Rýhanııat • 03 Qarasha, 2020

Irilik pen izgilik

198 ret kórsetildi

Gazet pen gadjet betpe-bet turǵan bul ótpeli kezeńdi ólara shaq desek bolady. Jalpy, keleshekte naǵyz jýrnalıst mamandy maıshammen izdeýimiz de múmkin. Kim biledi, bálkim bári kerisinshe. Ne desek te gazetke jan-tánimen ǵashyq, ónegeli ómirin tek gazetke sarp etken maıtalman gazetshilerdiń qatary osy sıregeni sıregen. Keıde tipti keshegi alyptardyń kózin kórgen, kósheli sózin saqtap qalǵan sol tarlandardyń ornyn kim basady dep te oılaımyz.

Biz aıtyp otyrǵan  býynnyń beldi ókili bolǵan, qazaq kósem­sóziniń qajyrly qara naryndaı qalam ıesi Maǵaýııa aǵa Sembaı edi. Jýrnalıstıka salasyna 43 jyl ǵumyryn syılap, onyń 22 jylynda oblystyq «Ortalyq Qazaqstan» gazetiniń bas redaktory bolǵan sóz sardary týraly ótken shaqta sóz bastaýymyz árıne, ókinishti... Biraq sońyna óshpes iz qaldyrǵan, irgetasy iri mektep qalaǵan jan retinde bul esim óte baqytty ónege ıesi der edik. Jýrnalıstıkaǵa bozbala shaǵynda kelip, samaıyn boz qyraý shalǵansha osy saladan taban aýdar­maǵan taýdaı azamat jaıly kóp aıtýǵa bolady. Áńgimemizdi Ámirbektiń Kópeni bergen baǵadan bastaǵymyz keledi. Satıra sardary Kópen aǵamyz: – Maǵashtyń birneshe erligin aıtýǵa bolady, sonyń ishindegi eń bir erekshesi – jasy 16-ǵa tolmaı jatyp, týý týraly kýálikpen joǵarǵy oqý or­nyna qabyldanǵany-tuǵyn. Qarymdy da daryndy bolǵan soń ǵoı, Sheraǵańnyń shekpeninen shynyǵyp shyqqandardyń biri boldy. Keıinnen ózi de mektep qalyptastyrdy. Ne kerek, zamanynda pasportsyz oqýǵa tús­ken Ma­ǵash, mine, búgin qazaq jýrna­lıs­tıka­synyń pasportyna aınaldy! – degen edi.

Jalpy qazaq jýrnalıstıkasy­nyń qabyrǵaly býynyn qalyptas­t­yryp, qaıratker redaktor bola bilgen Maǵaýııa Sembaı tulǵasy týraly qalaı aıtsaq ta jarasady.

Álbette «Egemen»-nen keıingi ekinshi gazet degen beıresmı ata­ǵy bar aıbyndy basylymnyń bas redaktory bolǵan Maǵaýııa Slan­bekulynyń azamattyq bolmysyn bir maqalaǵa syıǵyzýǵa kel­­­mes. Desek te sharapatyn kór­­­­gen shyǵar­mashyl shákirti re­tin­de gazetimizde birer sóz arna­ǵandy jón sanadyq. Onyń ar jaǵynda «Egemen»-dik ekenin eskersek, bul basy­lymǵa onyń esimi erekshe tanys.

Maǵaýııa Sembaı tek  redaktor, «Ortalyq Qazaqstan» tek re­dak­sııa emes, bireýi – ustaz, bireýi – ustahana. Shyntýaıtynda, talant­tarǵa tabaldyryq, balaǵynda bıti barlarǵa baspaldaq bolǵan osy eki mektepten tálim alǵandar talaı ortany tań qaldyryp júr qazir.  Bir shákirti, myqty jýrna­lıst Qyzǵaldaq Aıtjanova: «Bu­laq kózin ashý – Mákeńniń mıssııa­sy. Bul kúni «Ortalyqtan» sabaq alyp, sońyra astanaǵa at basyn burǵandardyń eńbek kitap­sha­synyń alǵashqy paraqtarynda «Ortalyqtyń» móri, Mákeńniń qoly tur!» dep jazǵan edi. Shákirt­tiń shyn peıili osyndaı-aq bolsyn.

Maǵaýııa redaktor gazetke shyn be­­ril­­gen jýr­nalıst edi. О́le-­ól­gen­she aýzynan da, qoly­nan da «Ortalyǵy» túsken joq. Birde redaksııadaǵy qoımanyń ishinen «Ortalyq Qazaqstan» degen jazý teris basylǵan sap-sary latýn klısheni taýyp aldy. Ál­gi jádigerge qarap uzaq turdy. Qo­lyna alyp salmaqtap kórdi. Betin úlken qoldarymen qaıta-qaı­ta sıpap, shańyn súrtkendeı boldy. Kózine jas alǵanyn baı­qatqysy kelmeı áldebir ýaqytta bizge qa­rap: – Bul fırma, – dedi. Sen­der­ge jalǵyz ótinish, men redak­torlyqtan ketkenshe osy fır­many aýystyrmańdar. Bul ataýdy men óz atymnan áldeqaıda bıik qoıamyn. Qarashy, shań basyp qalypty, – dep sózin basqa áń­gimege buryp jiberdi.

Keıin sol klısheni óziniń alpys jasqa tolǵan mereıtoıynda sahnaǵa alyp shyqty. Sol klısheni ustap turyp sóz sóıledi. Mine, gazetke adaldyqty onyń osyndaı ár is-áreketinen baıqaýshy edik. Adam­dy bózine qarap baǵalamaı, sózine qarap salmaqtaýdy únemi basshylyqqa alǵan bas redaktor retinde Maǵaýııa Sembaıdy bári «Maǵash aǵa» dep jaqsy kórdi.

Adamnyń minez-qulqyn jazýynan jazbaı tanıtyndar bar. Qol­tańbasy iri kisi jomart, qo­ly ashyq, aqkóńil, márt keledi eken. Maǵaýııa Sembaıdyń jazýy qandaı iri bolsa, ózi de kesek sóı­leıtin azamat-tuǵyn. Boıy da, soıy da kóp adamnan áldeqaıda jo­ǵary júrdi. Túıeniń úlkeni kópir­den taıaq jeıdi demekshi, sol iriligi úshin kóp jerden quqaı da kórdi. Ákimdikten áldeneshe ret ádebıettiń áńgimesi úshin sógis aldy. Sondaǵy taǵylǵan bar aıyp mynaý: klassık Muhtar Maǵaýın­niń «Shyńǵys hanyn» basqany úshin bas redaktorlyǵyna bále ja­bylypty. Alaıda biz aıtqandaı iriligi isinen kórinip turatyn «ma­ǵaýınshyl» Maǵaýııany bul qýdalaý qaıta qaıraı tústi. Taǵy bir iriligi Toq­tar kókesin qushaqtaǵan kezde kórinetin. Mine, ózi tulǵaly azamatty osyndaı eki alyp qorǵap tur­ǵanda onyń usaq­talýǵa esh haqysy joqtaı.

Túıe demekshi, Maǵaýııa Sem­baımen túıe taqyrybynda sóz talas­­tyryp keregi joq. Tórt tú­liktiń ishindegi túıe týraly bi­limi ushan-teńiz. Keıde bala sııaq­ty, úıdegi jeń­gemizge tek túıe­jún kıim ǵana aldyrtady. Bas kıi­mi, keýdeshesi, shulyǵyna sheıin túıe­niń júninen basylǵan.

Jumysymyz aýysyp elordaǵa attanarda joldasymyz ekeýmiz úıine soqtyq. Batasyn berip, qo­­lyma úlken sómke ustatty. Sóıt­sem álgi zat túıe jún kórpe. – As­tananyń qysy sýyq bolady, jaýramaı júr, – dep ar­qam­­nan qaqty. Jaýramasaq ta Maǵash aǵa dúnıeden ótti degende kózimiz ja­saý­rap, janymyz qulazyp qalǵany ras.

Maǵaýııa Sembaı naǵyz redaktor edi. Ol jumys barysyn­da bizdiń tek maqalamyzǵa ǵana re­daktor emes edi. Ol tipti qol­astyndaǵy jýrnalısterden bólek tegis aınalasyna redaktor bolatyn. Gazet betindegi qate­ni qalaı tez kórse, qoǵamdaǵy kúr­deli máselelerdi de solaı bir­­den ańǵaratyn. Kórip qana qoı­maı túıinniń tarqatylýyna ja­nyn salatyn. Ol qoǵam kelbe­tine, adam boıyndaǵy túrli qasıet­terge redaktor edi. Keı adam­dar redaktorlyqtan ketken­nen keıin sol mansappen birge mine­zindegi redaktorlyqty umyta bastaıdy. Al Maǵaýııa Sembaı minezindegi redaktorlyq onyń esimimen bite qaınasyp ketkendeı qasıet.

Jalpy, Maǵaýııa Sembaı qa­lyp­tas­tyrǵan myqty mektep týraly joǵaryda aıtyp ket­tik. Sol us­­­ta­­­hananyń ul-qyzdary ustaz esi­min eshqashan umytpaq emes. Jýyr­da izet­ti izbasarlarynyń quras­tyrýymen re­dak­tor Maǵaýııa Slan­bekulynyń qa­lamynan týyp, qal­tarysta qala bergen bir top áńgimesi men tuǵyrly tulǵa týraly tolǵamdar qos kitap bolyp jaryq kórdi. Odan buryn jýrnalıster arasynda  Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Pre­zıdent syılyǵynyń laýreaty Maǵaýııa Sembaı atyndaǵy «Qolyma qalam aldym aıtamyn dep» baıqaýy uıymdastyryldy.

Ustaz ulaǵaty qaı kezde de onyń  so­ńyn­daǵy súbeli sózi men adal shákirt­terimen ólshenedi. Joǵarydaǵy jınaqtar osy sózimizdiń aıǵaǵy ispetti.

Sońǵy jańalyqtar

Almatydaǵy qurylys bazarynda órt shyqty

Aımaqtar • Búgin, 14:37

Almaty mańynda jer silkinisi boldy

Aımaqtar • Búgin, 12:57

Búgin - Ulttyq dombyra kúni

Qazaqstan • Búgin, 08:50

Uqsas jańalyqtar