Azamattardyń eńbek quqyǵy (Ony qorǵaý máselesi erekshe baqylaýda tur)

Qazaqstan – 25-orynda

Bul jóninde Eńbek jáne ha­lyq­ty áleýmettik qorǵaý mınıstri Birjan Nurymbetov, Qaraǵandy oblysynyń ákimi Jeńis Qasym­bek, Atyraý oblysynyń ákimi Ma­hambet Dosmuhambetov, Qos­tanaı oblysynyń ákimi Arhımed Mu­hambetov baıandama jasady.

Eńbek jáne halyqty áleý­met­tik qorǵaý mınıstri Birjan Nurymbetovtiń aıtýynsha, ekono­mı­kadaǵy jáne eńbek naryǵyn­daǵy qazirgi jaǵdaıdy eskere otyryp, adamnyń eńbek quqyq­taryn qorǵaý Úkimettiń erekshe baqy­laýyna alyn­ǵan. Búginde res­mı statıstıkaǵa sáı­kes elimiz­de 324 myń jumys istep tur­­ǵan kásiporynda 6 mln 650 myń­nan asa jumysker eńbek etýde. Olardyń jala­qysy, byltyr­men salystyrǵanda ortasha eseppen 6,5% ósip otyr. Dúnıejúzilik eko­nomıkalyq forýmnyń jahandyq báse­kege qabilettilik ındeksiniń 2019 jyldyń qorytyndysy boıynsha eńbek naryǵy tıimdiligi reıtıngisinde Qazaqstan 30-orynnan 25-orynǵa kóterilgen.

Sondaı-aq EHÁQM basshysy eńbek qatynastaryna qatysty máseleler oń sheshimin taýyp jatqanyn atap ótti. Búgingi tańda eńbekaqy boıynsha jalpy bereshek 724 mln teńgeni qurap otyr, ol jyl basynan 49%-ǵa ne­mese 696 mln teńgege azaıdy. О́ńirler bólinisinde eń úlken bere­shek Mańǵystaý (108 mln teńge), Shyǵys Qazaqstan (107 mln teńge) jáne Almaty oblystaryna (83 mln teńge) tıesili. «Bıyl eńbek ınspektorlary 4,2 mlrd teńge kólemindegi anyqtalǵan jala­qy qaryzdaryn óteı bildi, qabyl­dan­ǵan sharalardyń nátıjesinde 30 myńnan asa jumyskerdiń quqyǵy qorǵaldy», dedi B.Nurymbetov.

Sondaı-aq ol osy jyly jumys berý­shige beriletin memlekettik eńbek ınspek­tory uıǵary­mynyń mártebesi sot oryndaý­shy­synyń buıryǵyna teńesti­ril­genin aıtty. Bul jalaqy boıynsha bere­­shekti ýaqtyly óteýdi kúsheı­tý maqsatynda jasaldy. Mınıs­tr­likte bul shara shottar men múlikke qosymsha tyıym salýǵa, jalaqy tóleý jónindegi min­det­temelerdi buzatyn jumys berýshi­lerge qa­tysty elden shyǵýǵa shekteý­ler engizýge múmkindik beredi. Buǵan qosa mınıstrlik ákimdiktermen birge Eń­bek táýekeli kartasy aıasynda jumys­shy­lardyń bosatylý qaýpi boıynsha apta saıyn monıtorıng júrgizýde.

Máseleni túıindegen Úkimet basshysy Asqar Mamın atap ót­ken­­deı, eńbek qaty­nastaryn ret­teý­diń qoldanystaǵy júıe­si ju­mys berýshiler men qyz­met­ker­ler arasyndaǵy múddeler teń­gerimin qam­tamasyz etýge múm­kindik bere­di. Barlyq deńgeıde úshjaqty ko­mıs­sııalar jumys isteıdi, 22 sala­lyq jáne 200-den asa óńirlik kelisim jasaldy.

Bıyl Eńbek daýlarynyń aldyn alý jáne olardy sheshý jónindegi keshendi jospardy iske asyrý eńbek salasyndaǵy áleý­mettik turaqtylyqty qamtamasyz etýge jol ashty. Qabyldanǵan sha­ra­lar­dyń nátıjesinde kásip­oryndardaǵy daýlardyń sany Atyraý, Mańǵystaý, Aq­tóbe jáne Qaraǵandy oblystaryndaǵy mu­naı-gaz jáne munaı servısi sektorlarynda 2 esege qysqardy.

Osy jyldyń basynan beri 4,2 mlrd teńgege jalaqy boıyn­sha bereshek óteldi, 31 myń jumyskerdiń quqyǵy qorǵaldy. Qol qoıylǵan memorandýmdar aıasynda 2,3 mln-nan asa jumys orny saqtaldy. Pan­­demııadan týyndaǵan álemdik eko­no­mıkalyq daǵdarysqa qara­mastan, jumys­syzdyqty 5% deń­geı­inde saqtaýǵa múm­kindik týdy.

О́ndiristik jaraqattaný deń­geıin tómen­detý jáne eńbek jaǵdaılaryn jaqsar­tý maqsat­ynda О́ndiristik jaraqat­tanýdy jáne zııandy eńbek jaǵdaılary bar jumys oryndaryn azaıtý jónindegi 2023 jylǵa deıingi jol kartasy iske asyrylyp jatyr. Karantın kezinde 475 mlrd teńge somasyna 4,6 mln adam eń tómengi jalaqy mólsherinde tabysynan aıyrylýy boıynsha áleýmettik tólemder aldy.

Ákimdikter, kásipodaqtar men óńir­ler kásiporyndary arasynda ózara ynty­maqtastyq týraly 131 myńnan asa memorandým jasaldy. Jumys berýshiler alǵan mindettemelerin oryndasa, 2 mln 300 myń qyzmetker úshin jumys oryndary saqtalady.

Úkimet basshysy óz sózinde daǵdarysqa qarsy Jumyspen qamtýdyń jol kartasy iske asyrylyp jatqanyna toqtalyp ótti. Bıyl «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy», «Eńbek» jáne basqa da mem­le­kettik baǵdarlamalardy qosa alǵanda, jumyspen qamtý jónindegi is-sharalar­men 1 mln 390 myń adam qamtyldy, onyń ishinde 730 myńy turaqty ju­mys ornymen qamtamasyz etildi. «Eńbek qaty­nastarynyń barlyq tarabynyń basty mindeti – eń­bek zańnamasyn saqtaý. Bul máse­lelerdi erekshe baqylaýda ustaǵan jón» dedi A.Mamın atalǵan máseleni túıindeı kele.

Premer-Mınıstr Eńbek mınıstr­ligine ákimdiktermen jáne mem­lekettik organdarmen bir­lesip, aqparattyq júıe­lerdiń derekteri negizinde proak­tıvti rejimde jalaqy boıyn­sha bereshekti anyqtaý algorıt­min ázirleýdi tapsyrdy. Úkimet basshysy eńbek sharttaryn elek­trondy formatqa tolyq kóshirý qajet ekenin atap ótti. Bul aza­mat­tardyń eńbek quqyqtarynyń saqtalýyn jedel ári obektıvti baqy­laýdy qamtamasyz etýge múmkindik beredi.

Eńbek jaǵdaılary zııandy ju­­mys oryndaryn kezeń-ke­zeńi­men qys­qartý úshin 2021 jyldyń birin­shi jarty­jyl­­dy­ǵynyń sońyna deıin Eńbek mı­nıstr­­ligine áleýmettik áriptes­termen birlesip, 2030 jylǵa deıingi eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý jónindegi tujy­rymdamany ázirleýge tapsyrma berildi. Ákimdikterge múd­deli memlekettik organdarmen bir­lesip, qol qoıylǵan memorandýmdar aıasynda jumys oryndaryn saqtaý boıynsha jumys berý­shilerdiń mindettemelerdi oryndaýyn qamtamasyz etý, qyzmet­ker­lerdiń jappaı jumystan bosa­tylýyna jol bermeý jáne ju­myspen qamtýǵa járdemdesý sha­ralaryn qabyldaý tapsyryldy.

Balyq sharýashylyǵy damıdy

Úkimet otyrysynda balyq sharýa­shy­lyǵy salasyn damytý máseleleri qaraldy. Qazaq­standaǵy osy salanyń jaı-kúıi men damý perspektıvalary týraly Eko­logııa, geologııa jáne ta­bıǵı resýrstar mınıstri Maǵzum Myr­zaǵalıev, Mań­ǵystaý oblysynyń ákimi Se­rikbaı Tru­mov, Soltústik Qazaq­stan oblysynyń ákimi Qumar Aqsa­qalov, «Grand Fish» JShS basshy­sy Sergeı Medvedev, «Qara­ǵandy-Osetr» JShS dırek­tory Dmıtrıı Abıldın baıandady.

Balyq sharýashylyǵyn damytý úshin ońtaı­ly jaǵdaı jasaýǵa, balyq ósirý sharýa­shy­lyqtaryn salý kezindegi shyǵyndardy qys­qartýǵa baǵyttalǵan zańnamalyq túze­­týler Parlamenttiń qaraýynda jatyr, olar salanyń odan ári damýyna serpin beredi.

Balyq sharýashylyǵy salasyn damy­týdyń 2030 jylǵa deıingi ázirlengen baǵdarlamasy aıasynda balyq ónimderiniń óndirisin shamamen 30 esege – 9 myńnan 270 myń tonnaǵa deıin ulǵaıtý josparlanyp otyr, 500-den asa jańa sharýashylyq pen 50 myń jumys orny qurylady.

Baıandamashylar keltirgen derekterge sáıkes Úkimet basshysy Asqar Mamın atap ótken­deı, qabyldanǵan sharalar nátı­jesinde balyq ónimderiniń eksporty jylyna 30 myń tonnadan 136 myń tonnaǵa deıin artady, ımport jylyna 45 myń tonnadan 25 myń tonnaǵa deıin tómendeıdi. Sonymen qatar balyqty ishki tutyný eki ese – 2020 jylǵy 67 myń tonnadan 2030 jyly 134 myń tonnaǵa deıin ulǵaıtylady. «Ishki naryqty otandyq azyq-túlikpen tolyqtyrý – Úkimettiń basty mindetteriniń biri jáne elimizdiń azyq-túlik qaýipsizdiginiń negizi. Bul turǵyda balyq sharýashylyǵy – perspektıvaly baǵyttardyń biri. Mamandardyń pikirinshe, eli­miz balyq sharýashylyǵyn damytý boıynsha eleýli áleýetke ıe», dedi A.Mamın.

Úkimet basshysy tıisti mem­lekettik organdarǵa salany odan ári damytýǵa qatysty tapsyrmalar bere kele, Balyq sharýashylyǵy salasyn damytýdyń 2030 jylǵa deıingi baǵdarlamasynyń is-sharalaryn ýaqtyly júzege asyrý qajet ekenin aıtty.