Jıyn barysynda koronavırýs pandemııasy kezinde Qazaqstandaǵy ekonomıkalyq, ınvestısııalyq belsendilikti qalpyna keltirý, sondaı-aq, elimizdiń munaı-gaz sektorynyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrý jáne damytý máseleleri egjeı-tegjeıli qaraldy.
Memleket basshysy jahandyq pandemııa álemniń barlyq elderindegi negizgi salalardy turalatyp ketkenin aıtyp, onyń saldarymen kúsh biriktirip kúresýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti.
Prezıdent Qazaqstandaǵy osynaý qıyn kezeńde shet qalmaı, óz kásiporyndarynyń qyzmetkerlerine, áleýmettik sala men el azamattaryna barynsha kómek kórsetken keńeske kiretin kompanııalarǵa alǵysyn bildirdi.
Memleket basshysy makroekonomıkalyq jáne qarjylyq turaqtylyq bolmaı, ekonomıka men halyqtyń ál-aýqaty artpaı eldiń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn tıisti deńgeıde ustap turý múmkin emes dep sanaıdy. Onyń aıtýynsha, pandemııa kezinde memleket bıznes pen halyqty qoldaý úshin buryn-sońdy bolmaǵan keshendi sharalar qabyldaǵan. Bul daǵdarystyń jaǵymsyz saldaryn azaıtýǵa jáne ekonomıkanyń quldyraýynyń aldyn alýǵa múmkindik berdi.
Sonymen qatar Prezıdent ınvestısııalyq tartymdylyqty arttyrýǵa baǵyttalǵan memlekettik saıasattyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etetin ózgerister men reformalardyń qajet ekenin aıtty. Atalǵan maqsattarǵa qol jetkizý úshin Qasym-Jomart Toqaev birqatar usynys pen bastama kóterdi.
Memleket basshysy birinshi kezekte jańa ınvestısııalyq tetikter engizýdi mindettedi. Osy maqsatta Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes qoldanylatyn kezeńinde memleket tarapynan zańnamalyq sharttardyń turaqtylyǵyna kepildik beretin Strategııalyq ınvestısııalyq kelisimniń mehanızmi ázirlendi.
Qasym-Jomart Toqaev elimizdegi bıznes ahýaldy jaqsartý qajettigine arnaıy toqtaldy. Bul oraıda Úkimet sapaly ári jańa retteýshi júıe ázirleıdi. Barlyq baqylaý-qadaǵalaý, ruqsat berý jáne ózge de retteýshi tetikterge aýqymdy tekserý júrgiziledi. Sondaı-aq Memleket basshysy bıyl óziniń tikeleı tapsyrmasymen ınvestorlardy sybaılas jemqorlyqtan qorǵaý jumystary kúsheıtilgenin atap ótti. Búginde Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi jalpy somasy 12 trln teńgeden asatyn 500-den astam ınvestısııalyq bıznes-jobany tekserip jatyr.
Prezıdent ekologııa máselesine de nazar aýdaryp, jıynǵa qatysyp otyrǵan sheteldik azamattarǵa jańa Ekologııalyq kodekstiń ázirlenip jatqany týraly aıtty. Atalǵan Kodeks Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymyna múshe elderdiń ozyq tásilderi negizinde daıyndalǵan.
– Bul tehnologııany engizgen kásiporyndar emıssııa tóleminen bosatylady. Memleket ekologııalyq shyǵyndardy kásiporyndarmen bólisetin mundaı tájirıbeni kez kelgen el qoldana bermeıtinin atap ótkim keledi. Shyn máninde, bul memlekettik-jekemenshik áriptestiktiń aýqymdy jobasy. Biz mundaı qadamǵa sanaly túrde baryp otyrmyz. Osy oraıda bıznes ókilderi kelisimdegi óz mindettemelerin tolyqqandy oryndaıdy dep oılaımyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy pandemııanyń teris saldary jaǵdaıynda sıfrlyq ekonomıkany jedel damytýǵa qýatty serpin bergen IT salasynyń múmkindikterin atap ótti. Onyń aıtýynsha, otandyq IT-salasyn damytý úshin Qazaqstan aldaǵy 5 jylda keminde 500 mlrd teńge tartýdy josparlap otyr. Atalǵan sala álemdik tehnologııalyq kompanııalardyń eleýli qoldaýyna zárý.
– Búginde álemdik maınıngtiń shamamen 6 paıyzy Qazaqstanda shoǵyrlanǵan. Budan bólek, IT, ınjınırıngtik jáne basqa da joǵary tehnologııalyq qyzmetter naryǵyn damytý eksport úshin eleýli múmkindikter ashady. Biz bultty esepteýler men platformalar salasynda iri álemdik oıynshylardyń ınvestısııalaryn tartýdy josparlap otyrmyz. Búginde Nur-Sultan, Almaty, Shymkent jáne Atyraý qalalarynda derekterdi óńdeıtin tórt megaortalyqtyń qurylysyna daıyndyq jumystary júrip jatyr. Bul óte qýatty, aýqymdy esepteýish iri halyqaralyq aqparattyq magıstralda ornalasatyn bolady, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev otandyq farmasevtıka salasyn damytýdyń mańyzdy ekenin aıtty. Prezıdent 2025 jylǵa qaraı Qazaqstan dári-dármek óndirisiniń úlesin 50 paıyzǵa deıin arttyrýdy kózdep otyrǵanyn málimdedi. Sondaı-aq medısınalyq jabdyqtar men qosalqy materıaldar óndirisin ulǵaıtý qajet. Bul salalar ınvestısııa úshin ashyq, memleket mundaı jobalardy tolyq qoldaıtyn bolady.
Jıynda munaı-gaz salasyndaǵy ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý jáne damytý máseleleri arnaıy talqylandy.
Memleket basshysy bul sala Qazaqstanǵa shetelden ınvestısııalar tartýdyń negizgi kózine aınalǵanyn atap ótti. Onyń pikirinshe, bul baǵyttyń damýy munaı óńdeý, munaı hımııasy, servıstik qyzmet kórsetý, qubyr tartý jáne teńiz transporty sııaqty ekonomıkanyń jańa sektorlarynyń ósýine yqpal etti.
Qasym-Jomart Toqaev munaıǵa suranystyń azaıýy jáne salanyń ınvestısııalyq tartymdylyǵynyń tómendeýi kezinde jańa kúrdeli jaǵdaılarǵa beıimdelý ońaıǵa soqpaıtynyn jetkizdi. Bul rette osy beıimdelýdiń edáýir bóligi memlekettik saıasatpen baılanysty bolady dep sanaıdy.
Osy turǵyda Memleket basshysy birqatar mańyzdy mindetterdi sheshýde kúsh-jigerdi jumyldyrýǵa shaqyrdy.
Qasym-Jomart Toqaev bolashaqta Teńiz, Qarashyǵanaq jáne Qashaǵan ken oryndaryn keńeıtý sııaqty iri munaı-gaz jobalaryn ýaqytyly aıaqtaýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Prezıdent Qashaǵan ken ornyn tolyq kólemde ıgerýge kóshý kerek ekenin aıtyp, onda gaz óńdeý zaýytyn salýdy jedel iske asyrýdy tapsyrdy.
Prezıdent munaı-gaz jobalarynda qazaqstandyq mazmundy arttyrý qajettigine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, bul máselede sannan sapaǵa kóshetin ýaqyt keldi.
Memleket basshysy geologııalyq barlaý salasynyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrýǵa nazar aýdardy. Ol Úkimetke munaı-gaz kompanııalarymen birlesip, búgingi jaǵdaıdy eskerip jáne atalǵan salanyń bolashaǵyn boljaı otyryp normatıvtik-quqyqtyq bazany jetildirý jóninde tapsyrma berdi.
Qasym-Jomart Toqaev fıskaldy saıasat máseleleri jáne qajettiligine qaraı, ekonomıkalyq múddege saı salyq zańnamasyn jetildirýge daıyn ekenin málimdedi.
– Men shet eldik ınvestorlardyń ótinishin qoldadym. Kelesi jyldan bastap bıznesti salyqtyq zań buzýshylyqtar úshin qylmystyq jaýapkershilikke tartýdyń qoldanystaǵy shegi qaıta qaralatyn bolady. Iаǵnı, salyq shynaıy túrde qylmystyq jazadan bosatylady, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Munaı-gazhımııanyń bolashaǵy týraly aıtqan Prezıdent, atalǵan salasynyń tabysty ilgerileýi elimizdiń jalpy baǵytyn ózgertýi múmkin ekenin jetkizdi.
– Birlesken gazhımııa kesheniniń qurylysy 10 jyldan assa da aıaqtalmaı otyr. Energetıka mınıstrligi óńdeý jobalaryna ınvestısııa salatyn kompanııalarǵa munaı men gazdy óndirip, eksporttaýǵa erekshe jaǵdaı jasaý máselesin de oılanǵany jón, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy qorshaǵan ortany qorǵaý men kómir qyshqylyn az paıdalanatyn ekonomıkany damytýdyń mańyzdy ekenin atap ótti. 2021 jyly halyqaralyq standarttarǵa saı jańa Ekologııalyq kodeks kúshine enedi. Memleket basshysy qyzyǵýshylyq tanytqan qatysýshylardy atalǵan aýqymdy saıası qujatqa óz úlesterin qosýǵa shaqyrdy.
Prezıdent jıyn sońynda búgingi aıtylǵan barlyq usynystar men ótinishter Úkimet tarapynan muqııat zerttelip, ony óz baqylaýyna alatynyn aıtty.
– Úkimet búgingi jıynda aıtylǵan barlyq problemalardy sheshýmen aınalysatyn bolady. Sheshim qabyldaý barysynda bizge serpilis qajet dep oılaımyn. El Prezıdenti retinde sheshim qabyldaý prosesin jáne bizdiń iri seriktesterimizben, dostarymyzben aradaǵy is-qımyldyń damý barysyn jiti qadaǵalaıtyn bolamyn, – dedi Memleket basshysy.
Jıynnyń birinshi sessııasynda Eýropadaǵy qaıta qurý jáne damý bankiniń prezıdenti Odıl Reno-Basso, «Qazaqstannyń shet eldik ınvestorlar keńesi» assosıasııasynyń basqarma basshysy, «Ernest end Iаng» kompanııasynyń Qazaqstan men Ortalyq Azııa boıynsha basqarýshy seriktesi Erlan Dosymbekov, Azııa damý bankiniń vıse-prezıdenti Ashoka Lavasa, «EÚ» kompanııasynyń klıentterge qyzmet jónindegi ǵalamdyq basqarýshy seriktesi Endı Boldýın, «Anadolý Grýp» kompanııasynyń basqarma tóraǵasy Týndjaı Ozılhan, «Beıker Makenzı Interneshnl» kompanııasy tóraǵasynyń orynbasary Konstans Ýlmer-Aılfort, «Sıtıgrýp» kompanııasynyń Eýropa, Taıaý Shyǵys jáne Afrıka elderi boıynsha bas atqarýshy dırektory Devıd Lıvıngston, Eýropalyq damý bankiniń basqarma tóraǵasy Nıkolaı Podgýzov, «ERG Sarl» kompanııasynyń dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Aleksandr Mashkevıch, GE kompanııasynyń vıse-prezıdenti Ron Pollet, «Djeı Pı Morgan Cheıs Interneıshl» kompanııasy dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Djeıkob Frenkel, «Marýbenı Korporeıshn» kompanııasy tóraǵasynyń orynbasary, Dırektorlar keńesiniń múshesi Ichıro Takahara, «Fılıp Morrıs Interneshnl» kompanııasynyń Shyǵys Eýropa aımaǵy boıynsha prezıdenti Marıottı Marko, «Polımetall ÝK» AQ prezıdenti Igor Fınogenov, PwC kompanııasynyń Ortalyq jáne Shyǵys Eýropa aımaǵy boıynsha bas atqarýshy dırektory Nık Kosh, «Reseı Sberbankiniń» basqarma tóraǵasy German Gref, Dúnıejúzilik banktiń Eýropa jáne Ortalyq Azııa aımaǵy boıynsha vıse-prezıdenti Anna Berde sóz sóıledi.
Elimizdiń munaı-gaz salasynyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrý jáne damytý máseleleri boıynsha ótken sessııa barysynda «Shell Qazaqstan» konserniniń tóraǵasy Olıve Lazar, «Roııal Datch Shell pls» konserniniń bas atqarýshy dırektory Ben van Bıorden, «Enı SpA» kompanııasynyń bas atqarýshy dırektory Klaýdıo Deskalsı, «Lýkoıl» kompanııasynyń prezıdenti Vagıt Alekperov, «Shevron» korporasııasynyń óndirý jónindegi atqarýshy vıse-prezıdenti Djeıms Djonson, «EksonMobıl Global Prodjekts Kompanı» kompanııasynyń prezıdenti Nıl Daffın, «Total Razvedka ı Dobycha» kompanııasynyń prezıdenti Arno Breııak, «CNPC» kompanııasynyń vıse-prezıdenti Hýan Iýnchjan jáne QR Energetıka mınıstri Nurlan Noǵaev baıandama jasady.
