Qaı salada bolmasyn qazaq halqynyń óz ornyn bekemdeýge bet alǵan irgeli istiń qatarynda «Astana ballet» bı ansambli de bar. Elime bolsyn deıtin adam memlekettik damýymyzdyń jańa kezeńine qadam basqan tusta ekonomıkanyń órleýine rýhanı qundylyqtardyń da qosyla ilesýi barynsha mańyzdy ekenin biledi. Sondyqtan da atalmysh óner ujymynyń Qytaı Halyq Respýblıkasyndaǵy alǵashqy gastroli mádenı-tarıhı oqıǵalardyń qataryna qosylýǵa quqy bar. О́tken aptada «Astana ballet» Aspanasty elindegi saparyn Shanhaı qalasynda aıaqtady.
Qaı salada bolmasyn qazaq halqynyń óz ornyn bekemdeýge bet alǵan irgeli istiń qatarynda «Astana ballet» bı ansambli de bar. Elime bolsyn deıtin adam memlekettik damýymyzdyń jańa kezeńine qadam basqan tusta ekonomıkanyń órleýine rýhanı qundylyqtardyń da qosyla ilesýi barynsha mańyzdy ekenin biledi. Sondyqtan da atalmysh óner ujymynyń Qytaı Halyq Respýblıkasyndaǵy alǵashqy gastroli mádenı-tarıhı oqıǵalardyń qataryna qosylýǵa quqy bar. О́tken aptada «Astana ballet» Aspanasty elindegi saparyn Shanhaı qalasynda aıaqtady.
Biz buǵan deıin de otandyq óner ujymy Qytaı astanasynda beıjińdikterdiń yqylasyna bólengeni jaıly habarlaǵanbyz. Alaıda, mıllıardtaǵan halqy, damyǵan bı óneri bar han szý halqy ultymyzdyń temirqanat bı tobyn shynaıy yqylaspen qabyldap, qoshemetin kórsetse daǵy, búkil Shyǵys Azııanyń «Parıji» atanýǵa suranyp turǵan Shanhaı qalasyndaǵy kelesi konsert óner delegasııasyn qobaljytqany ras. О́ıtkeni, bir el bolsa da Shanhaı qalasynyń jaratylysy bólek ári Qytaıdaǵy zamanaýı jańalyqtardyń barlyǵy derlik osy qaladan bastaý alǵan. Onyń ústine álemdegi eń halqy kóp shahardyń halqy menmendeý bolyp keletinin qytaılyqtar baıaǵyda moıyndaǵan.
Bir jaǵynan horeografııalyq óneri ábden damyǵan kórshilerimizdi ónerdiń qaı túrimen bolsa da tańǵaldyrý qıyn ekeni de belgili bolatyn. Sondyqtan da «Astana ballet»-tiń tomaǵasyn sypyrǵan tuńǵysh saparyn sabyrǵa salyp saraptaǵanda alǵashqy sheteldik kórermenderi «esten tandy» dep súıinshileý áli erterek. Otannan jyraqta ótken ulttyq óner tobynyń tyrnaqaldy konserti tájirıbege talpyný men óner aıdynyndaǵy óz ornyn tabýǵa degen qulshynys dep qaraý qajet. Ásirelemeı-aq aıtqanda, alyp kórshilerimizden quralǵan alǵashqy kórermenderdiń jaqsy qolpashynyń ózin áý bastaǵy muratymyzǵa jetelegen jetistiktiń bastaýy dep tanysaq ta bolady.
Shyǵys «Parıjiniń» qoshemeti
«Astana ballet» Memlekettik horeografııalyq teatrynyń Beıjińdikterge qaraǵanda zamanaýı ónerge birtaban jaqyn Shanhaı qalasyndaǵy tuńǵysh konserti «Danın» teatrynda ótti. Konsert bastalýǵa sanaýly mınýttar qalǵanda «Danın» teatry dalıyp bos turǵandaı kóringen. Bizdiń qýanyshymyzǵa, bı ujymynyń qulshynysyna oraı aınalasy 10-15 mınýt ishinde zal kórermenge lyq toldy. Kóńil toǵaıtarlyq tus ta osy, Beıjińdegi «Ǵasyr teatryna» da halyqtyń kóptep jınalýyna, horeografııalyq jobanyń nasıhattalýyna, bıletterdiń satylýy men taratylýyna Qazaqstan Elshiliginiń kóp eńbek sińirgenin atap ótken jón.
Bizdińshe, Beıjińde azdap bolsa da tájirıbe jınaqtap úlgergen «Astana ballet» ujymy Shanhaıda áldeqaıda batylyraq óner kórsetkendeı áser qaldyrdy.
Qalaı desek te, provınsııalyqtarǵa qaraǵanda tákapparlaý sanalatyn shanhaılyqtar kez kelgen iste qunttylyqtarymen, ár iske jaýapkershilikpen qaraıtynymen de senimge bólengen. Onyń ústine kásipqoılyqty baǵalaı biletin bul qalanyń jurty Qazaqstan degen elden kelgen qarlyǵash qanatty bıshilerdiń daıyndyǵy men deńgeıin qolpashymen qabyldady.
Eki qaladaǵy konsertte de han szý kórermenderi bıshilerdiń kelbetine jáne ulttyq bılerge kóp kóńil bólgenin baıqatty. «Astana ballet» ımıdjdik jobasynyń muraty da osy emes pe? Ulttyq ónerdiń ishki jáne syrtqy sulýlyǵyn álemdik óner aıdynyna shyǵarý ǵoı. Biz aldyńǵy maqalada da atalmysh horeografııalyq ujymdy jasaqtaý úshin júrgen kastıngte kásipqoılyqpen qatar, qazaqy kelbetke kóp kóńil bólingenin ataǵanbyz.
Osy jerde birden aıta ketý kerek, úlken saparǵa shyqqan «Astana ballet» horeografııalyq ujymyn Astanadaǵy Opera jáne balet teatrynyń balet trýppasymen shatastyrmaý qajet. Áý basta álemdik bı óneriniń aıdynyna qazaqtyń qımyl poemasyn kiriktirip jáne osy arqyly ulttyq ónerdiń kelbetin jasaý úshin qurylǵan kásipqoı óner toby – dara da derbes.
«Qytaı muǵalimderimizdiń aldynda abyroıymyz artty»
Bir demmen, kórermendi jalyqtyrmaı, jarq etip óte shyqqan bı konserti bite salysymen birden dıktofonǵa jarmasyp, kórermenniń kóńil kúıin, onyń ishinde kórshilerimizdiń pikir-kózqarastarymen bólisýge kiristik.
Bir jaǵynan bul konserttiń taqyryby qazaq ulttyq akademııalyq bılerinen bólek, álem halyqtarynyń tanymal bılerine qurylǵanyn aıtý kerek. Máselen, kóp oryndalatyn koreı qyzdarynyń jelpýishtermen bıleıtin nómiri, malaı qyzdarynyń áshekeıli sulý álemi kórshilerge de tańsyq emes. Úndiniń mýzyka men poezııa paıǵambary Sarasvatıdi ulyqtaıtyn «Sarasvatı», túrik bıi «Shyǵys alaýyn» aýyzǵa ala qoımaǵan Aspanasty elindegi kórermenderimiz aldymen qazaq bılerine toqtaldy. «Qyz Jibek» operasynan alynǵan «Shashý» men «Ata tolǵaýy» bıleriniń qımyly men kostıýmderi nazar aýdartqany baıqaldy.
Han szý halqynyń shynaıy qoshemetin oıatqan qytaı bıi «Tao Iaony» olar shynaıy «komplıment» retinde qabyldaǵanyn aıtýymyz kerek. Kúnderdiń kúninde qytaıdyń býynsyz bıshileri ulttyq naqyshtarymyzǵa malynyp, qazaqtyń bılerin ózimizge tartý etip tursa janymyzǵa maıdaı jaqpaı ma?!
Aıtqandaı, kórermenderdiń bir bóligin Shanhaı qalasyndaǵy sheteldik memleketterdiń konsýldary quraǵan bolatyn. Qazaq Elshiliginiń qurmettep shaqyrýymen «Astana ballet» konsertinde qasymyzdan tabylǵan Estonııa Respýblıkasynyń Shanhaı qalasyndaǵy Bas konsýly Jaan Reınhold myrza zaıybymen yqylastana suhbat berip, Qazaqstannyń mádenı kúnderin Qytaı elinde joǵary deńgeıde uıymdastyryp jatqan áriptesterine rızashylyǵyn bildirdi.
– Al «Astana ballet» konserti maǵan Qazaqstandy múlde jańa qyrynan ashty. Jańa bı ujymyna tek qana jaqsy qolpashymdy bildirip, keleshekte Estonııa elinde de óner kórsetkenin qalaımyn, – deıdi Jaan Reınhold myrza.
О́zbekstan Respýblıkasynyń Bas konsýlynyń orynbasary Shýhrat Mahmýdov konsertke jaqsy baǵa berip, qazir Qazaqstannyń horeografııa salasynda deńgeıi joǵary mamandar daıyndap jatqanyna kóz jetkizgenin aıtady.
Konsertke arnaıy shaqyrtýmen kelgen qytaı azamaty Iýı Sze Fen Shanhaıdaǵy barlyq sheteldik konsýldyqtarmen tyǵyz qarym-qatynasta eken. Ol kisi sońǵy jyldary Qazaqstan men Qytaıdyń qarym-qatynasy aıtarlyqtaı jaqsaryp kele jatqanyn aıtyp, osy konsertke joly túsýine de jıi barys-kelister sebep bolǵanyn tilge tıek etip ótti.
– Maǵan, ásirese, qazaqtyń óz bıleri unady. Aldaǵy ýaqytta armanym Qazaqstanǵa baryp, maqtaýly Astana qalasyn óz kózimmen tamashalasam deımin. Damyp jatqan dıplomatııa bul tilegime jol ashatynyna senimdimin, – deıdi Iýı Sze Fen.
Joly bolar jigittiń jeńgesi shyǵar aldynan degendeı, álemdegi eń halqy kóp Shanhaı qalasynda «Danın» teatryn izdep júrip qazaqsha sóılep kele jatqan óz qandastarymyzǵa kezigip qalǵan edik. О́zderin opera salasynyń ánshileri dep tanystyrǵan qazaq jigitteri konsert aıaqtalǵanda búkpesiz, boıamasyz pikir berýge kelisim bergen-di. Tarap jatqan kórermender arasynan Jaıdar Jáneshti jazbaı taýyp aldyq.
– Konsertti kórip otyryp ábden tebirendim. El kóship kelgendeı boldy. Qazaǵymyzdyń óneri osylaı álemge tanylyp jatqanda qýanǵannan, táýbe degennen bólek qandaı sóz aıtýǵa bolady. Shyndap kelgende, konsert jaqsy ótti. Ulttyq bılerdi baletke qosqanda sátti bolady eken. Jáne tolqyp otyryp, qazaqtyń batyrlyǵy men jaýjúrektigin kórsetetin jigitterdiń de bıi bolsa eken dep ańsap otyrdym, – deıdi Jaıdar Jánesh.
Al Zańǵar Baqytbekuly atty Altaı qazaǵy da mıllıardtaǵan halqy bar eldiń juldyzy týyp kele jatqan opera ánshisi sanatynda. Shanhaı mýzykalyq ýnıversıtetinde oqıtyn qandasymyz da birden konserttiń unaǵanyn aıtqanda: «Qazaq bolǵan soń aıtyp tursyz ba?» dep orystildi áriptesimiz tóte saýalmen toqtatyp edi: «Shynym!» dedi júzi jarqyrap.
«Danın» teatryna jınalǵan kórermender arasynda laýazymdy adamdar da boldy. Shanhaı qalasyndaǵy sheteldik memlekettermen dostastyq Assosıasııasynyń tóraǵasy Van Sıaoshý myrza:
– Biz bul bı ansambliniń qurylǵanyna kóp bola qoımaǵanyn bilemiz. Sondyqtan da ony birden synap-mineýdiń qajeti joq. Biraq, balet bıshileri barynsha joǵary sapaly óner kórsetýge umtyldy. Biz ujymnyń árbir bıshisine qurmetimizdi bildirip, aldaǵy ýaqytta «Astana ballet» horeografııalyq teatry úlken tabystarǵa jetýine tilektespiz. Men óz halqym men qazaq halqynyń uqsastyǵy bar ekenin, bárimiz de Azııa perzentteri ekenimizdi kórgendeı boldym. Dál han szý qyzdary bılep jatqandaı kórinip ketti. Bıshilerdiń barlyq halyqtardyń bılerin oryndaı alýynyń ózi olardyń kásipqoı ekendikterin kórsetedi. О́kinishke qaraı, konsert óte tez aıaqtalyp qaldy. Kelesi joly da sáti túsip jatsa «Astana ballet» konsertine qatysyp, ósip kele jatqanyn kórý men úshin qyzyqty bolar edi. Men Qazaqstanǵa jolym túsip turatyn adammyn. Jyl ótken saıyn sizderdiń elderińizde júrip jatqan ózgeristerdi ózgelerdiń aıtýymen emes, óz kózimmen kórip júrgen adammyn. Qazaqstan qazir tez damyp keledi. Kúnderdiń kúninde Astana Shanhaıdan asyp tússe de tańǵalmaımyn, – deıdi.
Qytaı jastarynyń pikirleri de bir tektes bolyp shyqqandyqtan tizbelep jatýdyń jóni joq shyǵar. Biraq, Shanhaıda qazir 700-den astam qazaq stýdenti bilim alyp jatyr. Mundaǵy jastarymyz Beıjińdegideı kóp bolmaǵanymen, uıymshyl bolyp shyqty. Olar jylyna bir aıǵa elge joly túskende konsertterge barýdyń sáti túse bermeıtindikten, Shanhaıǵa ózi kelip turǵan «Astana ballet» konsertin jiberip almaý úshin bir-birine habarlasyp, qalyp qoımaýǵa tyrysqandaryn aıtady. Biz suhbasttasqan Tilektes Adambekov, Oljas Súleımenov, Merýert Shyntóreeva, Dálel Ahmet, Aqnıet Sovethanqyzy syndy jastarymyz ózderimen birge qytaı dostaryn, oqytýshylaryn shaqyryp, olarǵa konsert unaǵanyn aıtyp jatty. Konsertten keıin han szý muǵalimderimiz ulttyq balet óneri unaǵanyn aıtyp, rahmet aıtqanda mereıimiz kóterilip qaldy, qytaı muǵalimderimizdiń aldynda abyroıymyz artty, deıdi.
Elbasynyń ıdeıasyna eljandy
azamattar ǵana qanat bitire alady
Ne desek te, «Astana ballet» bı trýppasynyń tuńǵysh gastroli sátti ótti dep aıtýǵa bolady. Kórermenniń kópshiligine konserttiń tez bitip qalǵandaı kórinýiniń ózi de syrttan qazaq ónerine sýsyndaǵysy keletin aýdıtorııa tabylatynyn dáıekteıdi. Munan keıin de álemdi sharlap, qazaq degen halyqtyń janyn bıdiń tilimen ulyqtaı beretin bı ansambli jetpis jyldan beri dúnıeniń tórt buryshynyń qoshemetine bólengen orystyń «Berezka», moldovannyń «Jok», ózbektiń «Bahory» sııaqty bola ala ma degen saýal týyndaıdy. Nemese «Nıý-Iork Sıtı» sııaqty dańqy jer jarǵan jobalardy alaıyqshy. Aıta berseń mysal kóp, máselen, Grýzııa halyqtyq bılerine qurylǵan, aty ańyzǵa aınalǵan Ilıko Sýhıshvılı men Nıno Ramıshvılı jetekshiligindegi shyǵarmashylyq ansambl grýzın halqynyń jandúnıesin jar salǵyzyp kele jatqan joq pa?!
Qysqasy, aldymen ıdeıalar týady. «Astana ballet» horeografııalyq jobasynyń avtory da Elbasy. Al muny júzege asyrý ónerdegi eljandy azamattardyń moınynda. Basy durys bastalyp, aıaǵy suıylyp ketpeý úshin ǵajaıyp joba aınalasynda qazaqtyń janyn túsinetin, bılep qana qoımaı, búkil bolmysymyzdy qımyl poezııasymen pash etip, tolqytyp, talantqa tabyndyratyn ujym qajet. «Astana ballet» tiktelgenshe áli de ter tógýdi qajet etedi. Jáne de bul qaı jaǵynan alsaq ta qymbat joba ekendigin esten shyǵarmaýǵa tıistimiz. 27 bıshisi bar ujymnyń repertýarynda qazir 40 shaqty bı bolsa, onyń 40 shaqty kostıými, sahnasy, horeograftary men rejısserleri bar. Oǵan álemniń ár shalǵaıynan shaqyrtylǵan óner sheberlerin qosyńyz. Shetelden kelgen bı balet janrynyń metrlerin bylaı qoıǵanda, «Astana ballet» tusaýyn kesken qazirgi kórkemdik jetekshilerine de kóp jaýapkershilik júkteledi.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan».
ASTANA – BEIJIŃ – ShANHAI – ASTANA.
