Bilim • 24 Qarasha, 2020

Paraqor pedagog qaıdan shyǵady?

1015 ret kórsetildi

Osydan 2 jyl buryn bir tanysymyz mektepke aqsha berip jumysqa turdy. Ol osy áreketin: «Barlyq jerge túıindememdi jiberdim. Biraq bárinde birdeńe dámetedi. Al men óz kásibimdi, muǵalimdikti shynymen jaqsy kóremin. Bala oqytqannan lázzat alamyn. Súıikti isimmen aınalysý úshin osyndaı qadamǵa bardym. О́ıtkeni basqa amalym qalmady. Taza jolmen jumysqa jetemin dep qansha ýaqytymdy joǵalttym. Bastysy, men – mamanmyn ǵoı. Eden jýyp júrip, bala oqytyp ketken joqpyn», dep túsindirdi.

Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

«Aqsha berip te kórdim»

Qalaı oılaısyz, dál osy ýáj peda­gog­ti aqtaı ala ma? Ekiushty oıda qa­lar­syz, bálkim sóz talastyrýǵa, bar­lyq sa­la­ny jaılaǵan jemqorlyq ja­ıyn jeleý etip laıyqty argýment te tabarsyz. Biraq mundaı muǵa­lim­der­diń kóp ekenin aqtaýǵa kelmes. Jaqynda Facebook áleýmettik jelisindegi «Qazaqstan ustazdary» atty 100 myńǵa jýyq jazylýshysy bar ashyq topqa Quralaı Jol­da­­sova atty jeli qoldanýshy: «Sále­metsizder me? Men mektepke jumysqa tura almaı júrmin. Barlyq mektepke túıindeme tastadym. Biraq jaýap joq. Aqsha berip te kórdim. Ortadaǵy adamdar joq bolyp ketip, aldanyp qaldym. Ju­mysqa turýdyń endi qandaı amaly bar?», dep jazypty.

Dymy quryǵan keıipkerimiz aıt­qan­daı, bilim berý salasyndaǵy bul bas­syz­dyqqa balta shabýdyń endi qandaı ama­ly bar?

«Birikken Ulttar Uıymynyń Damý baǵ­­darlamasy: Bilim ındeksi 2019» zert­teý qorytyndysy boıynsha úzdik úshtik­te turǵan Aýstralııada muǵalim bolyp eń­bek etý úshin siz jumys istegińiz keletin shtat­taǵy bilim departamentiniń talaptary­na saı bolýyńyz kerek jáne tıisti baqy­laý organynda pedagog re­tin­de tirke­lýge tıissiz. Kórdińiz be, baqylaý or­gany ur­paq tárbıesimen aınalysqysy ke­letin adamnyń kim ekenin aldymen jiti tek­seredi.

Al bizde qalaı? Muǵalimdi jumysqa mek­tep dırektory alady. Pedagog bolý úshin qandaı da bir organnyń baqy­la­ýy­nan ótý qajet emes. Mine, biz dál osy jerde jemqorlyqqa qoldan jol berip otyrǵan sekildimiz. Sebebi elimizde áli kúnge deıin muǵalimderdi jumysqa qa­byldaıtyn mektep dırektorlaryn taǵaıyndaý­dyń biryńǵaı júıesi joq. Olar jer­gilikti atqarýshy organdardyń jáne bilim basqarmalarynyń sheshimimen qyz­metke qol jetkizedi. Bir problema­dan soń ekinshi problemaǵa tap bolamyz. О́ıtkeni túıtkildiń tamyry te­reńde. Bilim salasyndaǵy biraz máse­le­­niń sheshimin tabýǵa, sondaı-aq dál osy biz kóterip otyrǵan jemqorlyqty joıý­ǵa, tym bolmasa aldyn alýǵa yqpal ete alar bir qadam bar. Bul – mektep dı­rektorlaryn taǵaıyndaýdyń ta­lap­­­taryn kúsheıtý, biryńǵaı tıimdi jú­ıe­sin engizý. Nege? О́zińiz biletindeı, mu­ǵalimdi jumysqa alatyn adam – sol mek­tep dırektory.

 

Mektep dırektorynyń eńbekaqysy keı muǵalimdikinen tómen

Máselege týra qarasaq, para beretin mu­ǵalim bar delik, demek alatyn da dırek­tor bolyp tur ǵoı. Sol sebepti má­se­le­niń saldaryn emes, sebebin osy jer­den izdeý kerek sekildi.

Elordada ornalasqan Raıymbek batyr atyndaǵy №50 Qazǵarysh mektep-lı­seıiniń dırektory Roza Bolataeva keıbir mek­tep basshylarynyń qylmystyq qa­dam­ǵa barýyna jalaqysynyń azdyǵy se­bep bolýy múmkin ekenin aıtady.

«Biz muǵalimderdi jumysqa qabyl­da­ǵanda bir orynǵa úmitker bolyp turǵan pedagogterdi áńgimelesýden ótýge qatar shaqyramyz. Áńgime barysynda muǵalim mamandyǵyn jáne dál bizdiń mektepti tańdaýdaǵy maqsatyn, qandaı jańalyq engizip, ne ózgertkisi keletinin suraımyz. Sodan soń osy suraqtarǵa jaýabyn jazdyrtamyz. Sol arqyly onyń oıyn, oıyndaǵysyn júıelep jetkizý qabiletin, sondaı-aq saýatyn tekseremiz. О́zi qate jazatyn muǵalim balalardyń saýatyn qalaı ashady? Keıde ózi qobaljyp otyrǵan úmitkerdi de abyrjytpaı, ózi­miz­diń de ýaqytymyzdy kóp almaı sal­maq­ty suraqtarǵa jaýap retinde bir esse emes, qarapaıym ómirbaıanyn jazyp berýdi ótinemiz. Basqa da talaptar bo­lady, árıne. Máselen, matematıka páninen joǵary synyptarǵa sabaq beretin muǵalimge esep shyǵartamyz. Mine, osyndaı synaqtardan óte alǵan mamandy jumysqa qabyldaımyz. Menińshe, muǵalim ózine, óziniń bilimi men qabiletine senimsizdikten para berýi múmkin. Bul – shyndyǵynda pedagogıkalyq etıkaǵa jatpaıtyn jat qylyq, aýyr qylmys. Sondyqtan oǵan qandaı jaǵdaıda da, tipti jalaqyny da syltaýratyp jol berýge bolmaıdy», dedi R.Bolataeva.

Iá, mektep dırektorlarynyń alatyn jalaqysy jaıynda buǵan deıin de kóp kóterildi. Sonyń nátıjesinde mektep dırektorlaryn attestattaý júıesi en­gizilip, odan ótken jáne ózi­niń bi­lik­ti­ligin dáleldeı alǵan oqý oshaq­tary basshylarynyń jalaqysyna bilik­ti­lik deńgeıine qaraı 30-dan 100 paıyzǵa deıin ústemeaqy qosylady.

Bul týraly Bilim jáne ǵylym mı­nıs­tri Ashat Aımaǵambetov (vıse-mınıstr kezinde) 2 jyldaı buryn: «Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, muǵalimderdiń ústemeaqysy ósip otyr. Biraq mektep dırektorlary men dırektor orynbasarlarynyń eńbekaqysyna qatysty másele bar. Biz bul máseleni attestasııa arqyly sheshýdi josparlap otyrmyz. Qazir mektep dırektorlary azamattyq qyzmetkerler retinde úsh jylda bir ret attestasııadan ótedi. Shaǵyn mektep bolsa da, úlken mektep bolsa da, tipti dırektordyń tıimdi jumysyna qaramastan onyń jalaqysy óspeıdi, ústemaqy joq», degen edi. Mine, endi sol másele sheshimin taýyp jatyr. Biraq bul mektepke muǵalimniń jemqorlyqsyz ju­mysqa turýyna kepildik bola ala ma? Mektep basshylarynyń jalaqysy ósse, olardyń bári pedagogti parasyz jumysqa qabyldaıdy degen sóz be?

 

Pedagogterdi portalmen irikteıdi

Negizinen tek jalaqyny ósirgennen túıtkildiń túıini túbegeıli tarqatylyp ketpesi anyq, áıteýir jemqorlyqtyń aldyn alýǵa sózsiz sep bolady. Alaıda osy qadammen ǵana qol qýsyryp qarap otyra bersek, máseleni odan ári ýshyqtyrǵannan ózge eshteńe utpaıtynymyz beseneden belgili. Sonda taǵy qandaı amal bar? Ony, bizdińshe, jaqynda Shymkent qala­sy­nyń ákimdigi qolǵa alǵan sekildi.

Shymkent qalasy ákiminiń orynbasary Shyńǵys Muqan: «Bilim salasynyń ishki jáne syrtqy jaǵy bar. Syrtqy jaǵy – ınfraqurylym men qural-jabdyqtar. Ishki jaǵy – oqý baǵdarlamasy men ujym. Syrtqy jaǵdaıyn tez ózgertýge bolady. Mektep apatty jaǵdaıda bolsa, 1-2 jylda ornyna jańa mektep sala alasyz. Al bilim salasynyń ishki jaǵy, ıaǵnı mánin bulaı jyldam ózgerte salý qıyn. Bilim salasynyń sapasyn arttyratyn birden-bir adam – saýatty muǵalim. Sondyqtan muǵalimderdiń bilim-biligi bi­lim salasynyń sapasyn aıqyndaıdy. Laıyqty muǵalimder básekelestik jaǵ­da­ıynda tańdalady. Tamyz aıynda hr-process.kz portaly iske qosyldy. Osy ýaqyt ishinde jarııalanǵan 511 oryndyq baıqaýǵa 692 úmitker qatysyp, 349 muǵalim tańdap aldyndy. Olardyń 133-i qyzyl dıplommen bitirip, 17 muǵalim she­telde bilim alǵan. Bul júıege ba­labaqsha tárbıeshileri men kolledj mu­ǵa­limderin irikteýdi qostyq. Keler jy­ly pedagogterdiń biliktilik sanaty osy portal arqyly attestasııalanady», dep jazdy.

Biraq úmitinen kúdigi basym júretin qoǵamda «Bir ǵana portalmen paranyń problemasyn sheship tastaý múmkin emes» degen syńaıdaǵy senimsiz sózder aıtyldy. Sonda Sh.Muqan: «Shymkenttiń memlekettik bilim berý uıymdaryndaǵy bos oryndar osy saıtqa jarııalanady. Qazirgi tańda 47 bos oryn tur. Máselen, №23 mektepke tarıhshy, №115 mektepke aǵylshyn tiliniń muǵalimi, №129 mektepke defektolog, №57 mektepke matematıka pániniń muǵalimi kerek. Osylaı kete beredi. Alaıda pedagogıkalyq dıplom bolsa boldy, jumysqa alady eken dep oılap qalmańyz. Talap joǵary», dedi.

Talap joǵarylasa, tártip oralar. Portal tájirıbesin ózge óńirlerge de en­gi­zýge bolatyndaı kórindi. Biraq bári­bir muǵalimderdi mektepke qabyl­daý­dyń sheteldik tájirıbedegideı júıe­len­gen arnaıy baıqaýy bolýy kerek. Baıqaýdan tek myqtylar ǵana iriktelýi tıis. Baıqaýdyń ózi baqylaýda bolǵany jón. Jalpy bilim salasyndaǵy baqylaý departamentteri álsiz emes ekenin, keri­sinshe yqpaldy ekenin osy tusta dálel­deı alýy qajet.

Jaqynda Memlekettik qyzmet iste­ri jáne sybaılas jemqorlyqqa qar­sy is-qımyl agenttiginiń tóraǵasy Alık Shpekbaev Bilim jáne ǵylym mınıs­tr­liginiń sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreste belsendilik tanytyp jat­qanyn málimdedi. Iá, keıingi kezde mınıstrlik UBT-ǵa, «Bolashaq» halyq­ara­lyq baǵ­dar­lamalar ortalyǵy men bala­baq­sha­ǵa balany ornalastyrýǵa qatysty jumystardy júıeleýde agenttikpen birlesip jumys istedi. Vedomstvo tarat­qan aqparatqa súıensek, Agenttik pen Ult­tyq testileý ortalyǵy birlesip júr­gizgen monıtorıngtiń nátıjesinde mem­leket 2,7 mlrd teńge únemdepti. Al «Bo­lashaq» halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵyna qatysty bıznes-prosesterdi ońtaılandyrý nátıjesinde jyl saıyn 1,3 mlrd teńge bıýdjet qarajaty únemdelmek.

Jaqsy ǵoı, dese de muǵalimderdiń jumysqa turý máselesin de agenttikpen birle­sip rettese, baıqaý negizinde qyz­met­­ke qabyldaýdy jolǵa qoısa, bilim sapasy qanshama ese kóp tabysqa keneler edi-aý. О́ıtkeni saýatty, qylmysqa barmaıtyn, óziniń bilimi men kásibıligine senetin pedagog qana bilimdi, rýhanı baı, jańa zamannyń talaptaryna saı urpaq tárbıeleı alady. Al aqsha berýdi jáne alýdy qalypty qabyldaıtyn paraqor pedagog qoǵamǵa qaýipti lekti tárbıelep shyǵady. Bilimdegi orny tolmas orasan shyǵyn osy emes pe?

 

Sońǵy jańalyqtar

Qazaqstanda urlyq sany eki esege azaıdy

Qazaqstan • Búgin, 17:15

Kann festıvali jazǵa shegerildi

О́ner • Búgin, 16:42

Prezıdent Alık Shpekbaevty qabyldady

Prezıdent • Búgin, 16:02

Uqsas jańalyqtar