir nysan týraly tolyq aqparat jınaqtalatyn arnaıy saıt bolady. Portal kezeń-kezeńimen iske qosylady. Jyl sońyna deıin 1-kezeń iske qosylady dep kútilýde. Onda jer qatynastary salasyndaǵy kórsetiletin memlekettik qyzmetterdiń barlyǵy engizilip, tolyǵymen avtomattandyrylady. Iаǵnı qalanyń Bas jospary, jerge qatysty aqparattar, mekenjaı anyqtamasy qosylady», deıdi M.Aımanbetov.
Jalpy, portal qala aýmaǵyndaǵy nysandar men prosester týraly aqparatty jedel alýǵa múmkindik beredi. Ondaǵy sáýlet-josparlaý tapsyrmasyn jáne ınjenerlik kommýnıkasııalarǵa qosylýǵa arnalǵan tehnıkalyq sharttardy alý, olardy kelisý jáne qujattardy berý sekildi prosesteri geoaqparattyq servıs arqyly avtomattandyrylady. Servıs arqyly kez kelgen qala turǵyny (ınvestorlar, kásipkerler) jer ýchaskesi týraly, onyń kadastrlyq quny, kepildik jarnasy, jer ýchaskesiniń ornalasqan jeri jáne ózge de aqparatty kóre alatyndaı etip ázirlenedi.
«Kásipkerlerdi qoldaýdy ońtaılandyrý maqsatynda gazben jabdyqtaý, elektr jáne sýmen jabdyqtaý, jylý júıesine qosý, baılanys jáne telekommýnıkasııa jelilerine qosýǵa arnalǵan tehnıkalyq sharttardy alý sekildi qyzmetter tolyǵymen avtomattandyrylady», deıdi portaldy daıyndaýshy mamandar.
Kondıterlik óndiristiń ortalyǵyna aınalýda
«Rahat-Shymkent» fabrıkasy Shymkentte qantty kúlshe shyǵaratyn jańa óndiristik jelini iske qosty. Qala ákimdiginiń qoldaýymen jumys bastaǵan fabrıka óndiriske qajetti qondyrǵylardy Italııadan aldyrypty. Al qondyrǵyny ornatýǵa, óndiristik jelini tehnıkalyq talaptarǵa saı qoldanýdyń joldaryn úıretýge sol eldiń mamandary qolǵabys etip jatyr.
«Qantty kúlsheden bólek kelesi aıdyń basynda táttiniń taǵy bir túri «qumdy» kúlshe shyǵarýdy oılastyryp jatyrmyz. Ol ónimniń quramy, túr-túsi, dámi basqasha bolady. Ondaı pechene otandyq naryqta qazir óte az. Italııalyq jańa qondyrǵy sarymaıdan jasalatyn kúlshemen birge onyń qamyry maıda qum sekildi bolyp keletin túrin shyǵarýǵa múmkindik beredi. Jańa kúlsheniń ortasyndaǵy tátti jumsaǵy jemisterden jasalǵan tosap nemese shokoladty krem bolýy múmkin. Reseıde bul ónim keń taralǵan. Al Qazaqstanda tuńǵysh ret bizdiń fabrıkada shyǵarylmaq. Jańa qondyrǵy Polin dep atalady. Ol álem boıynsha kondıterlik ónimder shyǵaratyn eń úzdik óndiristik jeliniń qataryna kiredi. Onyń birden-bir artyqshylyǵy, tabıǵı gazben de jumys isteı beredi. Sonymen birge ónimdiligi óte joǵary. Máselen, pechene óndirisinde saǵatyna 2 myń tonnaǵa deıin ónim shyǵara alady», dedi seriktestik dırektory Juldyz Rahıpbekova.
Anyǵynda, iri kásiporyndar jıi shoǵyrlanǵan óńirlerde sol salaǵa laıyqtalǵan oqý oryndary bolatyny belgili. Shahardaǵy №6 kásiptik kolledj ujymy kondıterlik salaǵa maman baýlýdan kósh bastap tur. Búginde «Rahat-Shymkent» fabrıkasy qaladaǵy osy kolledj stýdentterin óndiristik oqý-is tájirıbesinen ótkizip, kópshiligin jumysqa qabyldaýda.
Shymkent qalasy ákiminiń orynbasary Aıbek Sáttibaevtyń aıtýynsha, «Rahat-Shymkent» JShS megapolıstegi iri kásiporyndardyń biri bolyp sanalady. Shymkentte «Rahat» kompanııasynyń ónimderi eń alǵash 2001 jyly shyǵaryldy. Sodan beri óndiris ornynyń aıasy keńeıip, búginde munda 7 túrli tátti ónimder 52 ataýmen ishki-syrtqy naryqqa jóneltilýde. Jylyna 24 myń tonna ónim óndiretin kondıterlik fabrıka ónimderiniń kólemi sońǵy jyldarmen salystyrǵanda 20 paıyzǵa ósken.
«Jańa óndiristik jelini iske qosý úshin 3,2 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy. Memlekettik «О́ndiris» baǵdarlamasy arqyly kompanııaǵa jyldyq mólsherlemesi 6 paıyzdyq jeńildikpen 2,6 mlrd teńge nesıe berildi. Qazirgi tańda kásiporynda 860 adam eńbek etse, jańa jeliniń óndiriske enýimen jumyskerler sany qosymsha taǵy 130 adamǵa tolyǵady. Shymkenttik ónimder búginde ishki naryqtan bólek kórshiles Reseıge, Ýkraınaǵa, Ortalyq Azııa memleketterine, tipti Germanııaǵa eksporttalýda. Fabrıkanyń qala ekonomıkasyna qosar úlesi zor bolyp tur. Birinshiden, qosymsha ınvestısııa tartyldy. Ekinshiden, jańadan qanshama turaqty jumys orny ashyldy. Úshinshiden, kásiporyn ónimderin shetelge jóneltý arqyly tabysy ulǵaıady, sonymen birge memlekettik bıýdjetke túsetin salyqtyń kiris bóligi de artady. Bul óz kezeginde eldegi kóptegen áleýmettik máseleniń oń sheshim tabýyna jumsalatyn bolady. Úkimet tarapynan kásipkerlik salasyna úlken qoldaýlar kórsetilip jatyr. Sonyń bir mysaly, О́ńirlik kásipkerlikti qoldaý kartasy aıasynda 2011-2019 jyldary 182 mlrd teńgege 105 iri joba iske qosyldy. Endigi kezekte osynyń sheńberinde 2025 jylǵa qaraı jalpy quny 328 mlrd teńgeni quraıtyn 35 iri jobany qolǵa almaqshymyz. Sondaı-aq qalada «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha «Kásipkerlerge arnalǵan úkimet» arnaıy servıstik ortalyǵy bıznes ókilderine qyzmet kórsetedi. Onda kásipkerler mamandardan bıznes-jospar qurý, banktermen kelissózder júrgizý, ruqsattama qujattaryn ázirleý syndy ártúrli kómek pen keńes ala alady», dedi qala ákiminiń orynbasary A.Sáttibaev.
«Rahat» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Pak Gıýn Eldiń málimdeýinshe, táttiler óndiretin ózimizdiń «Rahat» fabrıkasy ońtústikkoreıalyq Lotte kompanııasynyń quramyna kiretin 9 eldegi kondıterlik kásiporyndar ishinde óndiris aýqymy men tabysy jaǵynan birinshi bolyp tur eken. Sheteldik ınvestor aldaǵy ýaqytta Shymkenttegi «Rahattyń» ónimderi TMD elderiniń naryǵyn otandyq táttilermen toltyratynyna zor senim bildirýde.
Qoǵamdyq kólik elektrondy bılet júıesine kóshýde
Qanshama jyldan beri Shymkentte jyrǵa aınalǵan elektrondy bılet júıesi endi qoldanysqa ene bastaıdy. Bul týraly Shymkent qalasy ákiminiń orynbasary Maqsut Isahov aqparattyq-kommýnıkasııalyq ortalyqta ótken brıfıngte baıandady.
«Elektrondy tólem júıesin engizý «QazSmartTrans» JShS jeke ınvestısııasy esebinen júzege asady. Investısııa kólemi – 1,2 mlrd teńge. Búginde stasıonarlyq valıdatorlar 350-den asa avtobýsqa ornatyldy. Jalpy, 15 qazannan bastap tólem júıesi engiziledi.
1 qarashaǵa deıin jolaýshylardyń tólem kartasymen jáne qolma-qol tóleýge múmkindigi bar. 1 qarashadan bastap karta arqyly 70 teńge, qolma-qol tóleý 100 teńge bolady. Jobany iske asyrýdaǵy negizgi maqsat – «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý, qoǵamdyq kóliktiń qyzmetin jaqsartý jáne jolaýshylarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý, qalalyq bıýdjetke túsimderdi arttyrý, jolaýshylar aǵynynyń taralýy boıynsha naqty statıstıkalyq esebin berý, ashyq derekter arqyly áleýmettik máni bar marshrýttardy sýbsıdııalaý», dedi qala ákiminiń orynbasary.
Sonymen Shymkentte 15 qazannan bastap qoǵamdyq kólikterge elektrondy bılet júıesi engiziledi. Bul – úshinshi megapolıstegi qoǵamdyq kólik qyzmetin jańǵyrtý jobalarynyń biri. Shaharda bul baǵyttaǵy jumystardy jańǵyrtýda birqatar shara qolǵa alynǵan bolatyn. Buǵan deıin qalaǵa jańa avtobýstar jetkizildi. Endi tólem júıesine de jańa ózgerister engizilmek.
Elektrondy bılet júıesi ár marshrýttyń tıimdiligin, kompanııalardyń tabysy men shyǵynyn aıqyndaıdy. Taǵy bir ereksheligi – tólemniń ártaraptandyrylýynda.
Qoǵamdyq kólikte tólem jasaý úshin elektrondy kartalardyń 4 túri qarastyrylǵan – standarttyq (jalpy paıdalanýǵa), mektep oqýshylaryna, stýdentterge jáne jeńildikterge arnalǵan kartalar.
Kompanııa basshysy Serjan Aqylbaev jańa joba jaıly tolyǵyraq málimet berdi. Onyń aıtýynsha, kólik kartasynyń baǵasy – 500 teńge. Jolaýshylar kólik kartasymen, SMS, QR-kod, smartfondy (NFC) qoldana otyryp, jol júrý aqysyn tóleı alady. Tólem kartalary qalada 3 myńnan asa orynda, dúkende satylady. Kartany bankterdiń bankomattary nemese mobıldi qosymshalar arqyly toltyrýǵa bolady.
«QazSmartTrans» JShS tarapynan 14 myń kólik kartasy Uly Otan soǵysy ardagerleri men múgedekterine, tyl eńbekkerlerine («Eren eńbegi úshin» medalimen marapattalǵandar), «Batyr ana», «Altyn alqa», «Kúmis alqa» tósbelgilerimen marapattalǵandarǵa jáne I toptaǵy kórý qabileti nashar zaǵıp jandarǵa tegin taratylady.
M.Isahovtyń aıtýynsha, jańa júıe jalpy taldaý jumystaryn júrgizýge múmkindik beredi. Kólik kompanııalary tabysyn aıqyndaý arqyly nesıe alýy da qoljetimdi bola túsedi. Qarapaıym halyqqa da, memleketke de, ákimdikke de, kompanııaǵa da qolaıly joba.
Qala basshysynyń orynbasary kartany satyp alý arqyly árbir turǵyn qoǵamdyq kólik salasyn jańǵyrtýǵa úles qosatynyn atap ótti. Jańa jobany qoldaný aıasy keńeıip jatsa, júıe odan ári damı bermek.
Kompanııa jetekshisi Serjan Zııabekulynyń málimdeýinshe, bul joba búginde Atyraý qalasynda iske asýda. Qazirgi tańda Shymkentte joba boıynsha 22 adam jumys isteýde. Bolashaqta 30 adam jumyspen qamtylmaq. Tólem kartalary 1 qazanda satylymǵa shyqty. Búginde smartfon paıdalanýshylaryna arnalǵan «Open Shymkent» mobıldik qosymshasy ázirlendi. Turǵyndarǵa tıisti málimet berý úshin 4 operatory bar CALL-ortalyǵy jumys isteýde.
Mártóbe basynda keleshek urpaqqa amanat joldandy
Shymkent qalasynyń Qarataý aýdanyna qarasty Saıram turǵyn alabynan Qaramurt aýylyna qaraı shyǵaberis joldyń sol jaq betinde Mártóbe kesheni ornalasqan. Bul tóbe – VII-HII ǵasyrlardaǵy qalashyqtyń orny. 20h30 m ólshemdi sıtadel. Bıiktigi – 6-7 m, tóbesi tegis.
Munda HVII ǵasyrda bılik basyna kelgen Esim hannan bastap, HVIII ǵasyrdaǵy Táýke han tusyna deıin alty Alashtyń balasy bas qosyp, bıler keńes qurǵan. «Esim hannyń eski joly» jáne «Jeti jarǵy» da osy mańda talqyǵa túsip, jarııalanǵan. «Jeti jarǵyny» qabyldar sátte qazaqtyń ataqty bı-sheshenderinen 12 bı, olardyń qatarynda Tóle, Qaz daýysty Qazybek, Áıteke bılerden ózge Jaıma, Sasyq, Kókim bıler de qatysqan. Mártóbeniń Uly dala parlamenti atalýy osydan.
Mine, osyndaı tarıhı keshenniń qadir-qasıetin jete sezingen Shymkent qalasynyń ákimi Murat Áıtenov Mártóbe tarıhı kesheninde keler urpaqqa joldaý jazylǵan kapsýla saldy. Sondaı-aq sharaǵa Shymkent qalalyq sotynyń tóraǵasy Erbol Rahımbekov, Shymkent qalalyq máslıhatynyń hatshysy Ǵanı Tashqaraev qatysty.
Jıynda sóz alǵan qala basshysy búgingi is-sharanyń mańyzdylyǵyna toqtalyp, Mártóbe el tarıhynda aıryqsha mánge ıe tarıhı oryn ekenin aıtty.
«Mártóbe – eldigimizdiń mártebesin, birligimizdiń berekesin aıshyqtaǵan jer. Bul aýmaqta áıgili dala parlamentiniń keleli jıyndary ótip, «Jeti jarǵyǵa» súıene otyryp, tarıhta izi qalǵan mańyzdy sheshimder qabyldanǵan. Qazaq tarıhy qashanda birigý tarıhy bolǵanyn bilemiz. Ishki birligimizdi bekemdegen, eldigimizdiń eńsesin kótergen mundaı qasıetti oryndar el jadynda máńgi saqtalmaq», dedi shahar basshysy.
Sot qyzmetkerleriniń keleshek urpaqqa qaldyrǵan joldaýynda XIV-XV ǵasyrlardan bastaý alǵan qazaq eliniń zańnama tarıhy men egemendi elimizdiń búgingi zań ústemdigi baıandalǵan.
Shaharda «Eko-sana» qalyptasýda
Shymkent qalasynyń ákimi Murat Áıtenovtiń bastamasymen qalalyq Ishki saıasat jáne jastar isteri jónindegi basqarmasy «Jastar resýrstyq ortalyǵy» uıymdastyrǵan «Birgemiz: Taza Alem» jalpyulttyq jobasy aıasynda «Eko-sana» senbiligi ótti.
Atalǵan aksııa barysynda Shymkent qalasy ákiminiń birinshi orynbasary Shyńǵys Muqan jáne Shymkent qalasy Ishki saıasat jáne jastar isteri jónindegi basqarmasynyń basshysy Janar Bektaeva tazalyq sharasyna óz úlesin qosyp, qala turǵyndaryn abattandyrý isine belsene qatysýǵa shaqyrdy.
«Shymkentte búgin jańa qozǵalysty bastadyq. EcoSana dep atadyq. Halyqtyń ekologııalyq sanasyn qalyptastyrýdy kózdeıtin qozǵalysqa kez kelgen adam qatysa alady. Qatysýshylardyń mindetteri – qoqysty tek qana arnaıy jáshikke tastaý, jerde jatqan qoqysty kórseńiz, qoqys jáshigine salý, tazalyqty nasıhattaý, aptasyna bir saǵatyńyzdy qoqys tazalap, aǵash egýge, baptaýǵa jumsaý. Veb-saıt jasaý qolynan keletin maman bolsa, kómegin qabyl alamyz. Ecosana.kz veb-saıtyn jasap, tirkelip, ekologııalyq qozǵalysty búkil elge taratyp, Qazaqstanymyzdy úıimizdeı taza ustaýǵa atsalysaıyq. Shymkent jastarymen Báıdibek babamyzdyń basyna jınalyp, tabıǵatty taza ustaýǵa serttesip, Shymkent qalasynyń birer kóshesin túgel tazalap shyqtyq. Jol jıeginde jatqan synǵan shısha, myjyraıǵan plastık bótelke men jelge ushqan seldir paket, temeki tuqylyn qol jetken jerge deıin tazalap shyqtyq. EcoSana-nyń basty maqsaty – tazalaý emes, lastamaý. Lastamasaq, tazalaýdyń da qajeti joq. Qala turǵyndarynan jol-jónekeı qoqys tastamaýyn suraımyz. Kelesi senbide de bir jerge jınalyp, qalanyń qoqysy kóp aýmaqtaryn tazalaımyz. Jınalǵan qoqys tarazyǵa tartylyp, apta saıyn jáne aı saıyn jeńimpazdardy marapattap otyramyz. Búgingi tazalyqta, aldyn ala aqparat boıynsha Medısına kolledjiniń komandasy jeńiske jetti. Qazaqstanymyzdy úıimizdeı taza ustaıyq!», dedi Sh.Muqan.
Senbilik aksııasyna jastar máslıhatynyń depýtattary, qala belsendileri, volonterlik uıymdar men joǵary jáne orta arnaýly oqý oryndarynan 15 komanda jasaqtalyp, 150-ge jýyq belsendi jas qatysty. Aksııanyń maqsaty – ekologııalyq bilimdi arttyrý jáne qorshaǵan ortanyń lastanýyna jol bermeý jáne aınalany qoqystan tazartý, salamatty ómir salty men erik-jigerdi shyńdaý.
Sondaı-aq eki aıǵa jalǵasatyn aksııa barysynda kóshpeli túrde ózen, kól jaǵalaýlary tazalanyp, kúl-qoqystar men basqa da turmystyq qaldyqtardan tazartylyp, qalanyń kireberis aımaǵyn, ortalyq kósheler men áleýmettik nysandardyń aınalasyndaǵy qoqys qaldyqtary shyǵarylady.
Atalǵan aksııa barysynda úzdik uıymdar men jastar kóshbasshylary arnaıy nomınasııalarmen marapattalyp, júldeli oryndarǵa baǵaly syılyqtar tapsyrylady. Senbilikte barlyq jumys sanıtarlyq-epıdemııalyq talaptardy saqtaı otyryp jasalady.
Daıyndaǵan
Nurshat TО́KEN,
«Egemen Qazaqstan»
