Ekologııalyq týrızmge den qoıyldy
Byltyr pandemııanyń saldarynan álem elderiniń shekaralary jabylyp, áýe jáne qurlyqtaǵy kólik quraldarynyń qozǵalysyna shekteý qoıyldy. Munyń zardabyn álemdik týrızm ındýstrııasy tartqanymen, bul keıbir memleketterdiń ishki týrızminiń órkendeýine jol ashty. Máselen, Qazaqstan azamattary elimizdiń óńirlerine saparlaýdy ádetke aınaldyryp, atalǵan segmenttiń keń qanat jaıýyna yqpal etti. Onyń ishinde ekologııalyq týrızm erekshe qarqyn aldy. Kóbeıtuz kóli, Ile Alataýy, Altynemel jáne Sharyn ulttyq tabıǵı parkteri men Mańǵystaý óńirindegi Bozjyra shatqaly qazaqstandyqtardyń súıikti ornyna aınalyp, elimizdiń injý-marjanyna balandy. Memleket basshysy halyqqa arnaǵan byltyrǵy Joldaýynda «Qorshaǵan ortany qorǵaý jáne ekologııalyq damý – elimiz úshin aldyńǵy kezekte turǵan másele. Búkil órkenıetti álem jurtshylyǵy osy máselemen aınalysýda. Bizge de mundaı jappaı úrdisten shet qalýǵa bolmaıdy» deı kele, ekologııalyq týrızm mádenıetin keshendi túrde damytyp, erekshe kóńil bólýdi tapsyrdy.
Aldyńǵy jyly 2019-2025 jyldarǵa arnalǵan týrızm salasyn damytýǵa baılanysty memlekettik baǵdarlama qabyldanyp, soǵan sáıkes elimizdegi ekologııalyq týrızmdi damytýda órkenıetti memleketterdiń tájirıbesi eskerilmek. Onyń aıasynda týrıstik marshrýttar men soqpaq joldardy damytýǵa basymdyq beriledi. Atap aıtqanda, kórikti oryndarda zamanaýı sapar ortalyqtaryn, kempıngter men etnoaýyldardy salý qarastyrylǵan. Bul nysandardyń qurylysyna jeńil jınalatyn materıaldar paıdalanylady dep kózdelip otyr.
Taıaqtyń eki ushy bar ekenin eskersek, bul máseleniń ózekti tustaryn elemeýge taǵy bolmaıdy. Aıtalyq, halyqtyń qorshaǵan ortada ózin ózi ustaý mádenıeti, tabıǵı aýmaqtarda mekendeıtin janýarlarǵa qatynasy kóńil kónshiterlikteı emes. Buǵan Kóbeıtuzda oryn alǵan jaǵdaı men Kaspıı teńizinde ıtbalyqtarǵa kórsetilgen qysym aıqyn dálel bola alady. Sol sebepti sarapshylar zańǵa sáıkes, qoǵamdyq tyńdaý men ekologııalyq saraptamanyń qorytyndylary jáne qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaýdy da (QOÁB) esepten shyǵarýǵa bolmaıtynyn eskertedi.
Jańa kodeks zııandy qaldyqty azaıtýǵa baǵyttalǵan
Resmı derekterge sensek, elimizde jyl saıyn 5 mln tonnadan artyq qatty turmystyq qaldyq jınalady. 2019 jyly sonyń 15%-y ǵana qaıta óńdelse kerek. Bul kórsetkish mardymsyz bolǵandyqtan Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Waste to energy (Qaldyqtan qýat alý) tehnologııasyn engizýdi qolǵa alyp, zańnamalyq bazany ázirleýge kiristi. О́ıtkeni eldi mekenderdiń aınalasyndaǵy beıbereket qoqys oryndary áli kúnge deıin azaımaı tur. Al qoqys tógýge arnalǵan 3 myńnan astam polıgonnyń 83%-y tıisti talapqa saı kelmeıdi. Qazir onda 125 mln tonnadaı qatty turmystyq qaldyq jatyr. Bul qordalanǵan problemalardy sheshýge jańa Ekologııalyq kodeks septigin tıgizýi tıis. Qujattaǵy mańyzdy baǵyttardyń biri – «Lastaýshy tóleıdi» qaǵıdaty. Soǵan sáıkes, lastaný faktilerin boldyrmaý jáne baqylaýdy kúsheıtý sharalary qarastyrylady. Buǵan qosa qorshaǵan ortaǵa tıgen zalaldy qalpyna keltirýge qatysty jaýapkershilikti qatańdatý kózdelýde.
Osylaısha, memleket tabıǵat paıdalanýshylarǵa ekologııalyq aıyppul tóleýdiń ornyna qorshaǵan ortaǵa teris áserdi boldyrmaý jónindegi barlyq sharany qabyldaýǵa tıimdirek bolatyndaı jaǵdaı jasaýy tıis. Buǵan qosa ekologııalyq zalal oryn alǵan jaǵdaıda tabıǵat paıdalanýshy qorshaǵan ortany qalpyna keltirýge mindetti. Zań jobasynda óndiriske ozyq qoljetimdi tehnologııalardy engizý normasy qarastyrylyp, osy arqyly elimizdegi ekologııalyq ahýal jaqsarady dep boljanýda. Birinshi kezeńde munaı-gaz, taý-ken metallýrgııasy, hımııa jáne elektr energetıkasy salalaryndaǵy 50 iri kásiporyndy ozyq qoljetimdi tehnologııalarǵa aýystyrý josparlanǵan. Osy rette atalǵan kásiporyndarǵa tutastaı lastanýdyń 80%-y tıesili ekenin aıta ketý kerek.
«EcoJer qaýymdastyǵy qorshaǵan ortaǵa baılanysty sheshimderdi qaraý men qabyldaý kezinde qoǵamdyq uıymdardyń rólin kúsheıtýdi belsendi qoldady. Endi jańa Ekologııalyq kodeks aıasynda múddeli taraptar, qoǵam belsendileri jáne halyq iri jobalardy iske asyrý barysynda qorshaǵan ortaǵa áser etetin kásiporyndardy salýǵa baılanysty qoǵamdyq talqylaýǵa qatysýǵa quqyly», dedi EcoJer óńirlik ekologııalyq bastamalar qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory Qýanysh Baltabaev.
Atalǵan zańda birinshi sanattaǵy iri kásiporyndarǵa qatysty qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaýdy júrgizý týraly talap engizildi. Olardyń tizbesi qaıta qaralyp, negizinen ekologııalyq qaýipti nysandarǵa basa nazar aýdarylady.
«Qazaqstannyń Parıj kelisimi aıasynda BUU-nyń klımattyń ózgerýi jónindegi konvensııasy boıynsha mindettemeleri bar. Iаǵnı parnık gazdar shyǵaryndaryn azaıtý kerek. Sonymen qatar BUU-nyń klımattyq sammıtinde Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev 2060 jylǵa qaraı Qazaqstan kómirtektiń beıtaraptyq deńgeıine jetetinin aıtty. Bul eldegi parnık gazdarynyń shyǵaryndylary olardy qysqartý jónindegi jobalarmen ótelýi tıis degendi bildiredi. Mysaly, bul aǵash otyrǵyzý, jańǵyrmaly energııa kózderin damytý, energııany únemdeıtin jobalar bolýy múmkin. Ekologııalyq kodeksti qabyldaǵannan keıin mundaı jobalardyń sany arta túsedi degen senimdemin», deıdi Qazaqstandaǵy BUU Damý baǵdarlamasynyń aǵa tehnıkalyq keńesshisi Sáýlet Sákenov.
