Ortalyqtyń ashylý saltanaty "Medısınalyq uıymdar men pasıentter arasyndaǵy daýlardy sheshýde medıasııany qoldanýdyń máseleleri men bolashaǵy" atty dóńgelek ústelden keıin ótti. Is-shara densaýlyq saqtaý salasynda qazirgi ýaqytta áleýeti joǵary sanalatyn janjaldardy sheshý úshin medıasııany qoldaný tájirıbesine qatysty ózekti máselelerdi sheshýdiń dıalog alańyna aınaldy. Dóńgelek ústel medısınalyq jáne sot qoǵamdastyǵynyń ókilderi, qoǵamdyq uıymdar, medıatorlar, praktık zańgerler, medısınalyq, zań Joǵary oqý oryndarynyń ǵylymı-pedagogıka salasyndaǵy qyzmetkerleri, sondaı-aq medısınalyq daýlardy sheshýde medıasııany qoldaný tájirıbesin zertteýge múddeli taraptardyń basyn qosty.
Medısınalyq quqyq jáne etıka kafedrasynyń meńgerýshisi J.O. Tilembaevanyń sózinshe, "qazirgi qoǵam medısınadaǵy qatelikter men medısına salasyndaǵy kómek sapasynyń aqaýyna qatań kózqaras ustanady. Pasıent kútken nátıjelerden sál aýytqýdyń ózi janjalǵa bastap, qoǵamda aýqymdy rezonans týdyrady. Dárigerler men pasıentter arasyndaǵy janjal ótkir sıpat alyp, sotqa deıin jetedi".
Halyqaralyq tájirıbege súıensek, medıasııany qoldaný arqyly pasıentterdiń quqyǵyn qorǵaý júıesin qurýǵa sońǵy jyldary álemniń kóp eli basym nazar aýdarýda. Keıbir elderde medısınalyq qyzmet kórsetýge baılanysty isterdi sotqa deıingi jáne sottan tys qaraýdyń bul júıesi pasıenttiń quqyqtaryn qorǵaý turǵysynan ombýdsmen ınstıtýty dep atalady; biraq daýdy belgili bir dárejede qarastyrý tásili retinde medıasııa ádisi qoldanylady. Pasıentterdiń quqyǵyn belgili bir dárejede qorǵaý ınstıtýttary Avstrııa, Fınlıandııa, Grekııa, Norvegııa, Shvesııa, Ulybrıtanııa, AQSh, Izraıl, Vengrııa jáne Slovenııada bar.
Zańnamalyq jáne quqyqtyq aqparat ınstıtýtynyń Konstıtýsııalyq, ákimshilik zańnama jáne memlekettik basqarý bóliminiń basshysy B.Q.Nurǵazınov óz sózinde medısınalyq daýlardyń sheshimin tabý tájirıbesin damytatyn Tatýlasý ortalyǵynyń Astana medısınalyq ýnıversıteti qabyrǵasynda qurylýyn qoldaıtynyn atap ótti.
Qazirgi ýaqytta densaýlyq saqtaý Mınıstrliginde 72 myńnan astam dáriger men 175 myń orta medısınalyq qyzmetker tirkelgen, sondyqtan medısnalyq mekemeler úshin medıasııalyq ortalyqtar qurý ózekti, sebebi dáriger men pasıent arasynda daý týǵandaı ujym músheleri arasynda da kıkiljiń týyp qalýy yqtımal, sondyqtan densaýlyq saqtaý salasynda medıasııany damytýdyń bolashaǵy bar.
Mundaı bastamalar Qazaqstanda iske asa bastady. "Sottar densaýlyq saqtaý salasynda medıasııa kabınetterin ashýda. Máselen, 2019 jyly 11 maýsymda Aqtóbe soty qalalyq emhanalardyń biriniń ǵımaratynda "Tatýlasý: sotqa deıin, sotta" qanatqaqty jobasynyń aıasynda Aqtóbe qalasy sotynyń ókilderi, sýdıalar, medıatorlar, sondaı-aq densaýlyq saqtaý basqarmasy mamandary men medısınalyq qyzmetkerlerdiń qatysýymen medıasııa kabınetin ashty", dedi B.Q.Nurǵazınov.
Tarıhqa kóz salsaq, Qazaqstanda medıasııa ınstıtýtyna uqsas ınstıtýt bolǵan, bul Bıler soty dep atalady. Halyq arasynda bedeldi sanalatyn Bı kóshpeliler arasyndaǵy daýdy qarap, bir-birimen daýlasqan taraptardy tatýlastyrǵan.
Medıasııany qoldaný boıynsha qazirgi halyqaralyq tájirıbege nazar aýdarsaq, aıtalyq, Germanııada bul máseleler sýdıanyń quzyretine kiredi, sýdıa taraptarǵa sot talqylaýynyń júrýi múmkin ekenin eskertip, sot medıasııasyn iske asyrady.
Medısınadaǵy medıasııanyń damý keleshegi týraly oılarymen kásibı medıator J.J.Úsipbekova bólisti. Onyń aıtýynsha, medıasııa prosedýrasy qazir ázirge medısınalyq qaýymdastyqta áli keń taralmaǵan. Alaıda sońǵy ýaqytta medısınalyq qyzmet kórsetý salasynda daýlar sany artyp keledi, sonyń ishinde medısınalyq qyzmet kórsetý týraly kelisimsharttyń oryndalmaýy nemese tıisinshe oryndalmaýy, pasıentke qyzmet kórsetilmese de qyzmet aqysy úshin shottyń shyǵýy, aqysyz medısınalyq qyzmetterdegi sapanyń tómendigi.
Buqaralyq aqparat quraldaryndaǵy synı nysandar qarjylyq shyǵynǵa batyryp, bedelge aıtarlyqtaı nuqsan keltiredi.
Medısına salasyndaǵy medıasııa ınstıtýtyn sátti damytý úshin ári daýlardy balamaly túrde sheshýdiń, sondaı-aq ózara tıimdi árekettesýdi qalyptastyrýdyń bir túri retinde medısınalyq medıasııany damytý qajet. Medısınalyq bilimi bar kásibı medıatorlardy oqytyp, daıyndaý jáne medısınalyq kadrlardy daıyndaýda medıasııa, psıhologııa, konflıktologııa, kelissózder prosesi syndy pánaralyq oqytýdy qoldaný mańyzdy.
Dóńgelek ústeldiń qorytyndysy boıynsha, qatysýshylar usynystaryn alǵa tartty, atap aıtqanda medısnalyq daýlardy sheshý maqsatynda Astana Medısına ýnıversıtetiniń janynan qurylatyn tatýlasý Ortalyǵyna medıasııany qoldaný tájirıbesin engizý usynyldy. Zańnamalyq retteý turǵysynan medıasııa tártibimen buqaralyq-quqyqtyq daýlardy sheshý mindetti bolatyn isterdiń sanattaryn anyqtaý bóliminde Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly máseleni pysyqtaý usynylyp, Qazaqstan Respýblıkasy zańnamasy quzyretti turǵyda qorǵaıtyn pasıentterdiń quqyqtaryn ǵana emes, sonymen qatar medısına salasyndaǵy mamandardyń da múddesin qorǵap, eskerý mehanızmderin belsendi damytý máselesi de qaraldy.
Bilim berý bóliminde medısına qyzmetkerleri arasynda medıasııa quzyrettigin, pasıenttermen jáne olardyń týǵan-týystarymen tıimdi qarym-qatynas jasaý daǵdylaryn, bolashaqtaǵy tájirıbede daýlardy (kıkiljińderdi) sheshý jáne aldyn alý maqsatynda "Medısınalyq medıasııa" pánin oqý prosesine engizý usynyldy.
