Keme naryǵy úshin taıtalas

Joǵaryda aıtyp ótken kompanııa­lardyń alǵashqysy Apennın túbeginde ornalasqan. Keıingisi – fransýzdardyń menshiginde. Álemdik naryqta ekeýi de bir-birine básekeles sanalady. Ásirese olar  Eýropadaǵy keme jasaý salasyna belsene aralasyp júr.

2017 jyly Fransııa prezıdenti Emmanýel Makron men Italııanyń sol kezdegi premer-mınıstri Paýlo Gen­tılonı eki kompanııany biriktirý jónin­degi kelisimge qol jetkizgen. Sodan beri taraptar bul baǵyttaǵy ju­mys­­ty aıaq­taýǵa belsene kiristi. Tipti Ita­lııa jyl basynda Eýropalyq odaq­tan kompanııalardy biriktirý jónin­degi normatıvtik qujattardy jeńil­detýdi suraǵan-dy. Jospar boıynsha, kom­panııalardyń birigýi álemdik naryqtaǵy keme jasaý salasynda, ásirese krýızdik kemeler nary­ǵyna tyń serpin berýi tıis edi.

Degenmen bul kelisimniń oryndalýy qıyndap barady. Birinshiden, Eýropalyq odaq birigý jónindegi zańnamany der kezinde qabyldap úlgergen joq. Onyń basty sebebi – koronavırýs indeti. Shar­taraptyń túkpir-túkpiri qaterli dertpen kúresýge kirisip ketkende, qart qurlyq sheneýnikteriniń birigý týraly oılanýǵa murshasy bolmady.

Ekinshiden, Fincantieri qazirgi tańda qytaılyq áriptesterimen tyǵyz qarym-qatynas ornatqan. Fransýzdardyń paıymdaýynsha, mundaı yntymaqtastyqtyń keri áseri mol bolmaq. Máselen Fransııa Senaty Eýropada qoldanylatyn biregeı tehnologııalardy Qytaı tarapy kóshirip alýynan qaýiptenedi. Sondaı-aq kemege qajetti jabdyqtardy jergilikti óndirý­shilerden emes, Qytaıdan tasýy yqtı­mal dep esepteıdi. Sondyqtan shyǵar, senatorlar bul kelisimdi óte úlken strategııalyq qatelik dep baǵalady.

Qazirgi tańda keme jasaý salasynda ozyq shyǵýǵa umtylyp jatqandar jeterlik. Máselen, júk kemelerin shy­ǵarýda Qytaı men Ońtústik Koreıa kompanııalary aldyna jan salmaıdy. Alaıda krýızdik kemeler naryǵy tolyqtaı eýropalyqtardyń menshiginde. Osyǵan qaramastan, Beıjiń bıligi krýızdik keme jasaýǵa degen nıetin jasyrǵan emes. Sondyqtan Fincantieri-diń qytaı­lyqtarmen yntymaqtasa jumys isteýine Fransııa sheneýnikteriniń alańdaýyna negiz bar.

Jalpy, ıtalııalyq kompanııa Fincantieri-diń Fransııanyń Chantiers de l’Atlantique kompanııasyn satyp alý quny 59,7 mıllıon dollardy quraıdy. Bul Eýropalyq odaq aıasynda birikken basqa kompanııalar qunynan áldeqaıda tómen. Máselen taıaýda ǵana Fıat pen PSA Group kompanııalary birigý týraly ýaǵdalastyqqa qol jetkizdi. Bul kelisimniń quny 38 mıllıard dollarǵa teń. Osylaısha Eýropadaǵy eki úlken kólik shyǵarý kompanııalary birigip, mashına jasaý salasyndaǵy 4-shi kúshke aınalmaq.

Birigý baǵasynyń tómendigine qara­mas­tan, kelisim júzege asyp jatsa, qart qurlyqtaǵy keme jasaý salasyna tıgizer áseri erekshe. Qurlyqtaǵy krýız keme jasaýda eshkimge des bermeıtin Fincantieri kompanııasy fransııalyq básekelesin qataryna qosqannan keıin tek nemistiń Meyer Werft kompanııasymen ǵana taıtalaspaq.

Keıbir sarapshylar kompanııalardyń qosylýyna koronavırýs indeti keri áserin tıgizýi múmkin degen boljam aıtady. Ázirge Fincantieri de, Chantiers de l’Atlantique te pandemııa zalaly týraly tis jarǵan joq. Buǵan basty sebep mynada. Kemege tapsyrys berý týra­ly kelisimder ádette 5-10 jylǵa jasa­latyn­dyqtan, indettiń qysqa merzimde tez áser etýi ekitalaı.

Degenmen birigýdi júzege asyrýǵa basqa da máseleler kedergi keltirýi yqtı­mal. Máselen, básekelesin «jutyp qoı­ǵan» Fincantieri aldaǵy ýaqytta naryqta monopolıstke aınalyp shyǵa kelmeı me? Bul da talqylaýdy qajet etetin taqyryp. Sondaı-aq ıtalııalyq kompanııa birikkennen keıin ózine júktelgen mindetti qanshalyqty oryndaı alady? Atalǵan suraq ta basy ashyq kúıinde qalyp otyr.

Ázirge Apennın túbegindegi sheneý­nikter kelisimniń júzege asqanyn qup kóredi. Olardyń paıymdaýynsha, qazir­gideı kezeńde ulttyq múddeden eýro­palyq múddeni joǵary qoıyp, jahandyq turǵyda oılaný kerek.