Onlaın oqytýdyń olqy tusy qaısy?

­Qazaqstandaǵy stýdentter men oqytýshylar arasyndaǵy sıfrly for­madaǵy kommýnıkasııa túri jetil­megen­dikten, oqshaýlaný kezinde kóp­tegen mamandyqty oqytýda aı­tar­­­lyq­taı qıyndyqqa tap bol­dyq. Stý­dentter onlaın kitap­hanamen oqý prosesine qalyp­taspaǵandyqtan, zert­teýge qa­­jetti resýrstaryn tolyq­qan­dy paıdalana almady. Tek stýdentter emes, bul jaǵdaı oqytýshy-professorlarǵa da aýyr tıdy. Osy ýaqytqa deıin dáris berýde paıdalanyp kelgen ádister men baǵdar­lamalardyń kóbi jaramsyz bolyp qaldy. Taqyryptardy jete qamtý úshin tehnıkalyq quraldardy az ýaqyttyń ishin­de jan-jaq­ty ıgerýge týra kel­di. Oqý baǵdarlamalaryna óz­geris­ter engizip, sabaq berýde qol­dana­tyn ádisterdi on­laınǵa beıim­deý úshin qosymsha jumystar at­qaryl­dy. Bul jumystar qa­zirgi kúnge deıin jalǵasýda. Sebebi qazirgi Qazaq­­stannyń bilim salasyndaǵy júrgizilip jatqan onlaın dáristeri tek tótenshe jaǵdaılarǵa arnalǵan. Onlaın sabaqtardy júrgizýdiń arnaıy zerttelip, taldanyp, kelisilip bekitilgen baǵdarlamalary joq. Bilim­gerler men bi­lim berýshilerdiń ara-qa­ty­­na­sy fızıkalyq jáne psı­­hologııa­lyq turǵydan zert­telip retke keltirilmegen.

Internet arqyly bilim berý shetelderde ondaǵan jyl boıy zerttelýde. Onlaın bi­lim berýdiń teorııalyq negi­zi, standarttary men bilim berýdiń modelderi, baǵalaý krıterııleri jasalǵan. On­laın bilim berý men tóten­she jaǵdaıdaǵy bilim berý­diń arasyndaǵy aıyrmashylyq­tardy zertteı otyryp ame­rıkalyq ǵalym Charlz Hodj onlaın bilim berýdiń tıim­diligi ony durys josparlaý men jobalaýǵa baılanysty ekenin aıtady. Barbara Means bas­taǵan ǵalymdar onlaın bi­lim berýdiń negizgi toǵyz ne­gizgi parametrin (Learning Online What Research Tells Us About Whether, When and How) kórsetedi: erekshe ádis, jyl­damdyqty arttyrý, stýdentter men oqytýshylardyń ara­qatynasy, pedagogıka, ınternettegi nusqaýshynyń róli, stýdentterdiń jelidegi ró­li, ın­teraktıvti sınhronızm, ın­teraktıvti baǵalaý róli jáne keri baılanys kózi. Bul ólshem­derdiń barly­ǵynyń túrli nus­qalary bar. Máselelerdi kúr­de­lendirý ar­qyly barlyq nus­qalar birdeı tıimdi bola ber­meıdi. Oqýshylar sanyna qatysty sheshim strategııalardy qol­daný múmkindigin edáýir shek­teıdi. Ony bilim berýshi ózi­niń kýrsynyń baǵyty men maz­munyna qarap ıkemdeýi kerek. Mysaly, gýmanıtarlyq top­tarda ózara talqylaý nemese debat ádisteri bar. Topta stýdent sanynyń kóptigine baılanysty bilim berýshi keri habarlasa almaı qa­lýy múmkin. Sondyqtan teh­nıkalyq baǵyt boıynsha jasalǵan standart nemese model gýmanıtarlyq sa­ladaǵy kýrs­tarǵa sáı­kes kel­meıdi.

Onyń ústine onlaın bilim alýshy paıdalanatyn keńistik pen ınternet jelisiniń sapasy, ulttyq mentalıtet, psı­ho­lo­gııalyq ahýal, eldegi ekono­mıkalyq faktorlar da onlaın bilim berýdiń oń nátıje berýine keri áser etýi múmkin.

COVID-19 pandemııasyna qatysty Nazarbaev Ýnıversı­teti arnaıy óz oqytýshy professorlar quramyna «NÝ oqy­­­týshylaryn damytýǵa ar­nal­­ǵan konkýrstyq granttar baǵdar­lamasy» negizinde mamyr aıyn­da konkýrs jarııa­lady. Kon­kýrs nátıjesi boıynsha qyr­k­úıek aıynan bastap ekonomıka, saıası ǵylymdar, psıhologııa, bilim berý jáne basqa da ba­ǵyttar boıynsha ýnıversıtet ǵalymdary zert­teýler júrgizip jatyr. Osy baǵdarlama boıynsha qazaq tili jáne túrkitaný depar­tamentiniń ujymy assıstent professor Fýnda Gýven­niń jetek­shiligimen stýdentterge arnalǵan onlaın-kýrs­tar oqy­­týdy uıymdastyrýdyń pe­­da­gogıkalyq negizin jasaý, teh­nolo­gııalyq quraldardy anyq­­­taý jáne ony negizdeý maq­satynda zertteý jumysyn jasaýda.

F.Gýven hanymnyń bul salada biraz tájirıbesi bar. Túr­kııa men AQSh-ta túrik tilin oqy­­týdyń baǵdar­lamalaryn ja­saǵan. Bul zertteýdiń negi­zinde departamentte júr­gizi­letin kýrs­tardy oqytý fı­lo­so­fııasyn qaı­ta qaraý máse­­leleri jatyr. Jumys aýqy­­my keń. Joba óz maqsatyna jetý úshin eń aldy­men stýdentter men oqy­týshylar, ata-ana­­lar, oqý oryn­darynyń ákim­­shilikteri arasynda júr­giziletin keńeı­tilgen saýal­dama qurastyryldy. Qazir­gi ýaqytta saýaldamany júrgizý­diń tár­tibine baılanysty NÝ Ǵylymı zertteýlerdiń ınstı­týsıonaldyq ádep komıtetinen ruqsat alý prosesi jú­rýde. Sa­ýal­damalardyń nátıjeli bolýy úshin Qazaqstannyń bir­neshe joǵary oqý oryndary stýdentteri men oqytýshy-professorlary quramyn, ákim­shilikti qamtý josparlanyp otyr. NÝ Prezıdenti Shı­geo Katsý mamyr aıyn­da semestr­diń óte kúrdeli bolǵanyn aıta kele, «semestr talaptarynyń eń kúrdeli shegi – onlaın-kýrs­tarǵa aýysýdan bastap, alynǵan sabaqtardy jáne olardy jazǵy semestrge jáne keleshekte bolatyn onlaın semestrlerge qa­laı qoldanýǵa bolatynyn qory­tyndylaý ýaqyty», dep kórsetti.

Ýnıversıtet basshylyǵy óz táji­rıbemizben basqa da JOO-larmen bólisýdi usyna­dy. Osyǵan baılanysty biz zert­teýlerimizde birneshe oqý ornyndaǵy jaǵdaılardy da qaras­tyramyz. Joba stýdentter men oqytýshylar quramy, ákimshilik qyz­­metkerleriniń problemalaryn bi­lýge, sıfr­­ly tehnologııanyń sapa­syn jáne onlaın-oqytý ádis­temesin jaq­­sar­týǵa baǵyt­talǵan. Joba­nyń so­ńynda departament­tiń «stýdentterge baǵyttal­ǵan onlaın-oqytý» tujyrym­damasy naqtylanyp, jańa álem­dik tendensııalarǵa sáıkes ázir­lenedi.

Bizdiń atqaryp otyrǵan jumy­sy­myz tek bir salany qam­týy múmkin. Elimizdegi JOO-lar myńdaǵan ma­man­dyq boıynsha bilim beredi. Báriniń arnaıy standarttary men baǵ­dar­­lamalary bolýy shart. Of­laın oqytýdyń standarttary men baǵ­darlamalarynyń talaptaryn onlaın, qashyqtan bilim berýge qoldaný tıimsiz. Onda sınhrondy jáne asın­hrondy sabaq­tardyń ara­qatynasy, oqy­týshy men stýdenttiń teh­­­nıkalyq qu­ral­­dardy paı­­da­lanýdaǵy fı­zıkalyq erek­shelikteri, psıhologııalyq ahýal sııaqty qyzmetter ajyratylyp kór­setilý qajet.

Jazıra AǴABEKOVA,

fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty,

Nazarbaev Ýnıversıteti qazaq tili jáne túrkitaný departamentiniń assıstent professory