Salyq kodeksine ózgerister engiziledi

Zeınetaqy jınaǵynyń salyǵy keıinge shegeriledi

Senatorlarǵa zań jobasyn Ult­tyq ekonomıka mınıstri Rýs­lan Dálenov tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, qujat ınvestısııa tar­týdy yntalandyrý, bıznes-or­­ta­ny damytý, salyqtyq ákim­shi­­len­dirýdi jaqsartýǵa baǵyt­talǵan.

«Jeke tulǵalarǵa salyq salýdy jaqsartý boıynsha. Salyq elementterin ózgertpeı, jeke tul­­ǵalardyń múlik jáne jer salyq­­taryn biriktirý usy­ny­lady. Eki salyq biryńǵaı tó­lem­­­­men tólenedi. Bul rette, kóppáter­­li turǵyn úılerdiń ıeleri úshin jer salyǵyn alyp tastaý kóz­­del­­gen. Salyq tóleýshilerge qolaı­­ly bolý maqsatynda kólik saly­­ǵyn tóleý merzimin bıylǵy 31 jel­­toq­sannan kelesi jyldyń 1 sáýirine aýystyrý usynylady.

Investısııalardy yntalandyrý boıynsha Investısııalyq salyqtyq kredıtti engizý usyny­lady. Kredıt korporatıvtik tabys salyǵy jáne múlik saly­ǵy boıynsha 3 jylǵa beriledi. Onyń paıyzy joq, biraq sharttar oryn­dal­maǵan jaǵdaıda ósim­pul esepteledi.

Maqtany qaıta óńdeýge, ashyt­qy, kondıterlik ónimder, qant qyzylshasynan qantty ón­­dirý­ge eseptelgen qosylǵan qun saly­ǵy­nyń somasyn 70 pa­ıyz­ǵa azaı­tý boıynsha normany qol­daný usy­nylady. Bul aýyl sharýa­shy­lyǵy ónimderin qaı­ta óńdeýdi, otan­dyq taýar ón­dirý­shilerdiń óndiris kólemin ul­ǵaıtýdy yntalandyrady.

Eksport kezinde qosylǵan qun salyǵyn qaıtarý rásimin ońaı­latý maqsatynda otandyq óndirý­shi­ler úshin ony jeńildetilgen túr­de qaıtarý quqyǵy berile­di. Kólik quraldary men aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń kom­ponentterin óndirý úshin qosyl­ǵan qun salyǵy boıynsha jeńil­dikti qoldaný usynylady. Bul otandyq avtokólikterdegi qazaq­standyq qamtý úlesin arttyrady», dedi R.Dálenov.

Vedomstvo basshynyń sózine súıensek, zań jobasynda tran­zıttik áleýet jáne telekommýnıkasııalar baǵyty da qamtylǵan. Soǵan sáıkes, turaqty áleýmettik mańyzy bar avtomobıl tasymaly qosylǵan qun salyǵynan 3 jyl­ǵa bosatylmaq.

«Teńiz kóligi arqyly tran­zıtti damytý, tranzıt qunyn tómen­detý úshin jaǵdaı jasaý maq­sa­tynda júkti teńiz portyna deıin temir jol arqyly jetki­zip, sý kóligine aýystyryp tıeý ar­qy­ly júrgiziletin tasymaldardy ha­lyqaralyq dep taný jáne olarǵa qosylǵan qun saly­ǵy­nyń nóldik mólsherlemesin qoldanylady.

5G jańa baılanys túrin qu­rýǵa ınvestısııalar tartý jáne jasandy ıntellektini damytý maqsatynda radıojıilik spektrin paıdalanǵany úshin tólemaqy mólsherlemeleri 5 jyl merzimine 10 esege deıin tómendetiledi.

Sonymen qatar jeke tul­ǵalarǵa qyzmetteri men taýarlaryn elektrondy túrde ótkizetin sheteldik ınternet-kompanııalar qosylǵan qun salyǵyn tóleýge mindetti.

Qarjy sektorynda ıpoteka­lyq kompanııalardy nashar kredıtterden tazartý maqsatynda problemalyq kredıtterdi ke­shirý kezinde qaryz boıynsha mindet­temelerdi toqtatýdy bankterdegi sııaqty jeke tulǵalardyń kirisi retinde qaramaý usynylady», dedi R.Dálenov.

Salyqtyq ákimshilendirý bo­ıyn­sha da ózgerister bar. Mem­le­kettik qyzmetter boıyn­sha elek­t­rondyq formatqa aýys­tyrý, mer­­zimin qysqartý, jeke prak­tı­­ka­men aınalysatyn tulǵalar­dyń qyzmetin toqtatý rásimi oń­taı­­landyrylady. Sa­lyq esep­ti­ligin tapsyrý múm­kin­digi keńeı­ti­lip, endi ony bir ret­tik parol paıdalaný arqyly usy­na ala­dy. Salyqtyq daýlarǵa jol ber­meý úshin qosylǵan qun saly­ǵyn qaıtarýdyń ońaıla­tyl­­ǵan tártibin qoldaný kezinde tekseri­letin kezeńge qaıtarý týraly talap qoıylǵan kezeńdi ǵana qosý usynylady. Deklarasııa berý rásimi ońaılatylady.

Zań jobasyn talqylaý bary­syn­da Senat Tóraǵasy Máý­len Áshim­baev sóz alyp, Sa­lyq kodeksi­ne qatysty óz pikirimen bólisti.

«Jeke azamattardyń salyq­taryn jeńildetý, shaǵyn jáne orta bıznes pen ınvestorlarǵa qoldaý kórsetý jaqtaryna erekshe kóńil bólindi. Sol sebepti, senatorlar Salyq kodeksine birqatar mańyzdy túzetý usynyp otyr. Bul túzetýler Mem­leket basshysynyń bıylǵy Jol­daýyn­da aıtylǵan tapsyrmalardy iske asyrýǵa arnalǵan», dedi Máýlen Áshimbaev.

Birinshi kezekte túzetý­ler sha­­ǵyn jáne orta bıznes­ti qol­daý­­ǵa arnalǵan. Senator­lar­dyń máli­meti boıynsha, pandemııa sal­­­­dary­nan osy saladaǵy kásip­oryn­­dar­dyń 30 paıyzy jumysyn toqtatty.

«Pandemııadan aıtarlyqtaı zardap shekken sektorǵa qoldaý kórsetý úshin shaǵyn jáne orta bıznesti 2 jylǵa qosylǵan qun salyǵynan jáne áleýmettik sa­lyqtan bosatý usynylyp otyr. Memleket basshysynyń tapsyr­masymen tabystyń 3 paıy­zy kó­le­minde bólshek salyq en­gizi­ledi», dedi  Senat Tóraǵasy.

Taǵy bir mańyzdy túzetý zeınet­­aqy jınaǵyndaǵy qarjy­nyń bir bóligin alǵan kezde tóle­ne­tin salyqty keıinge shegerýdi qaras­tyrady. Soǵan sáıkes azamattar zeınetaqy jınaǵyndaǵy qarjynyń bir bóligin alǵan kez­de bir rettik tabys salyǵyn tóle­meýge múmkindik alady.

Buǵan deıin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2021 jyldan bastap azamattarǵa zeınet­aqy jınaǵynyń bir bóli­gin paıdalanýǵa múmkindik berý jóninde tıisti memlekettik or­gan­darǵa tapsyrma bergen edi. Alaıda bul qarajat úshin tabys salyǵyn tóleý qajet. Dál osy másele qoǵamda narazylyq týǵyzdy. Sondyqtan senatorlar bul tólemdi keıinge shegerý­di jáne birneshe jylǵa bólip tóleýdi usyndy. Iаǵnı zeınetaqy jı­naǵyndaǵy qarjyny kelesi jyldan bastap alady. Al oǵan tıisti salyq tek zeınetke shyqqan kezde ǵana tólenedi. Sondaı-aq tólemdi birden jasamaı, 16 jylǵa bólip tóleý múmkindigi qaras­tyrylǵan.

«Zeınetaqy jınaǵyndaǵy qarjynyń bir bóligin aldyn ala alǵan kezde onyń 10 paıyzyn bir rettik salyq retinde tóleý kerek­­tigi belgili. Ony qazirgideı kezeń­­de azamattar úshin tıimsiz dep esep­­teımiz. Sol sebepti atal­ǵan sa­lyq­ty zeınetaqy jına­ǵyn al­ǵan kezde emes, tek zeınet­ke shyq­­­qan soń ǵana tóleý usy­ny­lyp otyr. Onyń ózinde, bárin bir­den aýdar­­maı, zań jobasyna 16 jyl­dyń ishin­de bólip tóleý týraly nor­ma en­gizildi», dedi Máýlen Áshimbaev.

Azamattyǵyn aýystyrǵysy kelgender zeınetaqy jınaǵynan aqsha alǵany nemese onyń bir bóligin paıdalanǵany úshin tóle­netin salyqty birden jáne tolyq óteýge mindetti. Osy rette salyq BJZQ (Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory) shotynda qal­ǵan zeınetaqy jınaǵynan usta­latynyn atap ótken jón.

Investorlar salyqtan bosatylady

Senatorlar Qazaqstan­dy ın­ves­­­torlarǵa tartymdy ete­­tin óz­ge­risterdi Salyq kodeksine en­gizdi. Depýtattar ekonomı­ka­nyń basym salalaryna ınvestısııa salýǵa ári da­my­týǵa daıyn ın­ves­torlarǵa arnal­ǵan «nóldik mól­sherlemeni» engizýdi usyndy. Investorlarǵa tabys, múlik jáne jer salyǵy birden 100 paıyzǵa tómendetildi. Eger joba arnaıy eko­nomıkalyq aımaqtardyń bi­rin­de júzege asyrylsa, onda ká­sip­­oryn qosymsha qun salyǵyn tó­leýden bosatylady.

«Investısııanyń kólemine, merzimine jáne jumys isteıtin orynǵa baılanysty ınvestorlar 10 jylǵa deıin korporatıvti tabys salyǵynan, jer salyǵynan, qo­sylǵan qun salyǵynan jáne múlik salyǵynan bosatylady. Bul qadam qazirgideı kúrdeli ke­zeń­de el ekonomıkasyna ınves­tor­­lar tartyp, jańa jobalardy jú­ze­ge asyrý úshin qajet. Bul tú­ze­tý­lerdi senatorlar Mem­le­ket bas­­shy­synyń tapsyrmasy aıasynda usy­nyp otyr», dep atap ótti Senat Tóraǵasy.

Senat depýtattarynyń piki­rin­she, mundaı erekshe jaǵdaı otandyq ekonomıka úshin kúrdeli kezeńde naryqta suranysqa ıe taýar túrlerin, sonyń ishinde eksportqa shyǵarýǵa qabiletti jańa óndiristerdi bastaýǵa múm­kin­dik beredi. Salyq boıyn­sha «nól­dik mólsherleme» Úki­met pen ın­ves­torlar arasyn­da jasala­tyn barlyq ýaǵda­las­­tyq­tardy bekitý úshin stra­te­gııa­­lyq ınves­tı­sııalyq kelisim sheń­berinde jańa qural retinde áreket ete bastaıdy.

«Qazirgi jaǵdaıda álemde ın­ves­tısııalar úshin báseke­lestik baı­qalyp otyr, ol ekono­mıka­nyń barlyq salasynda jańa ınves­tı­sııalyq jobalardy iske asyrý, sondaı-aq ın­vestısııalyq ahýaldy odan ári jaqsartý boıynsha belsendi sharalar qabyldaýdy talap etedi. Sheteldik kapıtaldy tartýdyń jańa quraldaryn engizý qajet», dedi senator Saǵyndyq Luqpanov.

Kelisimniń qoldanylýy mer­ziminen buryn toqtatylǵan jaǵ­daıda salyqtar boıynsha preferensııalar jáne Qazaq­stan Respýblıkasy salyq zań­na­masy­nyń turaqtylyǵyna kepil­dik ol jasal­ǵan kúnnen bas­tap kúshin joıa­dy. Sondaı-aq ın­ves­­tı­sııalyq keli­sim jer qoı­naýyn paıdalaný­shylar men ak­sız­deletin taýar­lardy óndirý­shi­lerge qoldanylmaıdy.

Senat depýtattary aýyldyq jerlerdi sapaly ınternetpen qamtamasyz etý máselesin de nazardan tys qaldyrmady.

«Senatorlar baılanys operatorlary radıojelilerdi qol­danǵany úshin tóleıtin tólemniń jyldyq mólsherlemesin 90 pa­ıyzǵa tómendetýdi usynýda. Mun­­daı jeńildikti alý úshin baı­­­­lanys operatorlary osydan únem­del­gen qarajatty birin­shi ke­zekte aýyldardy sapaly, keńjol­aq­ty ınternetpen qam­tama­­syz etýge jumsaý kerek. Bul – Mem­leket basshysynyń aýmaq­tardy teń­gerimdi damytý tapsyrmasymen baılanysty mindet», dedi Máýlen Áshimbaev.

Sondaı-aq senatorlar Salyq kodeksine engiziletin túzetýlerdi qaraý kezinde pandemııa kezinde tabysynan aıyrylǵan, salyq boıynsha qaryzy bar azamattar týraly málimetterdi jarııalaý normasyn alyp tastaýdy usyndy.

Otyrys barysynda Senat depýtat­tary «1994 jylǵy 9 qyr­kú­ıek­tegi Eýrazııalyq patent kon­ven­sııasyna О́nerkásiptik úlgi­lerdi qorǵaý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zańdy da qabyldady. Bul qujat ónerkásiptik menshiktegi nysandardy qorǵaýdyń Eýrazııalyq tetigin nyǵaıtýǵa jáne keńeıtýge múmkindik beredi.

«Hattamada ónerkásiptik úlgi­lerge eýrazııalyq patent­ter­­d­iń quqyqtyq qorǵaý erek­she­­lik­teri, áreket etý qaǵı­dat­tary, ótinish berý­shilerdiń, quqyq ıelenýshilerdiń quqyq­tary men mindetteri, sondaı-aq Eýra­zııa­lyq patent vedomstvosy júzege asyra­tyn mindettemeler men ýáki­lettikter kózdelgen.

Atalǵan zań jobasy óńir­lik patent júıesin jetildirý maq­satynda engizilip otyr. Halyq­ara­lyq patentteý kezinde ár mem­lekette jeke ótinim berý jáne jeke tólemderdi tóleý aıtarlyq­taı ákimshilik kedergi keltiredi.

Qazaqstandyq ótinim berý­shiler úshin óńirlik júıeniń artyq­shylyǵy bar. Iаǵnı obek­tini 8 memlekette bir ýaqytta qorǵaý úshin Eýrazııalyq patent vedomstvosyna júgine alady.

Bul júıe Eýrazııalyq aýmaq­ta saýda jasaý barysynda óner­kásiptik úlgilerdi qorǵaýdyń deń­geıin arttyrýǵa jáne osy júıe­niń múshe memleketteriniń ın­ves­tısııalyq tartymdylyǵyn art­tyrýǵa múmkindik beredi. О́ńir­­lik patent Eýrazııalyq na­ryq­qa baǵyttalǵan otandyq taýar óń­di­rý­shileriniń múmkin­dik­terin art­ty­rady», dedi zań jobasyn depýtattarǵa tanystyrǵan Ádilet mınıstri Marat Beketaev.

Baıqońyrdaǵy qazaq mektepterinde oryn tapshy

Senatorlar jalpy otyrysta depýtattyq saýaldar joldady. Murat Baqtııaruly Premer-Mı­nıstrge joldaǵan saýalynda Baı­qońyr qalasynda qazaqtildi mek­tepter men balabaqshanyń tap­shylyǵy týraly máseleni qozǵady.

Baıqońyr qalasynda 77 myń­nan astam halyq turady. Onyń 70 paıyzy – qazaqstandyq. Depýtat keltirgen derekter boıyn­sha, qaladaǵy otandas­tary­­myzdyń óz jeri men elinde otan­dyq talap­qa saı bilim alýy durys uıym­das­tyrylmaı otyr.

Senator óz saýalynda birne­she derekti alǵa tartty. My­saly, qazaq tilinde bilim beretin Baıqońyr qalasyndaǵy 5 mektepte – 5 236 bala, reseılik 7 mek­­tepte 4049 bala bilim alady. Soń­ǵylarynyń 1 508-i, ıaǵnı 37 pa­ıyzy Qazaqstan azamattary.

Baıqońyrda qazir Reseıge qarasty 7 mektep bar. Depýtat olardyń syıymdylyǵy tolyq qamtylmaǵan deıdi. Murat Baq­tııar­ulynyń aıtýynsha, qala tur­ǵyndary orys tilinde oqy­ta­tyn qazaqstandyq mektepke su­ra­nystyń joǵary ekenin eskere oty­ryp, osy 7 mekteptiń birin mem­­leket menshigine ótkizýdi suraıdy.

 «Bul jaǵdaı, reseılik mektepte oqıtyn balalardyń mektep bitirgennen soń UBT-ǵa qaty­sýyna jáne qazaqstandyq joǵa­ry oqý oryndaryna túsýine kóp kedergi keltiredi. Sebebi em­tı­hannyń mindetti pánderi – Qazaq­stan tarıhy, qazaq tili, qazaq ádebıeti ol mektepterde oqy­tylmaıdy», dedi senator. 

Odan bólek, Baıqońyrdyń ortalyq aýdandarynda Reseı Federasııasynyń menshigindegi, syıymdylyǵy tolyq paıdalanylmaı turǵan 13 balabaqsha bar. Depýtat halyqtyń birneshe balabaqshany memlekettik ıýrıs­dıksııaǵa ótkizý talaby oryndy dep sanaıdy.

 «Olar Qazaqstan aýmaǵynda týyp-óskenimen, óz jerinde turyp, meniń otanym – Reseı, meniń astanam – Máskeý dep, Reseı­diń arǵy-bergi tarıhyn, tili men ádebıetin oqyp, árıne re­seı­lik patrıotızm rýhynda tár­bıe­lenedi. Aıta ketý kerek, biz jeri­mizdi jalǵa bergeni­mizben, sol jerde turyp jat­qan hal­qy­myz­dy jalǵa bergen joqpyz», dedi Murat Baqtııaruly.

Senator Úkimet basshysynan Baıqońyr qalasy turǵy­ndarynyń bilim berý salasyna qatysty osy túıtkildi máselesin basty nazarǵa alyp, oń sheshilýine yqpal etýin surady.

Senator Álı Bektaev Úkimet basshysy Asqar Mamınge jol­daǵan depýtattyq saýalynda ha­lyq­ty áleýmettik qoldaý máse­le­le­rine jan-jaqty toqtaldy. Dú­nıe júzinde etek alǵan pandemııa bir­qatar júıeli problemalar­dy ashyp bergenin atap ótken ol aýyl turǵyndary tap bolǵan áleý­met­tik qıyndyqtarǵa nazar aýdardy.

Sondaı-aq búginge deıin Bir­yń­ǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qo­ryn­da jınalǵan 10 trıllıon teń­ge­den astam qarjyny tıim­di paı­dalaný jaıynda óz oılaryn or­taǵa saldy. Qazir­gi tańda 1988 jyl­­dyń 1 qań­tarynda jumys ótili 25 jylǵa tolǵan er azamattarǵa jáne 20 jylǵa tolǵan áıelderge tapqan orta tabysynyń 60 pa­ıyzyn zeınetaqy retinde tóleý tártibi qarastyrylǵan. Munyń ózi aýyldyqtardyń kópshiligine be­ril­meıdi eken. Sebebi aýyl sharýa­shylyǵy jumystarynyń negizi­nen maýsymdyq bolýyna baı­lanysty kóp eńbekkerlerdiń jumys ótili 20-25 jylǵa jetpeı­di, al oǵan jetkenderge beriletin 60 pa­ıyzdyq tólemaqy túkke arzymaıtyn soma.

Senator Qazaqstan Respýblı­ka­synyń 2030 jylǵa deıingi mer­zimge arnalǵan zeınetaqy júıe­sin jańǵyrtý týraly tujy­rym­damasynyń jobasymen muqııat tanysyp, odan eshqandaı jańa­lyq kórmegenin atap ótti. Onda tek kepildendirilgen tómengi zeınet­aqy degen uǵym engizilgen kórinedi. Son­da aýyldaǵy zeınetkerler sol tómengi zeınetaqymen qala bere­di. Senatordyń pikirinshe, mun­daı tujyrymdamany múldem qabyl­damaǵan durys.

«Jańa qabyldanatyn tujy­rym­dama aýyl zeınetkerl­eriniń zeınetaqysyn kóterýdiń, aýyl eńbekkerleriniń zeınetaqy jınaq­taryn kóbeıtýdiń joldaryn qa­ras­­tyratyn, sol aýyldardyń zeı­ne­taqy qarjylarynyń saqta­lýyn kepildendiretin qujatqa aınalýy kerek dep oılaımyn», dedi Álı Bektaev.

Senator Qazaqstanda jańa áleý­­met­tik saıasat engizý kerek dep sa­naı­dy.