Satyp alý quqymen jalǵa berý

«Ipotekalyq Uıym «Qazaqstan Ipotekalyq Kompanııasy» AQ-tyń «Qoljetimdi turǵyn úı-2020» baǵdarlamasyn júzege asyrýdaǵy qyzmetiniń negizgi baǵyty qazaqstandyqtardy qoljetimdi turǵyn úımen qamtamasyz etý el Úkimetiniń aldynda turǵan keleli mindetterdiń biri. Memleket basshysy halyq múddesinen týyndaǵan bul kókeıkesti máseleni turaqty nazarda ustap, turǵyndardy qoljetimdi páterlermen qamtamasyz etý maqsatyndaǵy memlekettik baǵdarlamalardyń keshendi túrde is júzine asyrylýyna basymdyq berip keledi.

«Ipotekalyq Uıym «Qazaqstan Ipotekalyq Kompanııasy» AQ-tyń «Qoljetimdi turǵyn úı-2020» baǵdarlamasyn júzege asyrýdaǵy qyzmetiniń negizgi baǵyty qazaqstandyqtardy qoljetimdi turǵyn úımen qamtamasyz etý el Úkimetiniń aldynda turǵan keleli mindetterdiń biri. Memleket basshysy halyq múddesinen týyndaǵan bul kókeıkesti máseleni turaqty nazarda ustap, turǵyndardy qoljetimdi páterlermen qamtamasyz etý maqsatyndaǵy memlekettik baǵdarlamalardyń keshendi túrde is júzine asyrylýyna basymdyq berip keledi.

Osy oraıda, Qazaqstannyń tur­ǵyn úı qurylysy naryǵynda 13 jyldan beri jemisti eńbek etip kele jatqan «Qazaqstan Ipotekalyq Kompanııasy» ak­sıonerlik qoǵamynyń tıimdi tájirıbesi men nátıjeli jumysy erekshe kóńil bólýge turarlyq. Alǵash qurylǵannan bergi kún­nen bastap bul kompanııa ıpo­tekalyq nesıe kólemin arttyra otyryp, turǵyndardyń páter satyp alýy úshin barynsha qolaıly jaǵdaı jasaýǵa qyzmet etip keledi. 2001 jyly táýelsiz Qazaqstan tarıhynda tuńǵysh ret páter alý úshin ıpotekalyq nesıe berildi. Mine, naq osy kúnnen elimizdegi ıpotekalyq nesıe berý shejiresi bastaldy. Al bul alǵashqy nesıeniń «Qazaqstan Ipotekalyq Kompanııasy» (QIK) AQ-tyń baǵdarlamasy boıynsha berilgenin de atap ótken jón.

2003 jyly «QIK» AQ-qa qarjylyq agent dárejesi berildi. Elimizde 2004 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń 2005-2007 jyldardaǵy memlekettik turǵyn úı qurylysynyń baǵdarlamasy qabyldandy. Kompanııa sheji­resindegi taǵy bir eleýli oqı­ǵa­lardyń biri retinde osy baǵ­darlama boıynsha «QIK» AQ-tyń qarjy operatory bolyp bekitilgenin aıta keteıik.

Osy ótken 13 jyl ishinde «QIK» AQ-tyń qyzmetiniń nátıjesinde 56 myń qazaqstandyq otbasy jańa páterlerge qonys­tandy. Eger, dástúrli túrde árbir otbasynda orta eseppen 4 adamnan bolady dep eseptesek, osy jyldar ishinde kompanııa kómegimen 220 myń otandasymyz turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartqan eken.

Búgingi kúni «QIK» IU» AQ elimizde keń kólemde júzege asyryla bastaǵan «Qoljetimdi turǵyn úı-2020» memlekettik baǵdarlamasynyń turǵyn úı­ler­di «satyp alý quqyǵymen jalǵa berý» baǵytyn naqty is júzine asyratyn negizgi ope­ratorlardyń biri bolyp tabylady. Sonymen birge, bul kompanııa ekinshi deńgeıli bankter úshin kommersııalyq ıpotekalyq nesıe berý baǵdarlamasynyń iri provaıderi bolyp tabylady. Elbasynyń tikeleı bastamasymen ómirge kelgen «Qoljetimdi turǵyn úı-2020» baǵdarlamasy elimizdegi turǵyn úı qurylysynyń problemasyn keshendi túrde sheshýdi kún tártibine qoıyp otyr. Bolashaqta bul bastamalar tek turǵyn úı qurylysy rynogynyń ǵana emes sonymen birge búkil jyljymaıtyn múlik rynogynyń tuǵyryna aınalady dep kútilýde.

El turǵyndarynyń áleýmettik jaǵynan az qamtamasyz etilgen toptaryn qoljetimdi baspana­men tolyq qamtamasyz etý máse­lesi memlekettiń eń mańyzdy stra­tegııalyq mindetteriniń birinen sanalady. Jyl saıyn Qazaqstanda orta eseppen 6 mln. sharshy metr turǵyn úı qurylysy paıdalanýǵa beriledi. Respýblıkamyzda 2012 jyly qoljetimdi turǵyn qury­lysy naryǵynda birshama oń jetistikter oryn alǵanymen, áli de turǵyndardyń basym kópshiligi nesıe alý múmkindikteriniń shek­teýli ekendigine baılanysty turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsarta almaı otyr. Mine, naq osy ıpo­tekalyq nesıe alýdy jaǵdaıy kótermeıtin turǵyndar úshin turǵyn úıdi jalǵa alý eń ońtaıly tásil bolyp tabylady. Osyǵan baılanysty qazir Qazaqstanda jalǵa beriletin turǵyn úı qury­lysy barynsha damytylǵaly otyr. Turǵyndardyń áleýmettik jaǵynan az qorǵalǵan toptaryn qoljetimdi baspanamen qamtamasyz etý jolyndaǵy osy bir memlekettik mańyzdy baǵ­darlamany is júzine asyrý maqsatynda «Ipotekalyq Uıym «Qazaqstan Ipotekalyq Kom­panııasy» aksıonerlik qoǵamy kóshbasshylyq tanytyp otyr.

«QIK» IU» AQ «Qoljetimdi tur­ǵyn úı-2020» memlekettik baǵdarlamasynyń «satyp alý quqyǵymen jalǵa berý» baǵy­tynyń negizgi operatory bolý úshin osy máselede jınaqtalǵan shetelderdiń tájirıbesin jan-jaqty zerttep, turǵyndar úshin jalǵa beriletin páterlerdiń baǵa­syn barynsha tómendetý jolyndaǵy múmkindikterdi qaras­tyrdy. Osyndaı tyńǵy­lyqty daıyndyqtan keıin «QIK» IU» AQ turǵyndardy jalǵa beriletin turǵyn qurylysy qozǵalysyna kóptep tartýdyń tıimdi tetikterin keńinen paıdalanýdy kózdep otyr.

Sońǵy jyldardyń tájirıbesi kór­setip otyrǵanyndaı, ıpoteka­lyq nesıe, qurylystaǵy úlesker­lik qozǵalys jáne turǵyn úı qurylysynyń jınaqtaý júıesi sııaqty budan buryn elimizde keńinen qoldanylyp kelgen me­ha­nızmder turǵyndardyń qol­jetimdi baspana alýǵa degen sura­nysyn tolyq qamtamasyz ete almaıdy. Qazaqstannyń jyljymaıtyn múlik naryǵynda baǵanyń turaqty ósip otyrýyna baılanysty ıpotekalyq nesıe alý úshin páter qunynyń 30 – 50 paıyz qunyn alǵashqy jarna retinde tóleýge ekiniń biriniń shamasy kelmeıdi. Sonymen birge, bizdiń bankterdiń ıpotekalyq nesıe berý úshin alatyn syıaqylary da qarapaıym halyqtyń qalta­syn taqyrlaıdy. Turǵyn úı qurylysynyń jınaqtaý júıesi páter qunynyń bastapqy somasyn jınaqtaý úshin 3 jyldan 15 jylǵa deıingi ýaqytty qajet etedi. Al elimizdegi qurylystaǵy úleskerlik qozǵalystyń qalaı jalǵasqanyn jurtshylyq jaq­sy biledi. Qurylys salasyn ór­mek­shiniń toryndaı shyrmaǵan alaıaqtarǵa aldanǵan úleskerler áli kúnge deıin adal aqshalary tólengen páterlerine zar bolyp júr. Qalyptasqan osyndaı jaǵdaıda qarapaıym halyq úshin bir ǵana tıimdi jol qalyp otyr. Ol – «Qoljetimdi turǵyn úı-2020» atty jańa memlekettik baǵdarlama aıasyndaǵy «satyp alý quqy­ǵymen páterlerdi jalǵa berý» tásili bolyp tabylady.

Páterlerdi jalǵa alýdyń ózin­dik ereksheligi, tutynýshy jańa páterge kir­gennen keıin ǵana onyń jalǵa alǵan qunyn tóleı bastaıdy. Páterdi jalǵa alý quny ıpotekalyq nesıe jarnasyn tóleýden áldeqaıda arzanǵa túsedi. Jospar boıynsha respýblıkamyzdaǵy 35 sharshy metrden 75 sharshy metr kólemindegi ekonom-klastaǵy páterlerdi ortasha aılyq jalǵa alý quny árbir sharshy metrge 1000 teńgeden aınalady dep jobalanýda. Alaıda, aımaqtar boıynsha páterdiń jalpy alańynyń bir sharshy metriniń túpkilikti quny turǵyn úıdiń jobalaý-smetalyq qujattamasyna Memlekettik saraptamanyń oń qorytyndysy negizinde anyqtalatyn bolady. Bul naq osyndaı kólemdegi páter úshin tólenetin ıpotekalyq nesıeden aıtarlyqtaı tómen. Páterlerdiń jalǵa alý quny neǵurlym tómen bolsa, soǵurlym turǵyndardyń áleýmettik jaǵy­nan az qamtamasyz etilgen toptaryn bul baǵdarlamaǵa kóptep qatystyrýǵa múmkindik beredi.

Satyp alý quqyǵymen páter­lerdi jalǵa berý tásiliniń ta­ǵy bir artyqshylyǵy – ony paıdalanýdaǵy tıimdi qolaı­lylyqtar bolyp tabylady. Jalǵa berýdiń bul túri qalyptasqan jaǵdaılarǵa baılanysty baǵ­darlamaǵa qatysýshylardyń múmkindikterin retteýge jaǵdaı jasaıdy. Eger páterdi negizgi jalǵa alýshynyń aı saıynǵy jalǵa alý somasyn tóleýge shamasy kelmeıtin bolsa, onyń qosymsha jalǵa alýshy tartýyna múmkindigi bar. Eger páterdi jalǵa alýshy adam, jalǵa alǵan páteriniń ótemderin tólep jatyp, belgili bir sebeptermen kó­lemi jaǵynan úlken nemese kishi páterlerge aýysqysy kelse, ol jalǵa berýshiden páterdi aýys­tyrýdy suraýyna bolady. Páterdi ıpotekalyq nesıe arqyly satyp alý barysynda mundaı múmkindikter joq. Eger páterdi jalǵa alýshy áli quny tolyq tólenip bitpegen páterde turyp jatyp, páterdi odan ári jalǵa alý quqyǵynan bas tartatyn bolsa, onda ol sol páterdi jalǵa alý quqyǵyn úshinshi bir basqa adamǵa berýine bolady. Páterdi jańadan jalǵa alýshy burynǵy adamnyń sol ýaqytqa deıin tólegen jalǵa alý shyǵynyn tóleıdi. Bul tásildiń taǵy bir artyqshylyǵy, páterdi jalǵa alý merzimin jalǵa alýshynyń ózi rettep otyrady. Baǵdarlama tártibi boıynsha, páterdi jalǵa alýshy múmkindigine qaraı jalǵa berýdiń 15 jyl merzimin kútpeı-aq 10 jyl ótken soń páter qunynyń qalǵan aqshasyn birden ótep, páterdi tolyq satyp alýyna bolady.

Páterdi jalǵa alýshydan al­ǵashqy jarna talap etilmeıdi, onyń ornyna alty aılyq jalǵa berý aqysy kólemindegi qarjy talap etiledi. Bul páterdi jalǵa alýshynyń múlikti búldirmeýi úshin nemese arendalyq ótemderdi ýaqytynda tóleýi úshin qajetti kepildik bolyp tabylady. Osy kepildi jarna qarjysy tolyq saqtalǵan jaǵdaıda keıinnen ol jalpy páter qunyn óteý qarjysyna qosylady.

«QIK» IU» AQ turǵyn úıdi jalǵa berý baǵdarlamasy sheńberinde 3-shi jáne 4-shi qo­laılylyq dárejesindegi kólem jaǵynan onsha keń emes páterlerdi usynady. Bul páterlerdi jalǵa alý tólemderiniń kólemi qolaılylyq klasy, turǵyn úı qurylysy salynǵan óńir jáne jer silkinisi qaýpiniń dárejesi sııaqty parametrler kiretin qurylys baǵasyna baılanysty bolady. Qurylystyń sońǵy baǵasyn memlekettik saraptaý jáne memlekettik satyp alý qorytyndylary anyqtaıdy. Bul baǵdarlama boıynsha Astana jáne Almaty qalalarynda jalǵa beriletin tolyq daıyndyqtaǵy páterlerdiń jalǵa berý quny 1 sharshy metrge orta eseppen: 4-shi klastaǵy qolaılylyqtaǵy páterler boıynsha 120 myń teńge, 3-shi klastaǵy qolaılylyqtaǵy páterler boıynsha 140 myń teńge kóleminde belgilenip otyr. Salystyrmaly túrde alatyn bolsaq, Statıstıka agenttiginiń derekteri boıynsha qazirgi kúni Almaty qalasyndaǵy jańa páterlerdiń ár sharshy metriniń ortasha quny 249,7 myń teńgeni quraıdy.

«Qoljetimdi turǵyn úı-2020» baǵ­darlamasyn is júzine asyrý maqsatynda «QIK» IU» AQ 2013 jyly Almaty qalasynda 6 023 sharshy metr, Shymkent qalasynda 56 196 sharshy metr jáne Qaraǵandy qalasynda 20 177 sharshy metr bárin qosqanda jalpy kólemi 82 myń sharshy metr bolatyn kóp qabatty turǵyn úı qurylysyn qarjylandyrýdy júzege asyrýda. Bul turǵyn úı qurylysynyń nysandary 2014 jyly aıaqtalady dep kútilýde. 2013 jyldyń qazan aıynda Astana qalasyndaǵy «Iýgo-Vostok» turǵyn úı alabynda (sol jaǵalaý) Lepsi kóshesindegi jalpy kólemi 4 349 sharshy metr turǵyn úı qurylysy nysanynyń qurylysyn salýdy ınvestısııalaý týraly shartqa qol qoıyldy.

«QIK» IU» AQ bolashaqta jyldam damyp kele jatqan óńirlerde turǵyn úı qurylysy tapshylyǵyn sheshý máselesine barynsha basymdyq bermek. Osy mańyzdy baǵdarlama sheńberinde arendalyq turǵyn úı qurylysy elimizdegi jyljymaıtyn múlik rynogyna oń yqpal jasap, turǵyn úı qurylys jınaq júıeleri jáne ıpotekalyq nesıe alýǵa múmkindikteri jetpeıtin az qam­tamasyz etilgen turǵyndar úshin uzaq jyldar boıy armandap kelgen qolaıly páter máselesin oń sheshýge múmkindik beredi.

Jylqybaı JAǴYPARULY,

«Egemen Qazaqstan».