Ulttyq ortalyqtyń ǵylymı-ádisteme jónindegi orynbasary Qaıyrjan Kúzembaevtyń aıtýyna qaraǵanda, 13 ǵasyr buryn jasalǵan qasıetti kitaptyń kóshirmesin Túrkııa eliniń Ystanbul qalasynda irge tepken Islam tarıhy, óneri men mádenıetin zertteý halyqaralyq ǵylymı ortalyǵy (IRCICA) 2018 jyly syıǵa tartqan kórinedi.
Bul jádiger aýyzeki tilde «Ospan qurany» dep atalady. О́ıtkeni, bul kitap musylman áleminiń úshinshi halıfasy Ospan Affan tusynda jasalǵan. Sebebi, ıslam dini jarty álemge taraǵandyqtan, arab emes halyqtarǵa Qurandy durys oqytý úshin qyraǵat qajet boldy. Sóıtip, birinshi halıfa Ábý Bákirdiń kezinde hatqa túsirilip, ekinshi halıfa Omardyń qyzy Hafsanyń qolynda saqtaýly turǵan jalǵyz Quran jeti nusqamen (qyraǵat) kóbeıtilip, musylman dini jetken jerlerge jiberilgen.
Kezinde bul kitaptyń bir danasy Osmanly ımperııasynyń saraıynda, ekinshisi Basrada saqtalǵany jaıly derek bar. 1402 jyly Ámir Temir Osmanly sultany Baıazıdti talqandap, qaıtarynda Basranyń ortalyq medresesinde turǵan kitapty Samarqanǵa alyp kelgen eken. 1868 jyly qala orys otarlaýshylarynyń qolyna ótken tusta, shirkeý qyzmetkerleri qasıetti kitapty qolǵa túsiredi. Kitap aqyry Túrkistan ólkesiniń general-gýbernatory fon Kaýfmannyń qolyna tıedi. Ol kitapty Sankt-Peterbýrgtegi Imperıal qoǵamdyq kitaphanasyna joldaıdy. Qazan tóńkerisinen keıin Quran RSFSR Halyq komıssarlary Keńesiniń tóraǵasy Lenınniń sheshimimen Búkilreseılik musylman keńesine jiberiledi. Odan keıin 1941 jyly kitap Tashkentte О́zbekstan halqynyń tarıhı murajaıyna berilip, munda 1989 jylǵa deıin turypty. Kitaptyń tupnusqasy qazir О́zbekstan Respýblıkasynyń dinı basqarmasy ornalasqan Baraq han medresesinde saqtaýly tur.
Al Qoljazbalar jáne sırek kitaptar ulttyq ortalyǵynyń qorynda turǵan kóshirme Ystanbuldyń «Top Kapy» murajaıynda saqtalǵan nusqa. Bul jádiger kýfı kallıgrafııasymen jazylǵan, 408 betten turatyn, salmaǵy 10 kılo, kólemi 40 h 44,5 santımetr mólsherinde – ıslam mádenıetiniń tarıhy úshin asa qundy jádiger retinde qadirli.
