Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Osy oraıda joǵarydaǵy Elbasy ıdeıasyn júzege asyrý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti 2019 jyly 27 jeltoqsan kúni № 990 qaýly qabyldap, «Aýyl – el besigi» jobasy boıynsha óńirlerdi damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn bekitken bolatyn. Mundaǵy maqsat – ıntegrasııalanǵan aýyl turǵyndarynyń ómir súrý sapasyn jaqsartý arqyly aýyldy damytý, sonymen qatar shekaralyq óńirdegi eldi mekenderdi kórkeıtý eken.
Atalmysh baǵytta búginge deıin nendeı ıgi ister atqaryldy, qandaı jumystar qolǵa alyndy? Bul saýaldarǵa jaýap berý úshin «Rýhanı jańǵyrý» qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń málimetine júginsek, elimizdiń aýmaǵynda 6 443 aýyldyq eldi meken bar bolsa, onda 7,7 mıllıon adam nemese respýblıka turǵyndarynyń 41,5 paıyzy ómir súrip jatyr.
Joǵarydaǵy eldi mekenderdiń ekonomıkalyq jáne áleýmettik mártebesin aıqyndaý úshin Ulttyq ekonomıka mınıstri 2019 jyly 13 qyrkúıekte halyq sanynyń ósý serpini, mal jáne ósimdik sharýashylyǵynyń jalpy qosylǵan quny, halyqtyń jumyspen qamtylýy, eldi mekenderdiń úlken ortalyqtarǵa jaqyndyǵy t.b. 150-den astam ólshemsharttardy basshylyqqa ala otyryp ádisteme qabyldapty.
Osy qujat negizinde damý áleýeti bar 3,5 myń aýyl iriktelip alynsa, bulardyń – 1 173-ine tirek jáne 2 388-ine seriktes aýyl mártebesi berilipti. Nátıjesinde, aldaǵy 2 022 jylǵa deıin aýyl halqynyń 87 paıyzdan astamy aýyldyq aýmaqtardy damytý jobasyna qamtylatyn kórinedi.
Jalpy, «Aýyl – el besigi» jobasy Elbasy tarapynan «Nur Otan» partııasynyń XVIII sezinde bergen tapsyrmasyna sáıkes, 2019 jyly bastalǵanyn aıta ketý oryndy. Jobany iske asyrý úshin 2019-2021 jyldarǵa arnap respýblıkalyq bıýdjetten 90,0 mıllıard (árbir jylǵa 30,0 mıllıard) teńge bólinse, jobanyń ózektiligin eskere otyryp, Memleket basshysynyń 2019 jylǵy 2 qyrkúıektegi Qazaqstan halqyna Joldaýyna sáıkes is-shara jospary 2022 jylǵa deıin uzartyldy.
Joba qolǵa alynǵan 2019 jyldyń qorytyndy esebine úńilsek: 700 myńǵa jýyq adam turatyn 53 aýyldyq eldi mekende 520-ǵa jýyq ıgi shara atqarylyp, olardyń 247-si kólik, 193-i áleýmettik ınfraqurylymǵa baǵyttalsa, turǵyn úı kommýnaldyq sharýashylyǵyna qatysty atqarylǵan 80-ge jýyq sharanyń nátıjesinde barlyǵy tórt myńnan astam jumys orny ashylǵan eken.
Sonymen qatar 2019 jyly iske asyrylǵan jumystar qorytyndysynyń taldaýyna qarasaq, aýyldyq jerlerde halyq sanynyń 35,1 myń adamǵa (674,4 myńnan 709,5 myń deıin) ósýi,
4 822 jumys ornynyń qurylýy, iri ortalyqtarǵa deıingi sapaly joldar úlesin 96 paıyzǵa jetýi, aýyldyq jerlerdi aýyz sýmen jabdyqtaý 92 paıyz qamtylýy, ShOB sýbektileri sanynyń 1 389 birlikke ulǵaıýy, ınvestısııalar kóleminiń 94,5 teńgege jetýi sııaqty júzege asqan statıstıkalyq derekterdi baıqaımyz.
2020 jylǵy 1 qańtardaǵy málimet boıynsha jergilikti atqarýshy organdar respýblıkalyq bıýdjetten bólingen 29,2 mlrd teńgeni nemese jospardyń 99,6 paıyz qarajatyn ıgerse, damý áleýeti bar aýyldardy óńirlik standarttarǵa jetkizý jáne aldyn ala esepteýler boıynsha qolda bar ınfraqurylymdyq máselelerdi sheshý úshin 2027 jylǵa deıin 900 mlrd teńge qarajat qajet ekeni aıqyndalypty.
Bolashaqta jobanyń qoldanylý merzimin 2027 jylǵa deıin uzartý kózdelýde jáne respýblıkalyq bıýdjetten 70 paıyz nemese 630 mlrd teńge, al qalǵan 30 paıyz nemese 270 mlrd teńgeni jergilikti bıýdjetterden bólý qarastyrylýda.
Sondaı-aq daǵdarysqa qarsy sharalar sheńberinde «Aýyl – el besigi» jobasy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń tóraǵalyǵymen 2020 jyǵy 25 naýryz kúni ótken otyrysta respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha 55 mlrd teńge mólsherinde qarajat bólindi. Bul qarajat 193 aýyldyq eldi mekende (163 tirek, 30 seriktes) áleýmettik jáne ınjenerlik ınfraqurylymdy salý, rekonstrýksııalaý jáne jóndeý jónindegi is-sharalarǵa baǵyttalatyn jaıly sheshim shyqsa, onyń: 18,7 mlrd teńgesi qurylys jáne qaıta jańartý boıynsha 78 jobaǵa; 36,3 mlrd teńgesi ortasha jáne kúrdeli jóndeý boıynsha 514 jobaǵa jumsalmaq eken.
Jalpy, joba sheńberinde bıylǵy jyldyń sońyna deıin respýblıkalyq bıýdjetten – 84,2 mlrd teńge, jergilikti bıýdjetten – 13,8 mlrd teńge bólinip, 216 aýyldyq eldi mekende (184 tirek, 32 spýtnıktik) 920 jobany iske qosý kózdelýde. Nátıjesinde, 16 myń jumys orny (868 turaqty jáne 15 212 ýaqytsha) ashylyp, 10,7 mlrd teńge mólsherinde salyq tólemderi kútilýde.
