Qoǵam qorlyqqa qarsy qorǵan bolýy kerek

Prezıdent pen Parlament nazaryna usynylyp otyrǵan petısııanyń uıymdastyrylýyna astanalyq Symbat Quljaǵarovanyń mezgilsiz qaıtys bolýy túrtki boldy. Marqumnyń buǵan deıingi janaıqaıynan habardar kópshilik ony turmystyq zorlyq-zombylyqtyń qurbany boldy dep sanaıdy. Áleýmettik jeli arqyly basyndaǵy jaı-kúıin ja­ıyp salǵan Symbat kúıeýinen zábir kóretinin, ajyrasqysy keletinin jazǵan edi. Alaıda judyryq jumsaıtyn jubaıynan qutylý oǵan ońaıǵa soqpaǵan. Eki balasymen jibergisi kelmeıtin kúıeýi ony qorqytyp-úrkitip, tipti psıhıkalyq aýrýhanaǵa da kúshtep jatqyzǵan. Onda bir aptadaı bolǵan Symbat aqyl-esiniń saýlyǵyn dáleldep, bosap shyqqan.

Quqyq qorǵaý organdaryna aryzdanyp, arasha suraǵan. Nátıjesinde, bul másele boıynsha is qozǵalyp, jábirlenýshini qorǵaý týraly sot uıǵarymy shyqqan. Biraq budan da durys qorytyndy shyqpaı, joldasymen aqylǵa kelip, túsinise almaǵan. Aqyry amaly quryǵan Symbat, ókinishke qaraı, bul tyǵyryqtan óz ómirin qıyp qana qutyldy.

Sodan keıin áleýmettik je­lide dúrlikken jurt Sym­bat­tyń ólimine qatysty ádil tergeý júrgizýdi talap etýde. Bul arada kópshilikti shatastyryp, dúdámal oıǵa jeteleıtini marqumnyń anasynyń kúıeý balasyn aqtap, qyzynda rasynda psıhıkalyq aýytqý bol­ǵa­nyn alǵa tartýy bolyp otyr. Degenmen munda bir kiltıpan baryn aıtyp, kináliniń jazasyz qalmaýyn suraǵandar kóbeıýde. Sonyń biri qoǵam bel­sen­disi, «Nemolchı.kz» qorynyń jetekshisi Dına Smaıylova. Ol bul másele boıynsha osy ýaqytqa deıin is qozǵalǵany, kúıeýi­niń qasaqana onyń den­saý­­ly­ǵyna zaqym keltirgeni, mar­qum­nyń áleýmettik jeli arqyly janushyra kómek suraǵany týraly jáne basqa da kóptegen aıǵaq baryn aıtyp, Sym­battyń ólimine qatysty ádil tergeý júr­gizilgenin ta­ban­­dy túrde talap etip otyr. Ta­lap etip qana qoımaı, qa­zaq­s­tandyqtardy joǵa­ryda atalǵan petısııaǵa qol qoıýǵa sha­qyrýda. D.Smaıylova kúıe­ýi­nen qorlyq kórip, sorlaǵan áıelderdiń azaımaýy­na zańnyń solqyldaqtyǵyn sebep qylady. Sondyqtan petısııada eń aldymen «Otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy is-qımyl týraly» zańdy kúsheıtý kerek ekeni týraly bastama kóterilip, dáleldemelerdi jınaý jáne psıhologııalyq zorlyq-zombylyq, ekonomıkalyq, dinı zorlyq-zombylyq, qýdalaý, qorqytý, bopsalaý, otbasy mú­she­lerine májbúrlep nesıe rásim­deý derekterin anyqtaý boıynsha jedel sharalardyń memlekettik standartyn ázirleý usynyldy.

Buǵan belgili zańger Djohar Ýtebekov te áleýmettik jelide qoldaý kórsetip, Úkimet zańdy halyqaralyq standarttarmen sáıkestendirýge tıis ekenin aıtty. Atap aıtqanda, ol sot isin jábirlenýshiniń aryzynsyz ashý, polısııaǵa aıyp­ty tulǵalardy birden bólek shyǵaryp, olarǵa qor­ǵaý nusqamasyn qol­da­ný quzyretin berý, qorǵaý nus­qa­ma­syn buzǵany úshin qamaýǵa alýdy mindetti etý, eki taraptyń tatýlasýy sebebinen isti jabý praktıkasyn doǵarý, eskertýdi fızıkalyq zorlyq-zombylyq pen qorǵaý nusqamasyn buzý jaǵdaıynda qoldanylatyn jaza qatarynan shyǵarý, zor­lyq-zombylyqtan zardap shek­­kenderdi bıýdjet esebinen psı­ho­log jáne advokatpen qam­ta­masyz etý sııaqty máselelerdi alǵa tartty.

Jalpy, bul oqıǵa qoǵamda úlken qozǵaý sa­lyp, únsiz qal­ǵan­dy jón kórmeı, úıin­de­gi álimjettikti ashyq aıta bas­­ta­ǵandar kóbeıe bas­tady. Bul qatarda 26 jastaǵy qara­ǵan­dylyq ke­linshek Madına Qalıeva bar. «Biz jurttyń áńgimesine qalýdan qorqamyz. Men de uzaq ýaqyt únsiz keldim. Symbat Quljaǵarovanyń oqıǵa­sy bolmasa, budan keıin de únsiz qalar ma edim. Onyń janaıqaıy tıisti jerlerge jetpedi, tym kesh estidi. Men mundaıǵa jol bergim kelmeıdi» dep jazdy ol. M.Qalıeva sońǵy bes jyl boıy jubaıynan zábir kórip kelgen. Birneshe ret ketip qalǵanymen, balalary úshin qaıtyp kelgen. Ata-enesi tarapynan da qoldaý bolmaı, únemi úreı qushaǵynda ómir súrip kelgen. Tipti júkti kezinde de joldasynyń taıaǵynyń astynda qalypty. Qarashanyń 17-ine Madına tórkinine ketip,
18-ine ajyrasýǵa ótinish bergen. Eki kishi balasy jubaıymen qaldy. Qazir ajyrasý prosesi júrip jatyr eken, kelesi sot otyrysy 23 jeltoqsanǵa josparlanǵan.

Ishki ister mınıstrliginiń málimeti boıynsha bıyl polısııa qyzmetkerleri turmystyq zorlyq-zombylyq jasaýǵa beıim adamdarǵa qatysty 43 myńnan astam qorǵaý nusqamasyn shy­ǵar­dy. Otbasy-turmystyq qa­ty­nastar salasyndaǵy qu­qyq­qa qarsy áreketter úshin (ÁQBtK 73-baby) 13 myńnan asa quqyq buzýshy, onyń ishin­de densaýlyqqa jeńil zııan keltirgen 6,5 myńnan asa, uryp-soqqany úshin 3,5 myń­nan asa adam, sondaı-aq qorǵaý nusqamalaryn buzǵan 2 myńnan asa azamat ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy.

Otbasylyq daý-janjal­dar­dyń, kıkiljińderdiń kúrt kóbeıýine pandemııa da yqpalyn tıgizdi. Qatań karantın tártibi engizilip, úıde oqshaýlanǵan otbasylardan «ot shyqty». Bıyl jarty jylda otbasylyq-turmystyq qylmystardyń 21,3%-ǵa óskeni baıqaldy. Osy kezeńde turmystyq deńgeıde týyndaǵan agressııa faktileri boıynsha polısııaǵa 20 myńnan asa ótinish kelip tústi. О́zin ózi oqshaýlaý kezeńinde 8 myń adam ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy, olardyń jartysyna jýyǵy qamaýǵa alyndy.

Qazir qoǵam kez kelgen ózekti máselege sergek qaraı bastady. Zorlyq-zombylyqtyń qurbany bolǵan, qysym kórgen azamattar arnaıy uıymdarǵa, quqyq qorǵaý organdarynyń senim telefondaryna jıi júginýde. Jábirlenýshilerge kópshilik bolyp qoldaý kórsetip, tıisti sharalardyń qabyldanýyna atsalysýda. Joǵaryda atalǵan petısııaǵa búginde 83 myńnan asa adam qol qoıypty. Halyq únine qulaq asýǵa basymdyq beretin bıliktiń nazarynan bul máseleniń tys qalmaıtyny anyq. Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda onlaın petısııalardyń biryńǵaı zańdy ınstıtýtyn qurý qajet ekenin atap ótti. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta petısııa sheshim qabyldaýǵa zańdy turǵydan naqty áser ete alatyn bolady.