Bilim sapasyn qalaı saqtap qalamyz?

Atalǵan kórsetkishke kóz júgirtsek, álemde bilim berý sapasy jóninen aldyńǵy oryndardy bermeıtin Aýstralııa oqýshylarynyń matematıkalyq saýattylyǵy 16,7 paıyzǵa, al oqý saýattylyǵy 11,5 paıyzǵa tómendegen. Al alpaýyt AQSh-ta 2019-2020 jyldar bo­ıynsha bilim alýshylardyń kórsetkishi matematıkadan 30 paıyzǵa, oqý saýattylyǵynan tipti 50 paıyzǵa nasharlap ketken. Bilim berý júıesi ozyq eldiń biri Ang­lııada ártúrli áleýmettik-eko­nomıkalyq toptar oqýshy­la­rynyń arasyndaǵy alshaqtyq 46 paıyzǵa artypty.

Osy rette ár el máseleni sheshýdiń joldaryn izdestirip jatyr. Sonyń ishinde Uly­brı­tanııanyń bilim berý júıe­sin­degi joǵaryda atalǵan túıt­kildiń túıinin tarqatý maq­sa­tyndaǵy qolǵa alǵan ba­ǵy­ty bólekteý sekildi. Bul elde «Ult­­tyq repetıtorlyq baǵ­dar­lama» jobasy bıylǵy maý­symnan bastap iske asyrylyp keledi. О́ıtkeni Anglııa úkimeti repetıtorlyqty jaǵda­ıy jaqsy otbasynyń balalary paıdalana alatyn qyzmet emes, ártúrli áleýmettik-ekono­mı­kalyq toptar arasyn­da­ǵy oqytý sapasynyń alshaq­ty­ǵyn joıý múmkindigi retinde qarastyryp otyr. Is júzinde COVID-19 pandemııasyna baılanysty Ulybrıtanııada mektepter jabylǵanǵa deıin repetıtorlyq qyzmetter áleý­met­tik-ekonomıkalyq jaǵdaıy jaqsy otbasylardan shyqqan oqýshylar úshin ǵana qoljetimdi múmkindik bolyp sanaldy. Al qazirgi tańda Anglııadaǵy atal­­ǵan qyzmetke degen qo­ǵam­dyq kózqaras úkimettiń sh­e­shi­mi nátı­jesinde túbegeıli ózge­re­tin sııaqty.

Theguardian.com saıtyn­da­ǵy osy máselege qatysty maqala: «Pandemııa kezinde bilimnen artta qalyp qoıǵan oqýshylardyń kópshiligi proporsıonaldy emes kedeılerden shyqqan, biraq onlaın oqýdyń jeńildikteri olardyń úlgerýine kómektese alady», dep bastalypty. Ulybrıtanııa úkimeti qolǵa alǵan «Ulttyq repetıtorlyq baǵdarlama» jobasy boıynsha mektep­ter arnaıy belgilengen tizimdegi repetıtorlyq qyzmet kórse­te­tin ortalyqtarmen nemese mamandarmen jumys isteı alady. Ári bul qyzmet – tegin. Mundaı qyzmetti turmysy tómen otbasylardan shyqqan bala­lardyń paıdalanýyna ba­sym­dyq beriledi. Osy úshin memleket repetıtorlyq qyz­met kórsetetin mekemelermen áriptestik ornatqan.

Sondaı-aq «Ulttyq repe­tıtorlyq baǵdarlama» joba­sy­nyń negizinde tálimgerlik qyzmetke de qol jetkizýge bolady. Bul úshin úkimet arnaıy zertteýlerdiń nátıjesinde bilim sapasy qatty tómendep ketken óńirlerdegi mektepter­ge tálimgerlik qyz­met usy­nady. Tálimger oqý­shy­lar­ǵa oqý úlgerimin jaq­sartýǵa, bylaısha aıtqanda, sabaq oqýǵa, úı tapsyrmasyn oryndaýǵa kómektesedi. Al tálimgerlerdiń jalaqysyn úkimet tóleıdi.

Bilim berý qaıyrymdylyq qory­nyń (EEF – Education Endowment Foundation) tóra­ǵasy Pıter Lampl: «Mek­tep­tegi oqý týraly sóz etsek, COVID-19 balalary­myz­dyń damý perspektıvasyna zııanyn tıgizip, olardyń bolashaǵyna úlken qaýip tóndirdi. Kóptegen oqýshy óziniń oqý úlgerimi ja­ǵy­nan tym artta qalyp barady. Olar – ádette sol turmysy tómen, jaǵdaıy nashar kedeı otbasylardan shyqqan balalar», deıdi. Sheteldik sarapshynyń dál osy pikiri bizdiń elge de qatysty aıtylǵandaı. Alaıda bizde mundaı másele naq osyndaı ulttyq baǵdarlamamen sheshimin tappaı tur.

Sonymen, osy mate­rıa­ly­myzdaǵy basty suraqqa kelsek: repetıtorlyq qyzmet bilimniń sapasyn saqtaı ala ma? Suraqqa mán berelik. Iá, dál qazirgideı bilimdegi daǵdarys ýaqytynda bilimniń sapasyn joǵarylatý jaıynda sóz etý de qısynsyz. Ony damyǵan elderdiń bilim sapasyna qatysty halyqaralyq kór­setkishterden de anyq kó­rý­­ge bolady. Sol sebepti álem el­deriniń aldyndaǵy bas­ty maq­sat osyǵan deıin qol jet­kiz­gen bilimniń sapasyn saqtap qalý bolyp tur.