Pandemııa kezinde qyzmet kórsetý keńeıdi

Indettiń taralýyna baılanysty elimizde karantın rejimi engizilgen kezeń eldegi eń iri qoǵamdyq uıym sanalatyn «Qazaqstandyq salalyq bilim jáne ǵylym qyzmetkerleri kásiptik odaǵy» qoǵamdyq birlestiginiń qyzmeti úshin synaqqa toly boldy. Qaýipti vırýstyń etek jaıýyna jol bermeý maqsatynda memlekettik komıssııa sheshimi negizinde bilim berý uıymdarynyń qyzmeti ýaqytsha toqtatylyp, joǵary, kásiptik jáne tehnıkalyq, jalpy orta bilim berý uıymdarynda qashyqtan oqytýdy engizý týraly sheshim qabyldandy. Bul jaǵdaı eńbek qatynastaryn uıym­das­ty­rýda birqatar qıynshylyq týǵyzyp, jumys kúshin bosatýǵa ákelip soqty.

Jumys berýshiler jaǵdaıdy retteý­diń qoldanystaǵy quqyqtyq qural­dary: qa­shyqtan jumysty uıymdastyrýǵa, tolyq emes jumys ýaqytyn engizýge, ju­mysty toqtatýǵa, qyzmetkerlerge aqy tólenetin demalystar, jalaqy saq­tal­maıtyn demalystar berýge májbúr boldy. Dál osy qysyltaıań kezeńde ká­sipodaq uıymdarynyń aldyna sala qyzmetkerleriniń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaýdy qamtamasyz etý, olardyń kiristeriniń deńgeıin barynsha saqtaý sekildi mańyzdy mindet qoıyldy. Ádetten tys sharalar qabyldaý qajet­ti­ligi týyndady.

Kásipodaq salanyń jumys berý­shi­le­ri­ne jumyskerlerdi eńbekaqylarynyń qol­danystaǵy kórsetkishterimen qam­tamasyz etý, aqysy tólenbeıtin dema­lys­tarǵa jiberýge jol bermeý, jyl saıynǵy aqyly eńbek demalystaryn berý jáne qoldaný kezinde zańdylyq re­ji­min qamtamasyz etý talabymen ún­deý jasady. Tótenshe jaǵdaı jáne karantın rejimi kezinde jumys berý­shi­lerdiń yqtımal is-áreketi týraly nusqaýlyqtar ázirlep, túsindirmeler berdi. Salalyq kásipodaqtyń quqyqtyq qyzmet bóliminiń mamandary jedel túrde jumystyń bos turyp qalý reji­mine aýystyrylǵan qyzmetkerlerge tólem tóleý, demalystyń barlyq túrin berý tártibi men oǵan tólenetin aqy jáne eńbek qatynastarynyń basqa da máseleleri boıynsha túsindirmeler ázir­lep, BAQ betterine jáne áleýmettik jeli­lerde jarııalady.

Qyzmetkerlerdiń quqyǵyn buzýshy­lyq­ty anyqtaý jáne ony tez arada joıý maqsatynda barlyq áleýmettik jelilerdiń júıeli monıtorıngisi jasalyp, Facebook, Instagram, Telegram jelilerinde ashyq toptar quryldy. Kásipodaq ókilderi aptasyna jeti kún ishinde, demalyssyz, qyzmetkerler men jumys berýshilerge telefon jáne ınternet baılanys jelisi boıynsha keńes berýdi kúndelikti jumys tár­ti­bine aınaldyrǵan. Ásirese, bilim berý uıymdarynda qashyqtan oqytý reji­mi engizilgen merzimniń alǵashqy kezeń­derinde sala qyzmetkerleriniń kásipodaqqa júgingen jaǵdaıy jıiledi. Máselen, 25 naýryz ben 25 mamyr aralyǵynda quqyqtyq qyzmet mamandary sala qyzmetkerlerine 15 myńnan astam keńes berdi. Myńnan astam jazbasha ótinishti qarady.

Qıyn jaǵdaılarda qoldanylatyn mańyzdy quraldardyń biri – áleýmettik áriptestik júıesi. Mysaly, elimizdiń kóptegen óńirinde salalyq aımaqtyq kelisimder ázirleý kezinde Kásipodaqtyń usynystary eskerilip, qyzmetkerlerdiń jumystyń bos turyp qalýy kezinde Eńbek kodeksiniń normalarymen kóz­del­gen mólsherden artyq tólemder alýy­na múmkindik jasaldy. Bul kúrdeli kezeńde jumyskerlerdiń múddesin tanytý baǵytynda atqarylǵan úlken jumystardyń bir parasy.

1191 qoǵamdyq baqylaý – 1093 zańbuzýshylyq

Kásipodaq qyzmetiniń negizgi baǵyt­ta­rynyń biri – sala qyzmetkerleri-kásipodaq músheleriniń eńbek quqyqtary men kásibı múddelerin qorǵaý. Bul baǵytta salalyq kásipodaq jyl saıyn júıeli jumys júrgizip keledi, qol jet­kizilgen tabystar da az emes. Máselen, bıylǵy alǵashqy jartyjyldyqta ká­sipodaqtyń múshelik uıymdarynyń qu­qyqtyq qyzmetteri bilim berý uıym­da­rynda eńbek zańnamasyn oryndaý boıynsha 1191 qoǵamdyq baqylaý júrgizip, 1093 túrli eńbek zańnamasyn buzýshylyq deregin anyqtady. Onyń ishinde 378 – aılyq aqynyń durys tólenbeýine, 229 – jumys ýaqyty men demalý rejimin buzýshylyqqa, 349 – eńbek qatynastaryn rásimdeýge qatysty. Sonymen qatar júrgizilgen jumystar nátıjesinde 54 qyzmetker jumysyna qaıta ornalastyryldy, onyń 3-i sot arqyly. 91 qyzmetkerdiń zańsyz jumystan qýdalanýy zańsyz dep tabyldy.

Salada oryn alǵan qu­qyq­buzý­shy­lyqtardyń arasynda eńbekaqyny durys eseptemeý deregi jıi kezdesedi. Bıyl 6 aıda kásipodaqtyń aralasýymen sala qyzmetkerlerine 653 893 331 teńge qaıtarylyp berildi. Bul pedagog­ter­diń eńbekaqylaryn, sondaı-aq pedago­gı­kalyq sheberlik boıynsha biliktilik sanatyna, magıstr dárejesine beriletin qosymsha aqylar, sonymen qatar eńbek demalysynyń aqysy men saýyqtyrýǵa arnalǵan járdem aqynyń tıisti deńgeıde eseptelmeýi saldarynan qaıtarylǵan qara­jat.

Indet kezinde qol sozdy

Elimizde tótenshe jaǵdaı reji­mi engizilgen tusta kásipodaq respýb­lı­ka­lyq «Biz birgemiz» naýqanyna bel­sen­di qatysyp, qazaqstandyqtarǵa qolushyn berdi. Shuǵyl túrde kásipodaq bıýd­je­tinen qarjy bólip, el boıynsha 5 myńǵa jýyq otbasyna kómek kórsetti. Olardyń arasynda kópbalaly, az qamtylǵan otbasylar, ardager pedagogter, qarttar men múgedekter bar. Ár óńirde kásipodaq ókilderi olarǵa jeke qorǵanysh quraldary – betperdeler, bir rettik qolǵaptar, antıseptıkalyq quraldar men azyq-túlik sebetterin jetkizip berdi. Osy jumystar aıasynda eriktiler kúshimen 200 myńǵa jýyq betperde tigilip, aımaqtarda tegin taratyldy.

Salalyq kásipodaq qıyn kezeńderde kásipodaq múshelerine qoldaý kórsetýdi ıgi dástúrge aınaldyrǵan. Bıyl Túr­kis­tan oblysynyń Maqtaaral aýdanynda sý tasqynynan zardap shekken kásipodaq múshelerine qaıyrymdylyq kómek berildi. Qıyn jaǵdaıǵa tap bol­ǵan halyqty kásipodaqtyń barlyq uıym­dary qarjylaı qoldady. Maqta­aral­ǵa qaıyrymdylyq kómek retinde kásipodaq bıýdjetinen barlyǵy 21 mln teńge kóleminde qarjy jumsaldy. Onyń 12 mln 775 myńy kásipodaq múshelerine qarjylaı berilse, 4 mln-y Kásipodaqtar federasııasynyń mektepterge 100 noýtbýk alýy úshin qosyldy. Qalǵan qarajat kásipodaq múshelerin saýyqtyrýǵa jumsaldy.

Ustazdarǵa –1000 noýtbýk

Jańa oqý jylyna daıyndyqty salalyq kásipodaq jaz merziminen bastap júrgizedi. О́ıtkeni sala qyzmetkerleri men olardyń balalaryn eńbek demalysynda saýyqtyrý, jazǵy demalystaryn uıymdastyrý kásipodaq qyzmetiniń taǵy bir mańyzdy baǵyty bolyp esepteledi. Aǵymdaǵy jyly elimizde oryn alǵan sanıtarlyq-epıdemııalyq jaǵdaıǵa baılanysty, soǵan sáıkes karantınniń engizilýi saldarynan demalýshylar sany aıtarlyqtaı azaıdy. Úkimet qaýlysymen sanatorııalyq-kýrorttyq jáne emdeý-saýyqtyrý ortalyqtarynda azamattardy qabyldaýǵa 3 maýsymnan bastap ruqsat berildi. Úkimet qaýlysy shyqqan soń kásipodaq múshelerine emdeý-saýyqtyrý oryndaryna joldamalar taratyldy. Bıyl salalyq kásipodaq 12 639 qyzmetkerdi, 1 859 balany saýyqtyryp úlgerdi. Atqarylǵan jumystar, pedagog-qyzmetkerlerdiń jańa oqý jylyna jańa serpinmen kelýine septigin tıgizetini sózsiz.

Koronavırýs pandemııasyna baılanysty jańa oqý jyly oqýshylardyń basym bóligi úshin qashyqtan oqytý formatynda bastaldy. Qashyqtan oqy­tý­dy tıimdi uıymdastyrý, sondaı-aq áleýmettik áriptesimiz – Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń ustazdardy qol­daý týraly usynysyna sáıkes, Qa­zaq­­standyq salalyq bilim jáne ǵy­lym qyzmetkerleri kásipodaǵy eldegi pe­dagogterge kómek kórsetý týraly sheshim qabyldady. Osy jumystardyń aıasynda jańa oqý jyly qarsańynda kásipodaq músheleri – ustazdardy jan-jaqty qoldaý sharalary júzege asyryldy. Respýblıkanyń jalpy bilim berý uıymdarynda jumys isteıtin pedagogterge 1 myń noýtbýk qurylǵysy tabystaldy. Noýtbýkterdiń kópbalaly, az qamtylǵan ustazdarǵa berilgenin atap ótken jón. Kompıýterlik tehnı­kalardyń basym bóligi sala qyz­met­kerlerine qaıta­rymsyz negizde be­ril­se, keıbir aımaq­ta salalyq uıym ustaz­dar­ǵa noýtbýk satyp alýǵa qarjylaı kómektesti.

Jumys nátıjesi kúrdeli kezeńde jahandyq sıpattaǵy úlken synnan súrinbeı ótip kele jatqanynyń aıqyn dálelin kórsetedi. 2020 jylǵy 2 qyr­kúıekte Qazaqstan Kásipodaqtar federa­sııa­synyń kezekti XXVI sezi ótti. Sezde Kásipodaqtar federasııasynyń 5 jyl­ǵy jumysy qorytyndylandy jáne alda­ǵy bes jylǵa QKF qyzmetiniń basym baǵyttary anyqtaldy.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev sezd delegattaryna jol­da­ǵan qut­tyqtaý hatynda elimizdegi kásipo­daq­tar qyzmetine joǵary baǵa berdi, jańa mindetter júktedi. «Búgingi kásipodaq – Qazaqstandaǵy azamattyq qoǵamnyń basty belgisiniń biri. Federasııa osyndaı ustanym men mártebesi arqyly myqty, belsendi ári isker kóshbasshylardy daralap shyǵarý kerek. Men kásipodaqtardyń kadrlyq quramyna jastardyń qosyl­ǵa­nyn qalaımyn. Sol arqyly ashyq básekelestikke jaǵdaı jasalyp, eń­bek­­ker jastarǵa tıimdi áleýmettik múm­kindikter usynylady» delingen Pre­zı­dent­tiń quttyqtaýynda.

Kásipodaqtar qozǵalysyn odan ári jańǵyrtý men reformalaýdyń jolyn anyqtaıtyn jáne jumysshylardyń eńbek jáne áleýmettik-ekonomıkalyq quqyqtary men múddelerin senimdi qor­ǵaý­dy odan ári qamtamasyz etetin Qa­zaqstan Respýblıkasy kásipo­daq­ta­ry­nyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan strategııasy qabyldandy. Jańa qujattyń elimizde jumysshylardyń áleýmettik qorǵalýyn kúsheıtýge jáne eńbek adamyn laıyqty ómir súrý deńgeıimen qamta­masyz etýge, áleýmettik dıalogtyń jańa formatyna aýysý jaǵdaıynda elimiz­degi kásipodaqtar qozǵalysyn da­my­­týǵa yqpal etetinine senemiz.

Kásipodaqtar federasııasy qura­myn­daǵy eń iri salalyq uıym aldynda áleýmettik áriptestermen birge kúr­deli áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵ­daıdan az shyǵynmen shyǵý jáne árbir qazaqstandyqtyń erteńge degen senimin saqtaý mindeti turǵanyn úlken jaýap­kershilikpen sezinedi. Qazirgi tańda kásipodaqtar uıymy pandemııa jaǵ­daıynda sala qyzmetkerleriniń máse­le­lerin tıimdi sheshý úshin jańa, tyń táji­rı­belerdi qoldanysqa engizýde. Salalyq kásipodaq pen onyń múshelik uıymdary kásipodaq músheleriniń eńbek quqyqtary men kásibı múddelerin tanytý baǵytynda júıeli jumys júrgizýdi ári qaraı jalǵastyra beredi.

Aıgúl Muqasheva,

«Qazaqstandyq salalyq bilim jáne ǵylym qyzmetkerleri kásiptik odaǵy» QB tóraıymy