Urpaqtan artyq qandaı baılyq bar?

Biraq sol urpaqtyń shyrylyna qaramaı, 10 myńǵa jýyǵyn shetelge berip, shermende bolyp otyrmyz

«Memleketimizdiń dińgegi – qazaq halqy. El de, jer de – qazaqtiki. El bolýdyń uıaty da bizdiń jurttyń moınynda», degen Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasynda Otan jastaryna: «Bizdiń búgingi atqaryp jatqan qyrýar sharýalarymyz tek sender úshin jasalýda. Sender táýelsiz Qazaq eliniń perzentisińder», dep edi. О́tken qazan aıynda bolǵan «Nur Otan» partııasynyń kezekten tys HV sezinde jas­tar isine salǵyrt qaraǵandardy: «Bir jyl buryn «Jas Otannyń» ekinshi sezinde men jastarmen jumysty kúsheıtýdiń keshendi baǵdarlamasyn usyndym. Biraq, ashyǵyn aıtaıyn, meniń tapsyrmamnyń oryndalýy jartykesh júrýde», dep syn tezine aldy.

Biraq sol urpaqtyń shyrylyna qaramaı, 10 myńǵa jýyǵyn shetelge berip, shermende bolyp otyrmyz

«Memleketimizdiń dińgegi – qazaq halqy. El de, jer de – qazaqtiki. El bolýdyń uıaty da bizdiń jurttyń moınynda», degen Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasynda Otan jastaryna: «Bizdiń búgingi atqaryp jatqan qyrýar sharýalarymyz tek sender úshin jasalýda. Sender táýelsiz Qazaq eliniń perzentisińder», dep edi. О́tken qazan aıynda bolǵan «Nur Otan» partııasynyń kezekten tys HV sezinde jas­tar isine salǵyrt qaraǵandardy: «Bir jyl buryn «Jas Otannyń» ekinshi sezinde men jastarmen jumysty kúsheıtýdiń keshendi baǵdarlamasyn usyndym. Biraq, ashyǵyn aıtaıyn, meniń tapsyrmamnyń oryndalýy jartykesh júrýde», dep syn tezine aldy. 

Shynynda, joǵary bıliktegi jaıbasarlyq, nemquraıdylyq, ózgege silteı salatyn sylqym júris, kóp jaǵdaıda atqarǵan isten bitiretin jumystyń kóp ekenin kórsetip otyr. Biz ony Memleket basshysynyń aǵymdaǵy jyldyń 11 qazanyndaǵy Úkimet otyrysynda bergen tapsyrmalarynan, araǵa ýaqyt salyp baryp, ol týraly ne bitirdińder, qorytyndysy qaısy dep nátıjesin qatań talap etýinen kórip otyrmyz. Buryn mundaı alqaly jıyndarda aıtylǵan Elbasy tapsyrmasyna keıde salǵyrttyq tanytyp, tipti, umyttyryp jiberip, eski áýenge basatyn kezimiz az bolmaıtyn. Bul jolǵy talap talaı shendi men sheneýniktiń esin kirgizip, jınaqy jumys isteýge jumyldyra bastady. Erkindik erkelik emes ekenin tamshylaǵan mańdaı ter arqyly dáleldeý kerek bolyp tur.

El bolǵannan keıingi sanaýly ýaqyttan soń aıtylyp kele jat­qan bir kúrmeýi qıyn másele bar. Qa­rapaıym jurtshylyqtan bas­tap, qa­lamgerler men jýrnalıster, depýtattar ja­ry­sa jazyp, jamyraı tilge tıek etip júr­gen ol túıtkil – shetelderge bala berý máse­lesi.

Máselen, 2001 jyly shetke ketip jatqan beıkúná balalardyń sanyn eshkim naqty bilmedi. Bir derekte 1999 jyly 758 jetkinshek syrtqa ketken delinse, ol týraly Ádilet mınıstrligi – 937, Syrtqy ister mınıstrligi 158 degen málimetti alǵa tartty. «Bul qalaı, mal emes bala sanyna jetpeý ne masqaralyq?» dep sol kezdegi Májilis depýtaty Ýálıhan Qalıjan Bas prokýratýraǵa suraý joldap: «Myna derektiń qaısysy aqıqat, qaısysy jalǵan?» dep shyr-pyr boldy. Biraq suraq jaýapsyz qaldy. Bılik basyn búrkep, úıdeı daýdy estimegen syńaı tanytty. Olar úshin bala taǵdyry kók tıyndaı kórindi. О́z otbasy aman, ózgeni qaıtedi. Biz jetimder jaıyn, depýtat saýalyn «Egemen Qazaqstan» gazetine berdik. Odan da paıda bolmady. Aqyry «Balam deıtin jurt bolmasa, jurtym deıtin bala qaıdan shyqsyn» (A.Baıtursynuly) dep «iz kesýshiler» qatarynda aılasyzdyq tanyttyq.

2006 jyly amerıkalyq «áke» Albert Saıns degenniń 10 jasar qazaq qyzyna jasaǵan aıýandyq áreketin aıtyp, biraz shýyldastyq. Muhtar Áýezovtiń: «Qazaq teris minezin ózi istegen isiniń qatesi shoqpardaı bolyp, óz basyna tıse túzeledi», degen sózin mysalǵa keltirip, endi bir jaýap bolatyn shyǵar degenbiz. Jazǵan qulda jazyq joq dep ult urpaǵy úshin janyn shúberekke túıgen Ýálıhan Qalıjan taǵy da Bas prokýratýraǵa saýal joldady. Májilis depýtaty Qaırat Shalabaev jetimderdiń árqaısysy 20-25 myń AQSh dollaryna taýar retinde satylyp jatqanyn ashyna aıtyp, dabyl qaqty. Senator Svetlana Jalmaǵambetova shetke ketken je­tim­derdiń uzyn sany – 5017, onyń 4500-i AQSh-tyń enshisinde ekenin na­zar­ǵa saldy. Bıliktegiler muny da qu­laqtan asyryp jiberdi. «Aryndap, adymdap qaıda barmaqsyńdar bastamashy, aǵaıyndar» degen keıip tanytty. Budan keıin taǵy bir dúrbeleń bas­talyp, Ýálıhan Qalıjan, Amalbek T­shan bastaǵan halyq qalaýlylary ár jetim shetelge 50 myń AQSh dollary kóleminde «belderine belbeý jarasyp» ketip jatqanyn jurt talqysyna usyndy. Olar baıtaq jerge ıe, otandastardyń urpaǵyn bulaı shashyratýǵa bolmaıtynyn qansha aıtqanmen, tıisti oryndar tyńdaı qoımady. Amaly taýsylǵan jamaǵat aılasy quryp, qala berdi. Bul qasiretti alǵash baspasózde kó­ter­gen azamattyń biri kezinde Máji­lis depýtaty bolǵan Ákim Ysqaq ekenin de eske sala ketsek deımiz.

«Bul qalaı sonda?» deıtin adam tabylsa onyń tamyry tereńde edi. Astarynda el, ult múddesi emes, jeke bastardyń, onyń ishinde tis bata qoımaıtyndardyń «ınteresi» boldy-aý shamasy. Buǵan joǵarydaǵy múıizi qaraǵaıdaı depýtattardyń, senatordyń aıtqanynyń aıdalada da qalýy dálel bolsa kerek. Eger: «Jurt isine jany ashyp, jurt namysyna qany qyzatyn qazaqta adamdar az bolady. Sebebi, jurt jumysy degen qazaqtyń ádetinde bolǵan emes. О́zge jurttan ońasha júrip, qazaq basqa halyqtarmen básekelesip jarysqa túsken joq. Sondyqtan, jurt namysy, ult namysy degen sóz qazaqtyń kóbine túsiniksiz nárse. Otbasyna kelerlik bále bolmasa, jurt basyndaǵy báleni oılap ýaıymdamaıdy. Qýanyshy, qaıǵysy otbasynan aspaıdy. Ult namysy degendi qazaqtyń kóbi eki aýyldyń, eki toptyń ıa eki rýdyń namysy dep uǵady» degen Ahmet Baı­tursynulynyń ataly sózine júginse, ul men qyzyn shetelge qań­ǵytpas edi ǵoı. Kóterilgen máselege, keltirilgen derekterge tıisti mekemeler jaýap berip, bul aqylǵa qonbaıdy eken dep aqıqat aldynda aqtalyp, shynaıy sheshim shyǵarar edi.

Ne kerek, sodan beri ómir aǵysy jal­ǵa­sýmen keledi. Eldik is ilgeri basa kele mun­daı qasiret aıylyn jııar, ult urpaǵy óz jur­tyn­da qanattanar, sóıtip, túıilgen qabaq jazy­lar, jabyrqaý kóńil sergir degenbiz. Biraq osy ýaqytqa deıin: «Bul ne ózi, ras sóz be, álde jalǵan ba?» dep tıisti adamdar til qata qoımady. Jalpy, shetelge bala jiberý «naýqany» táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan-aq bel alǵan. Biz el boldyq dep dúrkirep júrgende, jylan baýyrlap kelgen jylmaqaılar jer baılyǵymyzǵa qosa, ózderinde demigip qalǵan demografııa­syn ońaltý, halyq sapasyn arttyrý úshin qaraýsyz qalǵan sábılerdi, jetimderdi sýyq qoldar arqyly ákete bastaǵany belgili. Tipti bul ispen aınalysqan fırmalardyń sany ondap sanalǵanynan da habardarmyz. Osy qıyn túıin másele 1998 jyly «Neke jáne otbasy týraly» Zań qabyldanyp, 1999 jyly iske qosylǵan soń ǵana aıtyla da jazyla bastady. Onyń aldyndaǵy alasapyranda qansha bala syrtqa ketti eken? Olar qazir suraýsyz. Bir jyldary ǵaıyptan paıda bolyp: «Men de qazaq edim. Eginderińe túskendeı, oılanbaı qańǵyrtyp jiberipsińder ǵoı. Mundaı qatygezdik qandaryńa qaı­dan daryǵan. Senderge el qorǵaıtyn urpaq emes, qaltańdy tompaıtatyn tıyn-teben qymbat bolǵan-aý!» dese únsiz qalamyz ba, álde ardy attaı salyp, «Ýaqyt solaı boldy ǵoı!» dep jalt beremiz be.

Esepke alǵannan beri shetke ket­ken bala sany on myńǵa taıap qa­lypty. Qaıtalap aıtamyz, qansha ýáj keltirip, aqtalsaq ta bul jan shoshytar másele. Muny biraz jyldan beri qozǵaý ústindemiz. Kezinde «Shyryldaǵan sábıiń jatqa ketti», (2000 jyl), «Jetimderdi jerge qarattyq», (2001 jyl), «Shetke ketken jetimniń obalyn kimnen suraımyz?» (2002 jyl), t.b. dep másele kóterdik. Qudaıǵa «qaraǵan» fırma ókilderi: «Bul shyrylyń negizsiz, azat eldiń jetimderine, jarly-jaqybaılaryna qol sozyp, aýrý-syrqaýlaryna, kem-ketikterine jaqsylyq jasap jatyrmyz, 18 jasqa tolǵansha baǵyp-qaǵamyz, odan keıin kindik qany tamǵan elinde, bolmasa qanatyn qataıtqan memlekette turý jetimderdiń óz qalaýlarynda, esh qysym bolmaıdy», degen óz ýájderin alǵa tartty. Biraq jerimiz baıtaq bolǵanymen halqymyzdyń azdyǵyn, baılyǵymyzdyń moldyǵyn aıtyp qoımaǵan soń, 2001 jyly muhıt asqan balalardyń «gúldengen» tynys-tirshiligimen tanystyrý nıetimen olar AQSh-qa sapar uıym­dastyrdy. Bardyq, kórdik. Bes qol­dyń salasyndaı jat jurtta júrgen ul men qyzdyń muńdy janary, qan tartqanda qolyńnan ustap, jat til­de kóter dep emeýrin tanytqan soń, kóterseń moınyńnan qushaqtap, betińe betin tıgizgenin kórip, kóńi­limiz buzylyp, kóp júre almaı, «Bul ne sumdyq?» dep qabyrǵa qaıysyp, eki aılyq sapardy eki aptada amalsyz aıaqtap elge qaıtqanbyz. Olardyń júrek túbinde kók bóriniń ulyǵan úni baryn ishteı sezdik. «Keseldi» degen balany kezdestire almadyq. Kez kelgen hırýrg emdeıtin qoıanjyryq bir balany kózimiz shaldy.

Kelgennen keıin, «Shetke ket­ken­niń bári Beıbarys emes, kúni erteń «Osyndaı dar­qan elde, baıtaq jerde turyp, bizdi nege muhıt asyr­dyńdar, kóz jasymyzdan qalaı qo­­ryq­padyńdar, ultsyzdyqpen ýlanǵan jat sana úshin sender jaýap beresińder!» dep júrmeı me?» degen oıdy arqaý etip maqalalar toptamasyn jazdyq. Sonyń biri «Sheńgel de óz jerinde dúrildeıdi» degen at­pen jaryq kórgen. Artynan «Ar taza­lyǵy bar tazalyqtan bıik qoı, ar tazalyǵyna júgineıik», dep 2004 jyly «Ar aldynda...» atty kitap ta shyǵardyq.

Bir ǵajaby sol, AQSh-qa barǵan saparda bala asyrap alǵandar bizdiń Otanymyzdyń belgili áıelderi men erkekteriniń amandyǵyn tilep otyrǵanyna kýá bolǵanymyz bar.

«Túzý qalam qısaıǵan, ótkir qalam mújilgen» (Á.Bókeıhanov) kúıde júretin edik. Bıyl jazda AQSh-tyń Ýıtınsvıll qalasyndaǵy taǵy bir taǵylyq oqys oqıǵa dúrbeleń týǵyzdy. Bul sumdyq osydan 4 jyl­ǵa taıaý ýaqyt buryn, ıaǵnı 2009 jyly iske alynyp qatygez «áke-shesheniń» aıýandyq áreketi tekse­rilip, tergelip, zorlyqshyl erli-zaıyptylar túrmege toǵytylypty. Másele bylaı eken, 2004 jyly Djozef Meıott pen onyń áıeli Qazaq­stannan 8 jasar qyzdy, 13 ja­sar uldy «asyrap» alǵan. Biraq ımansyzdar qyzdy «áke», uldy «sheshe» jat qylyqqa jetelegen. Aram pıǵyldaryn júzege asyrǵan. Aljasqan «ana» «uldan» ul tapqan. Osyny okrýgtik prokýror kómekshisi 5 jyldan beri tergep-tekserip kelgen. Al «mal ıesi» biz habarsyzbyz. Ol jaqtaǵy elshilik azamattary da únsiz. Suraýsyz qalǵan urpaq osyndaı sumdyqty ózderine ózderi kelip, es jıǵanda ǵana zań oryndaryna habarlapty. Osy jerde myna bir oqıǵa oıǵa oralady. «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha oqýǵa jiberetin talapkerlerdi irikteý jónindegi respýblıkalyq komıssııa otyrysy ústinde shetelderge oqýǵa barǵan jas­tardy, asyraýǵa alǵan balalardy elshiliktiń bir qyzmetkeri qadaǵalap, tipti, anda-sanda jaǵdaıyn bilip otyrsa, «Olar meniń de izdeýshim bara eken ǵoı» der edi, erteń bizdiń de júzimiz sharyq emes, jaryq bolady» degen máseleni qazaqtyń aıaýly qyzy Sh.Berkimbaeva (ol kezde senator bolatyn) kóterip, «Osyǵan qarjy qarastyrsaq» degen oıdy qarjy tutqasyn shyrkóbelek aınaldyryp otyrǵan N.Korjovanyń aldyna tartqanda, ol aýzyn qý shóppen súrtip, at-tonyn ala qashty. Daý-damaı óristedi. «El keleshegi sanalatyn jas­tardan qarjy aıaý ne sumdyq. Munyń sońy nege aparyp soǵatynyn bilesiz be?» degen edi senator. Qarjyger de óz ýájinen taımady. Sóıtip, eki azamatsha biraz jerge bardy. Endi, mine, sol áńgimeniń «nátıjesi» qalaı bolǵanyn kórip otyrmyz. Qorǵansyz qalyp, shetke ketken ul men qyz qabyrǵasy qataıǵanda ózderin qorǵaýǵa kóshkeni aıdaı álemge belgili boldy.

Bul qasiretti jaz boıy gýildettik. Alǵashqy kezdegi jýrnalısterdiń ashy aıqaıy, depýtattardyń silki­nisi, suraý salýy qazir sıreksidi. Áıt­se de taıaýda teledıdarda bolǵan bir áń­gimede Májilis depýtaty shetke ketken ul-qyzdyń baǵasy 25-ten 75 myń dollarǵa kóterilgenin jaıyp saldy.

Qarap otyrsaq, ár tórt-bes jylda osylaısha aıqaı-súreń salý bizge «dástúr» bolyp ketkendeı. Bıylǵy «kóteriliste» shetke ketken asyrandylar sany aýyzeki áńgimede, alda meńzegenimizdeı, 10 myńǵa taıaý delinedi. Al resmı derekterde – 8806. Munyń 6 myńy – AQSh-qa «attanypty». 721-i – Ispanııada, 426-sy Belgııada júrgen kórinedi.

Urpaq úshin sor bolǵan osy bir qasiretti áńgime qashanǵa deıin jalǵasatynyn biletin adam dál qazir tabylatyn emes. О́zimiz kóp qaraılaıtyn, júz myńnan asa baladan kóz jazyp qalǵan Reseı ótken jyly «Dıma Iаkovlev» zańyn qabyldady. Aqtalý jolynda, bul saıasat úshin deıtinder tabylar. Qalaı desek te, AQSh-qa bala berýdi kórshimiz pyshaq keskendeı toqtatty. Qazir RF Prezıdenti janyndaǵy balalar quqyqtary jónindegi ýákil P.Astahov óz jetimderin túgendep júr. Sońǵy on jylda AQSh-ta 20 reseılik jetim kóz jumǵanyn aıt­qan­da, 1997 jyly týǵan 2 qazaqstan­dyqtyń sol eldiń «Balalar rancho­synda» tárbıelenip jat­qanyn bizdiń elge jetkizgen de sol. Al biz bolsaq, 6 jylǵa taıaý ýaqyttan beri qazaq eli­nen baryp, zorlanǵan, qorlanǵan, ary tap­talǵan ulttyq rýhyn jasytqan Meıottık­ter­diń ıttigin «qý ketti, is bitti» dep habarsyz otyra berippiz.

Bizdiń memleketimizdiń Bilim jáne ǵylym mınıstrliginde de Balalar quqyǵyn qorǵaý jónindegi komıtet jumys isteıdi. Ony biraz jyldan beri, kezinde Májilis depýtaty bolǵan R.Sher basqaryp keledi. Degenmen, atalmysh mekeme el shýyldap jatsa da bir naqty ýájin alǵa tartpaı, «kósh júre túzeledi» degen sydyrtpa jaýap berýmen keledi. Osydan biraz ýa­qyt buryn 6 myń «balamyzdy» baǵyp otyrǵan AQSh-tan Sıýzen Djeı­kobstiń kelip ketkeni málim. Ol osy saparynda joǵarydaǵy mınıstrliktiń atalǵan komıtetinde, Syrtqy ister mınıstrligi men Adam quqyqtary jónindegi bıýroda kezdesýler ótkizgen. Ol Qazaqstan men AQSh bala asyrap alý jóninde ortaq jumys tobyn quratynyn málimdep, aldaǵy júzdesý Vashıngtonda óte­tinin tilge tıek etken AQSh-ta qa­ra­sha ulttyń bala asyrap alý aıy bolyp belgilengenin de eske sala ketke­ni bar. Ol júzdesýlerden keıin qazaqstandyq balalardy AQSh aza­mat­tarynyń asyrap alýy jan­danady degen úmitin de úkiledi. S.Djeıkobs aldaǵy ýaqyt­ta balalardyń quqyǵy jiti qorǵala­ty­nyn, ókinishti jaǵdaılarǵa oryn bermeıtinin, arnaıy jumys toby jumys isteıtinin, tipti, zań, bolma­sa bar zańǵa tolyqtyrýlar engi­zý máselesin talqylaıtynyn da jet­kiz­gen-di. Osyǵan qaraǵanda, bizdiń shetelge ketetin balalar týraly aıqaı-súreńimiz oqtyn-oqtyn jańǵyryp, taıaý jyldary tyıyla qoımas.

Iá, sońǵy baılam, urpaqtan artyq qandaı baılyq bar edi bizde? Bul Ata Zańda da taıǵa tańba basqandaı aıqyn jazylǵan. Sol urpaqtyń taǵdyryna selqostyq tanytý – eki jasty joǵarydaǵydaı taǵdyr tálkegine saldy. Biz kóbine sebebimen emes, saldarymen kúresemiz. Keıde «Dúnıede túpki maqsatyń óz paıdańa bolsa, óziń shamaly adamsyń», degen Abaı sózine baǵynyp, «Osy qalaı degen?» syn aıtylsa, ol jaladaı kórinetini bar. Shyndyǵyna kelgende, ondaı syn el bolýdyń qamy, urpaq taǵdyryn tálkekke salmaý jaıy. Bul az deseńiz, aıtylǵan synǵa «burysy mynaý, durysy anaý» dep jaýap bermeıtin ádetti «qalyptastyryp» alǵanymyz da anyq. Biraq, bizdiń bul dármensiz keıpimizdi keıingi urpaq qalaı baǵalaıdy, tarıh betine qandaı tańbamen jazady? Eń ókinishtisi, bárin pikir ashyqtyǵyna, erkindigine, demokratııaǵa telı salatyn ádetke boı aldyrdyq. Demokratııanyń týyn tikken elderdegi demokratııanyń da qol «ıinine» qalaı ıkemdeletinin kózi bar kórse, sezimi oıaý sezse kerek. Teris basqan qadamdy demo­kra­tııaǵa ıtere salyp aqtalam deý, túbi opyn­dyrmaı qoımaıtyny aqıqat. Ásirese, ult pen urpaqqa qatysty másele kóp jaǵdaıda demokratııanyń tar sheńberine syımaıtyny belgili.

Qazir sol shetelge ketken balalar týraly shýyldap jatyrmyz. Olar qalaı ketti, sebepker adamdar kim, qyzmette otyrǵandar ne tyndyrýda, ne bolmasa, buryn is basynda, qazir demalyp jatqandardyń da «qosqan» úlesi bolyp pa edi, túrli jolmen «shyǵaryp salǵandar» táýbesine kelip, kesh te bolsa suraqqa jaýap izdep, aqıqatty anyqtap, kináli kim, kúnáni kim arqalaýy tıis deı me eken? Álde «baıaǵy jartas – bir jartas» jaýapsyz qaldyrsaq, jar salýshylar jalyǵyp jaqtary qarysadyǵa den qoıyp, isin ilgeri jyljytyp júr me? Tipti, ondaılar ózderin myqty sanap, uıymdastyrýshy menedjermin dep bile me? Ony aıtasyz, olar keleshekte «Degdar adam úsh nárseden qaımyǵady: kóktiń qudiretinen, ulylardyń bolmysynan, danalardyń sózinen» degen Konfýsıı qaǵıdasyn attap ótip, biz zııalylar qatarynan oryn alýymyz kerek deýi múmkin ǵoı. Osy úsh qaǵıdaǵa adal bolmaǵandyqtan, isimiz ben sózimiz alshaq ketip, baılyqtyń basy sanalatyn ul men qyzdyń taǵdyryn saýdaǵa salyp, janashyrsyz qalyp, dińkesi quryǵanda ózin-ózi qorǵaıtyn kúıge jetkizip otyrmyz. Taǵdyr tálkegine túsken eki jastyń jasyǵan kóńiline demeý jasaı almaı, nemquraıdylyq tanytýdamyz. «Biz, zııalylar tyshqan aýlaǵan arystanǵa uqsap baramyz» dep ketken minezdi qalamger Sáken Júnisovtiń sózi endi namysqa tıse, áli de kesh bolmas edi. Ulttyq rýhtyń jyrshysy Maǵjan Jumabaev: «Arystandaı aıbatty, Jolbarystaı qaıratty, Qyrandaı kúshti qanatty, Men jastarǵa senemin!» degen jastarymyzdy suraýsyz qaldyra berý arǵa syn bolyp tur. Buǵan bir tyıym jasalmasa, shetke ketken ul men qyz izdeýsiz, naǵyz tuldyr kúı keshse, olardyń Qazaq eline degen ókpesi qara qazandaı bolmasyna kim kepil bolar eken? Sebebi, sheteldikter asyrap alǵan balalarǵa kıeli tegi týraly búkpesiz aıtyp otyrady. Ondaı jaǵdaıda balalardyń keıbireýleri «ol qandaı kıeli el» dep shyqqan memleketine kúmánmen qaramaıdy dep aıta alamyz ba? Joq.

Joǵaryda aıtqan biraz máseleniń túıini qalaı sheshiledi degen suraq kókeıde tur. Jańa baǵdarlamalar jasaýǵa nıettenip otyrǵan mınıstr Aslan Sárinjipov bul bir keleli is eken dep túıin qoıar degen úmittemiz. Elbasy talabyn eskerip, qadam barysynda qazaq jetimin jylatpaǵan dep osyǵan deıingi kóterilgen máselelerge tereń saraptama jasap, aq-qarasyn anyqtap, qajet dep tapsa joǵarydaǵydaı jandy kúızeltetin oqıǵalardyń túp-tamyryn túgendep, kináli adamdardy atap jatsa, keıingige sabaq bolar edi. «Shyn jylasa soqyr kózden jas shyqqandaı» konvensııa, quqyq, t.b. el múddesi úshin «atty óltirip, arbany syndyrmaıtyn» saýattylyqpen ysyrylsa, panasyz qalǵan delinetinderge óz Otanymyzdan da pana tabylar edi. Mundaı ıgilikti is shetel azamattarynyń astarly jeleýine tosqaýyl bolar edi. О́z elimizdegi bala asyrap alamyz degenderge tıimdi jol qarastyryp, ár balaǵa, ár qarakózge Otan-Anasynda, óz otbasynda basqalarmen qatar ómir súrýge quqyly dese, buǵan qany bar, jany tiri bar qazaq uıysyp, ózgege uıytqy bolsa, ıaǵnı jurt bolyp jumylsa urpaq aldyndaǵy, Alla aldyndaǵy saýapty isti sanaly atqaryp, paryz-qaryzymyzdy minsiz óter edik.

Súleımen MÁMET,

«Egemen Qazaqstan».