Kirpishi kóne kópestiń úıi

Bul habarlama áleýmettik jelilerdiń birine júktelgen. Ondaǵy jazylǵan málimetterge súıensek, qazirgi ýaqytta eski ǵımarat keńse retinde paıdalanyla­dy eken. Aýmaǵy – 475 sharshy metr. Sáý­letti úıge 1906 jyly dáýletti kópes Júsip Ábilhanov tapsyrys beripti. Zama­nynda bul ǵımaratty sáýlet ónerin óz betinshe meńgerip, keıin­nen qol­tańbasy qalyptasyp, halyq sáýlet­shisi atanǵan Baıazıt Sátbaev jobalap, salǵan kórinedi.

Baıazıt sheber 1870 jyly Aıagóz aýdanynyń Shynqoja aýylynda týypty. Ákesi Sátbaı Semeıdegi Abaı oqyǵan áıgili Ahmet Rıza medresesin bitirip, el ishinde molda bolǵan eken. Bala Baıazıt ákesi bul fánıden ótken soń turmystyń taýqymetin tartyp, Semeıdiń mańyna kóship barǵan. Qala mańynda ol orys kópestiń qaramaǵynda bolyp, qurylys jumystaryna aralasa bastaıdy. Bilimge qushtar jas sáýlet ónerin sanasyna sińirip, bilimin jetildire júredi. 1890 jyly Semeıde meshit salýǵa túrik sáýletshisi Abdolla Efendı arnaıy shaqyrtylyp, qurylystyń basy-qasynda Baıazıt birge júrgen eken. Munda onyń qurylysqa qyzyǵýshylyǵy odan saıyn artyp, Shyǵys sáýlet óneriniń qyr-syryn meńgeripti.

Sheberligi ábden shyńdalyp, talanty tanyla bastaǵan sáýletshi týǵan jeri Aıagózge shaqyrtý alady. Mundaǵy qurylysqa eńbegi sińgen soń Zaısandaǵy jańa ǵımarattardyń boı kóterýine atsalysady.

Zaısan qalasyndaǵy 1900 jyldary boı kótergen kópestiń úıleri, dúkender, qaqpalar sáýletshi Baıazıt Sátbaevtyń týyn­­dylary. Qazaqtyń qas sheberi bul qala­da jıyrma jylǵa jýyq tabandy eńbek etken. Sol ýaqyt ishinde otyzǵa jýyq ǵımarat soǵyp úlgergen. Shirkeý men meshittiń boı kóterýine de basshylyq jasa­ǵan. Tarıhı derekterge súıensek, Baıazıt sheber salǵan Zaısan meshitiniń munarasyn 1920 jyly jergilikti belsendiler búl­di­rip, qaıta qalpyna keltirilgen. Odan soń 1959 jyly kúmbezi órtenip, ǵımarat sáýletin joǵaltyp alǵan-dy.

Sáýletshi Sátbaevtyń taǵy bir tól týyn­dysy – Shilikti aýylynan bes shaqyrym jerdegi Zeınolla mazary. Onyń kirpishteri sál mújilgenimen, sáýleti qaz-qalpynda. Sheber kúmbezdi 1925 jyly kúıdirilgen kirpishten soqqan. Zertteýshilerdiń pi­kirinshe, Shyǵys Qazaqstanda kúıdirilgen kir­pish­pen qaptalǵan kesene ekeý-aq. Onyń biri osy Zeınolla kúmbezi bolsa, endi biri Muhamedjan kesenesi. Shilik­tidegi kúmbezdiń kirpishteri qyl qosyp órilgenimen, 1991 jylǵy jer silki­ni­sinde sál búlinipti. Ony arnaıy mekeme Túrkistannan quıma kirpishter alǵy­zyp, qaıta qalpyna keltirgen eken.

Zaısandaǵy esik-terezeleri doǵalda­nyp, kirpishteri ártúrli etip sándep jı­­nalǵan eski ǵımarattardyń kóbinde Baıa­zıt sáýletshiniń qoltańbasy bar. Bú­ginde satylymǵa shyqqan ǵımarat belgili mól­sherde baǵalanǵanymen, quny tym joǵary. Teńgemen emes, qalanyń tarıhynan syr shertip turǵanymen qundy.

Shyǵys Qazaqstan oblysy,

Zaısan aýdany