Tabysy zor, yrysy mol Ońtústik!

О́zgergen óńir

Qazaqy qalpynyń qaımaǵyn buzbaı saqtap kele jatqan Ońtústiktiń orny árqashan erekshe. Álemniń ekinshi ustazy atanǵan Ál-Farabı, áýlıe Arystan bab, danalyq iliminiń atasy Qoja Ahmet Iаsaýı sııaqty dara perzentterinen tamyr tartqan aımaqtyń tarıhy óte tereń jáne taǵylymdy. Bul ólkeniń ár tasy men ár túp jýsany shejireden syr shertedi. Osynaý qasıetti ólke búginde tabysy zor, yrysy mol aımaqqa aınalyp, qarqyndy damyp keledi. Onyń dáleli retinde, oblys jetistikteri men QR Prezıdent Ákimshiliginiń reıtıngtik resmı baǵasyn aıtýǵa bolady. Osy reıtıng qorytyndysymen oblys 3 jyl qatarynan joǵary qarqyndy damytýdy kórsetip otyr.

Jalpy óńirlik ónim ótken jyldyń qorytyndysynda 1,8 trln. teńgeni qurap, bıylǵy jyly 2 trln. teńgeden asqaly otyr. Nemese 4 jylda 2 esege ósip, respýblıkadaǵy úlesi boıynsha 10-orynnan 5-orynǵa kóterildi.

О́zgergen óńir

Qazaqy qalpynyń qaımaǵyn buzbaı saqtap kele jatqan Ońtústiktiń orny árqashan erekshe. Álemniń ekinshi ustazy atanǵan Ál-Farabı, áýlıe Arystan bab, danalyq iliminiń atasy Qoja Ahmet Iаsaýı sııaqty dara perzentterinen tamyr tartqan aımaqtyń tarıhy óte tereń jáne taǵylymdy. Bul ólkeniń ár tasy men ár túp jýsany shejireden syr shertedi. Osynaý qasıetti ólke búginde tabysy zor, yrysy mol aımaqqa aınalyp, qarqyndy damyp keledi. Onyń dáleli retinde, oblys jetistikteri men QR Prezıdent Ákimshiliginiń reıtıngtik resmı baǵasyn aıtýǵa bolady. Osy reıtıng qorytyndysymen oblys 3 jyl qatarynan joǵary qarqyndy damytýdy kórsetip otyr.

Jalpy óńirlik ónim ótken jyldyń qorytyndysynda 1,8 trln. teńgeni qurap, bıylǵy jyly 2 trln. teńgeden asqaly otyr. Nemese 4 jylda 2 esege ósip, respýblıkadaǵy úlesi boıynsha 10-orynnan 5-orynǵa kóterildi.

Bul, árıne, úlken jetistik. ÚIID baǵdarlamasy osynaý qarqyndy tirlikterge úlken serpin berip, adymyn shıratýda. Indýstrııalandyrý kartasyna 150 joba engizilgen. Bul respýblıkadaǵy jobalardyń 40 paıyzy degen sóz. Jobalarmen barlyq aýdan, qala qamtylǵan jáne 65 paıyzy aýyldyq jerlerde ornalasqan. Búginde 80 joba iske qosyldy. Jyl sońyna deıin 20 joba iske qosylatyn bolady. «Bıznestiń jol kartasy» baǵdarlamasy boıynsha 473 joba maquldanyp, 6737 jumys orny ashyldy. Onyń ishinde aǵymdaǵy jyldyń úlesi 197 joba.

О́nerkásip kásiporyndarynda 448 mlrd. teńgeniń ónimi óndirilip, 2012 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 47 mlrd. teńgege ósti. Jalpy, 4 jylda ónerkásip óniminiń kólemi 2 esege ósti, nátıjesinde, óńirlik ónimdegi úlesi 15,4 paıyzdan 24 paıyzǵa jetti. 2010 jyly burynǵy «Fosfor» zaýyty aýmaǵyndaǵy 337 gektar jerge ındýstrııalyq aımaq quryldy. Jekeshelenip, ıgerilmeı jatqan 123,5 gektar jer memleket menshigine qaıtaryldy. Jol kartasyn paıdalanyp, isten shyqqan ınfraqurylym qalpyna keltirildi. 59 joba iriktelip, búginde 21 joba iske qosyldy. Jyl sońyna deıin 10 joba iske qosylady. Indýstrııalyq aımaqtyń tıimdiligin eskere otyryp, barlyq aýdan, qalalarda aımaq qurý jumystary júrgizilýde. Aımaqtarda 19 joba iske asyrylýda.

 «Ońtústik» arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń ınfraqurylymy tolyq aıaqtaldy. Sóıtip, 18 joba maquldandy, onyń 5-eýi iske qosyldy. Jyl sońyna deıin taǵy ekeýi iske qosylatyn bolady. Onyń bireýi – kilem toqý fabrıkasy. Kásipkerlerge respýblıkalyq baǵdarlamalardan bólek oblys deńgeıinde de tıisti qoldaýlar kórsetý úshin elimizde alǵashqy bolyp 2009 jyly ákimdikke qarasty qarjy ınstıtýty retinde «Maksımým» AIO quryldy. Oǵan oblystyq bıýdjetten jylyna 3 mlrd. teńgeden, jalpy, 10 mlrd. teńge bólindi. Búgingi tańda bul qarjy men odan qaıtarylǵan nesıeni qosa otyryp 18,7 mlrd. teńgeni quraıtyn 8502 joba maquldanyp, 21 myńnan astam jumys orny quryldy. Bir aıta ketetinim, jobanyń 90 paıyzy aýyldyq jerlerde iske asyp jatyr.

Ozyq tehnologııalardy óndiriske engizý úshin 2012 jyly ákimdikke qarasty «Shymkent ınnovasııa» JShS quryldy. Ol jerde shetel tilderin biletin mamandardy jumysqa aldyq. Olar birneshe baǵytta jumys atqarýda. 200-den astam ınnovasııalyq jobalardyń derek qory jınaqtaldy, onyń 20-dan astamy júzege asyrylý ústinde.

Aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim kólemi 10 aıda 275,7 mlrd. teńgeni qurap, 76 mlrd. teńgege artty. Respýblıkadaǵy úlesi – 13,4 paıyzdy qurap, ótken jyldyń qorytyndysynda respýblıkadaǵy úlesi boıynsha 2-oryndy ıelendi. Oblystyń eginshilik salasy sýarmaly jerge baılanysty ekeni belgili. Sondyqtan ol jerlerdi barynsha tıimdi paıdalaný maqsatynda 2009 jyldan 5700 shaqyrym kanaldar jóndelip, 145 myń gektar sýarmaly jer aınalymǵa qosyldy. Bul sońǵy jyldary respýb­lıkada qaıtarylǵan sýarmaly jerdiń 74 paıyzyn quraıdy. Iаǵnı, búginde keńes dáýirinde qalyptasqan sýarmaly egistiktiń kólemi tolyq ıgerilýde. Budan bólek, sýarmaly jerlerdiń kólemin ulǵaıtý boıynsha arnaıy is-shara qabyldanyp, 292 myń gektar qosymsha qosý josparlandy. Jylyjaılar 2009 jyldan beri orta eseppen 150-170 gektardan salynyp, jıyny 720 gektarǵa jetip, 5,7 esege artty. Oblysymyzdyń respýblıkadaǵy úlesi 87 paıyz boldy. Osy jylyjaılardyń esebinen 150 myń tonna kókónis ónimi óndirildi. Al, tamshylatyp sýarý ádisi 2,1 myń gektardan 26,1 myń gektarǵa jetip, 12,2 esege artty. Oblysymyzdyń bul jónindegi respýblıkadaǵy úlesi – 72 paıyz.

Memlekettik bıýdjetke túsken salyqtar men basqa tólemderdiń kólemi 165,9 mlrd. teńgeni qurap, ótken jyldyń sáıkes kezeńinen 14 paıyzǵa (20,3 mlrd. tg.) artty. Oblysta 48 gazben jabdyqtaý nysandarynyń qurylysy júrgizilýde. Jyl sońyna deıin 28 eldi meken tabıǵı gazben qamtylyp, kógildir otyn jaǵyp otyrǵan aýyldar sany 254-ke jetedi. Iаǵnı, sońǵy 4 jylda 123 eldi meken gazben qamtyldy. Sonymen qatar, Beıneý–Bozoı–Samsonovka joǵarǵy qysymdy magıstraldy gaz qubyryna qosylatyn 8 aýdannyń 284 eldi mekenin (767 myń turǵyn) tabıǵı gazben jabdyqtaý úshin 6 avtomattandyrylǵan gaz taratý stansalarynyń JSQ daıyndalýda. 2014 jyly qurylysy bastalatyn bolady.

Memleket basshysy «О́ńirlerdiń damýy – Qazaqstannyń damýy» dep aıtqan bolatyn. Elimizdiń qol jetkizgen árbir jetistigi Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń alysty boljaı alatyn kóregen saıasatker ekendigin tanytty. Keńes dáýirinen táýelsizdikke qadam basqan birneshe memleketterdiń ishinen Qazaqstannyń búginde oqtaı ozyp otyrǵany osynyń bir dáleli. Menińshe, elimizdiń saıası-ekonomıkalyq jetistikterinen bólek, biz nazar aýdara bermeıtin bir másele bar. Ol – qoǵamnyń ózgergeni. Jańa urpaqtyń erjetkeni. Sananyń ózgergeni. Bul – táýelsizdik jyldarynyń eń úlken jemisi.

Asqar MYRZAHMETOV,

Ońtústik Qazaqstan  oblysynyń ákimi.

Derekter men dáıekter

* Jyl sońyna deıin ónerkásip óniminiń kólemin 530 mlrd. teń­gege, al naqty kólem ındeksin – 103,5 %-ǵa jetkizý boljamdalýda.

* 2013 jyldyń 10 aıynda jumys jasaıtyn ónerkásiptik kásiporyndarda 734 turaqty jumys oryndary ashyldy.

* 2013 jyldyń 10 aıynda oblys ekonomıkasyn damytýǵa 292 mlrd. teńge kóleminde ınvestısııa tartyldy.

* О́nerkásipke baǵyttalǵan jeke ınvestısııalardyń kólemi – 64 mlrd. teńge.

* «Bıznestiń jol kartasy – 2020» baǵdarlamasy aıasynda 2013 jyldyń 10 aıynda nesıe somasy 24,4 mlrd. teńge (jobalardyń jal­py quny 65,4 mlrd. teńge) quraıtyn 176 joba maquldandy.

* Búgingi tańda belsendi shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbek­tileriniń sany 113311 birlik qurap, ótken jyldyń tıisti kezeńi­men salystyrǵanda 104,3%-ǵa ósken.

* Shaǵyn jáne orta kásipkerlikte jumyspen qamtylǵandar sany 270359 adam. Bul ótken jyldyń osy kezeńimen salys­tyr­ǵanda 104,7%.

* Bıyl mádenıet salasynda 29 nysan paıdalanýǵa berildi, 39 nysan kúrdeli jóndeýden ótkizildi.

* Oblys sportshylary 2013 jyly álem, Azııa, respýblıka chempıonattarynda 324 altyn, 299 kúmis jáne 331 qola medalǵa ıe boldy.

* QR Ulttyq qurama komandasyna engen sportshylar sany 32 paıyzǵa ósip, 833 sportshyny qurady.

* «Aqbulaq» baǵdarlamasy aıasynda 2013 jyly 47 aýyzsý nysa­nynyń qu­ry­lysy júrgizilýde. Nátıjesinde, 16 eldi­ meken, 18,8 myń halyq aýyzsý quby­­rymen qamtamasyz etilip, sý qubyr­lary bar aýyl sany 665-ke jetedi. Iаǵnı, 2,3 mln. turǵyn aýyzsýmen qam­ty­lady.

* Jalpy, 4 jylda 233 eldi meken, 854 myń turǵyn aýyzsýmen qam­tyldy. 190 eldi mekende 251 sý tazartqysh stansa orna­tyldy.

Bir jylda  69 nysan salynýda

Jıyrma jyldan astam ýaqyttan beri osy medısına salasynda eńbek etip kele jatqandyqtan el táýelsizdiginiń alǵashqy jyldarynda kóptegen qıyndyqtardy bastan ótkergenimizdi jasyra almaımyn. Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń halyqtyń áleýmetin kóterýge baǵyttalǵan salıqaly saıasatynyń arqasynda, búginde, egemendi elimiz úshin árbir jyldyń tolysý, kemeldený jylyna aınalǵany – ómir shyndyǵy. Táýelsiz Qazaqstan halqy berekeli tirshilik keshýde. Elimizdiń dáýleti men sáýleti artyp, ekonomıkalyq daǵdarystarǵa qaramastan qarqyndy ósip-órkendeýde. Osynyń arqasynda oblysymyzdyń densaýlyq saqtaý salasynda buryn-sońdy bolmaǵan jumystar júrip jatyr.

Mysalǵa, densaýlyq saqtaý salasy boıynsha bıyl 69 nysannyń qurylysy júrgizilýde. Onyń 54-i oblystyq bıýdjetten salynýda. Búgingi kúnge 50 nysan iske qosyldy. Jeltoqsan aıynda qosymsha 15 nysan qosylady. 38 nysan kúrdeli jóndeýden ótti. Medısınalyq uıymdar 100 paıyz sanıtarlyq avtokólikpen qamtamasyz etildi. 2004 jyldan beri sozylyp kele jatqan 10 nysannyń qurylysy tolyǵymen sheshildi. Medısınalyq uıymdarynyń MTB jaraqtalý kórsetkishi 25,3 paıyzdan 57,4 paıyzǵa kóterilip, respýblıkalyq ortasha kórsetkishke jetti. Nátıjesinde, jalpy ólim-jitim kórsetkishi 2009 jyldan 9,7-den 7,3-ke tómendedi. Al, analar ólim-jitiminiń kórsetkishi 31,9-dan 12,2-ge, al náreste ólimi 25,5-ten 12,9-ǵa tómendedi. Sondaı-aq, oblysymyzda aımaqtar arasynda alǵash ret 11 naýqasqa búırek almastyrý operasııa­sy jasaldy. Mine, densaýlyq saqtaý salasy osylaısha derbes damýdyń ótpeli kezeńindegi qıyndyqtar men synaqtardan súrinbeı ótip, qyzý tirligimen el kóńilin marqaıtyp otyr.

Nurash TOQBERGENOV,

Shymkent qalalyq №9 emhanasy bas dárigeriniń orynbasary.

Balabaqshadaǵy búldirshinder – bolashaǵymyz

Balabaqsha degen tańerteń kishkentaıyńyzdy aparyp tas­tap, keshke alyp qaıtatyn, kúni boıy balańyzǵa bas-kóz bolyp otyratyn meıirimdi mekeme ǵana emes. Balabaqshanyń biz bile bermeıtin qasıetteri óte kóp. Búldirshinderge tárbıe bergennen bólek jas bala kópshilikpen aralasady, til tabysady, óz betinshe áreket etedi, oı órisi damıdy. Qazir qym-qýyt tirshilik. Aldyna as qoıyp, úlkendeýin bas qylyp, áıteýir, jylamasa boldy dep, balalaryn úıge qamap ketetin ata-analar da jeterlik. Tórt qabyrǵanyń ortasynda qal­ǵan bala ne tárbıe alady? Son­dyqtan jas óskin jaqsy tárbıe alý úshin dalada da, qalada da balabaqshanyń mańyzy óte zor.

Jaqynda Tólebı aýdanynda jańadan 4 balabaqsha ashyldy. Jalpy, bul aýdanda «Balapan» baǵdarlamasy boıynsha júıeli jumystar atqarylýda. 2012 jyly aýdanda balalardy balabaqshamen qamtý kórsetkishi 53,44 paıyzdy qurady. Bıylǵy qarasha aıyna deıin 3 memlekettik, 6 jekemenshik balabaqsha iske qosyldy. Oǵan 745 bala tartyldy. Búgingi tańda jumys istep turǵan 33 balabaqshada 3130 bala, 37 shaǵyn ortalyqta 2050 bala, barlyǵy 5180 bala qamtylyp, kórsetkish 59 paıyzdy qurap otyr. Jyl sońyna deıin demeýshiler esebinen taǵy da birqatar jekemenshik balabaqsha iske qosylyp, taǵy 5710 búldirshindi qamtymaq. Jyl sońyna deıin balabaqshamen qamtylǵan bala kórsetkishin 65 paıyzǵa jetkizý josparlanýda. Tólebı aýdanynyń ortalyǵy Leńgir qalasynda, Nysanbek, Álisher Naýaı, Alǵabas eldi mekenderinde ashylǵan osynaý 4 jańa balabaqshada 315 bala tárbıelenbek. Sonymen qatar, 82 adam jumyspen qamtylyp otyr.

Jalpy alǵanda, oblys boıynsha «Balapan» baǵdarlamasy aıasynda jyldyń basynan beri 50 mektepke deıingi uıym ashylyp (30 balabaqsha, 20 shaǵyn ortalyq, 6131 bala qamtyldy), jalpy sany 1178-ge (122502 bala) jetkeni Tólebıde ótken jıynda úlken qýanyshpen aıtyldy. Osydan bes jyl buryn balabaqsha sany 181 bolsa, endi, mine, 997 (588-i shaǵyn ortalyqtar, onyń ishinde 47-si jekemenshik), 409 balabaqsha (301-i jekemenshik), mektepke deıingi uıymdar iske qosylyp, balalardy qamtý deńgeıi 14 paıyzdan 61,5 paıyzǵa jetti. «Bala – bolashaǵymyz» degen. Osynaý ıgi tirliktiń bári «Balapan» baǵdarlamasynyń aımaqta nátıjeli iske asyp jatqanynyń jarqyn dáleli ekeni anyq.

Átirhan ShYŃǴYSBAEV,

Tólebı aýdandyq máslıhatynyń hatshysy.

Jas júrgen  jer – mereje

Erterekte úlkender «Bizdiń kezimizdiń zamany da, adamy da basqashalaý edi...» dep ótken-ketkendi eske alyp, óz zama­ny­nyń adamdaryna, solardyń bolmysyna, jasaǵan qareketine tamsanyp otyrýshy edi. Bul árıne, qarııalardyń jastyq shaǵyn, sol bir dáýrenin ańsaý, zymyrap ótip jatqan ýaqytty moıyn­daý, saǵynyshyn áńgime arqyly syrtqa shy­ǵarý ekeni sózsiz.

Menińshe, ár zamannyń, ár ýaqyttyń óz adamy, óz tirshiligi, óz qyzyǵy men dáýreni bar. Áıtse de, biz­diń táýelsiz Otanymyzda elin, jerin súıe­tin, halqyna adal qyzmet etetin jiger­li de jalyndy jastardyń shoǵyry kóbeı­ip, jańa kelbetti jas tolqynnyń ósip ke­le jatqanyn kórgende kókiregińde maq­ta­nysh sezimi oıanady. Osy jastarǵa qarap el bolashaǵynyń baıandy, zor ekenine kóziń anyq jetedi.

Jastar – úlken kúsh. Jastar degenimiz – ja­lyn ot. Jas júr­gen jer – mereke. Oń­tús­tik jas­tary­nyń kóptigimen erek­she­lenedi. Qolynan is keletin, oıly da bıik rýhty, jigerli de isker jas­tary­nyń kóptigimen erekshelenedi. Ob­lys tur­ǵyndarynyń 30 paıyz­ǵa jýyǵyn jastar quraıdy. So­lardyń ishinde barynsha bastamashyl, qajyrly da belsendi jas kásipkerler kóp. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Kásipkerlerge qyzmet kórsetý ortalyǵy Qazaqstan eko­no­mıkasynyń kórkeıýi men tabys­ty bolýynyń nyq tiregi retinde jas­tar kásipkerligin damytýǵa bar kúshin salýda.

О́ńirimizde «Jumyspen qam­tý-2020» baǵdarlamasy aıasynda «Jastar praktıkasyna» 2013 jy­ly 5300 jas mamandy tartý kóz­delip, oǵan respýblıkalyq bıýdjetten 946,7 mln.teńge kóleminde qarjy bólingen. Oblysymyzda 156 jas kásipker ózderiniń kásibin júrgizý maqsatynda 366 515,0 teńge kóleminde nesıe alǵan. «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy aıasynda 2013 jyly 716 jas maman aýyldyq jerlerge jumysqa ornalastyrylsa, onyń ishinde 166-yna turǵyn úı alý úshin nesıe berý josparlanýda.

Búgingi tańda jastar barlyq salada qyzmet atqarýda. Jumys isteı júrip te bilim alý isi jaqsy jolǵa qoıylyp otyr. Iаǵnı, Ońtústiktiń jastary belsendi. Jastarǵa osyndaı jaǵdaı jasalyp, úlken úmit artylǵany biz úshin zor jaýap­kershilik jáne maqtanysh.

Anna ShOLGINA,

«Arys tolqyndary»

telearnasynyń qyzmetkeri.

Tań shapaǵymen shyraılanǵan Shymqala

Sóz joq, sońǵy jyldary Shymkent qalasy qatty ózgerdi. Kóptegen jańa mádenı oshaqtar boı kóterdi. Munyń bári Elbasynyń halyq mádenıetine degen izgi janashyrlyǵynan bastaý alǵany anyq. Saıa­baq­tar jańardy, buryn bolmaǵan taqyryp­tyq ásem jańa saıabaqtar salyndy, jańa murajaılar qosylyp jatyr. Al teatrǵa kelsek, Shymkentte ázil-syqaq, sondaı-aq, opera jáne balet teatrlarynyń ashyl­ǵanynyń ózi nege turady? Elimizde oqý-bilimge, densaýlyqqa, eńbekke, máde­nıetke, halyq ıgiligine, áleýmettik jaǵ­daı­dyń jaqsarýyna degen memleket qamqorlyǵy erekshe. Osyndaı qamqor­lyqtyń arqasynda elden myqty ǵalymdar men mamandar, sportshylar men óner ıeleri shyǵyp jatyr.

Osy jolda Qazaqstan áli talaı beles­terge shyǵady. Sońǵy kezderi qaı óńirde bolmasyn iri saýda oryndaryn qalanyń shetki aımaqtaryna ornalastyrýda. Bul birinshi kezekte taýardy satýshy men alýshyǵa da yńǵaıly jáne qala ishindegi turǵyndarǵa da kedergi keltirmeıdi. Bul jaǵynan kelgende Shymkent iri saýda oryndarynyń bárin áldeqashan-aq qala syrtyna shyǵaryp, tipten shyraılana tústi. Úkimet qoldaýymen bekitilgen Bas jospar aıasynda jaqyn jyldary qala halqynyń sanyn mıllıonǵa jetkizý kózdelindi. Shym shahardyń jer kólemi 117 myń gektar aýmaqqa ulǵaıdy. Qala halqynyń turmys-tirshiligi yńǵaıly, jaıly qalypta bolýy úshin, jan-jaqty múmkindikter basty nazarǵa alynǵan.

Memleketimizdiń basty baılyǵy – onyń azamattary. Bul turǵydan alǵanda kóshtiń aldyńǵy sapynda kele jatqan Shymkenttiń baılyǵy jyl saıyn tabıǵı jolmen 2,4 paıyzǵa ósýmen keledi. Resmı sanaqqa sensek, qalada qazir 678,5 myń halyq turady. Mektep oqýshylarynyń ózi 125 myńǵa jetip, ótken jylǵy kórsetkishke qaraǵanda bala sany 5 myńǵa birden artty. Bul búgingi jalpy sany 272-ni quraıtyn bilim mekemeleriniń qataryn jyl saıyn arttyryp otyrý kerek degendi bildiredi. Al, 2015 jylǵa qaraı mıllıon turǵyny bar shaharǵa aınalý jospary bar.               

Árıne, halyqtyń sanynyń ósýi bar da, olardy jumyspen, baspanamen qamtý máselesi bar. Muny eskerýsiz qaldyrýǵa múldem bolmaıdy. Jyl basynan beri Shym-qalada 6458 jumys oryndary ashylypty. «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy – 2020» baǵdarlamasyna aıtylyp otyrǵan merzim ishinde 8459 adam qatystyrylyp, 2136 adam turaqty jumysqa ornalasqan. Al, basty bas aýrý – baspana máselesine kelsek, ústimizdegi jyly turǵyn úı qurylysyn damytý maqsatynda jergilikti qazynadan qaralǵan 4,7 mıllıard teńgege 4350 páterli 64 turǵyn úıdiń qurylysy júrgizilip jatyr. Onyń ishinde 1112 páterli 20 turǵyn úıdi tapsyrý bıylǵy jyldyń enshisine josparlansa, búginge deıin onyń 11-i óz ıelerin tapty.           

Jaqynda ǵana Shymkent qalasynyń ákimi Darhan Satybaldy aqparat qural­darynda shahar turǵyndary aýyz sýmen 82, káriz júıelerimen 30, kógildir otynmen 74 paıyzǵa qamtylǵanyn aıtty. Ústimizdegi jyly 10 sý, 12 gaz qubyrlarynyń, 7 elektr jelileriniń, 1 shaǵyn stansasynyń qury­lysy júrgizilýde. Bul maqsatta 6,8 mıllıard teńge qaraldy. Jobalar tolyǵymen iske asqan jaǵdaıda sýmen qamtý deńgeıi 86, gazben qamtý 80,5 paıyzǵa deıin ósýi kózdelip otyr. Ekinshi aýqymdy joba – qurylysy júrip jatqan soltústik sý qubyry men qoldanystaǵy sý qubyrlaryn bir júıege biriktirý. Mine, sonda ǵana aýyz sýǵa zárý halyqtyń máselesi sheshiledi.

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen elimizdegi úshinshi qala mártebesin ıemdengen Shymkent qalasynda ákimshilik-iskerlik ortalyǵynyń qurylysy qyzý júrip jatyr. Jaqynda bul mańnan «Otyrar» kitaphanasy, emhana jáne halqymyzdyń salt-dástúrinen mol taǵylym beretin «Naýryz» alańy ashyldy. Bul alań 1 gektardan astam aýmaqty qamtıdy. Badam, Qoshqar ata ózenderiniń boıy abattandyrylyp jatyr. О́zender boıynan demalys aımaǵyn qurý, gúlzarlar uıymdastyrý jumystary qarastyrylǵan. Báıdibek bı eskertkishi de qarqyndy qurylysqa boı aldyrdy. Báıdibek bı eskertkishinen ıppodromǵa deıingi aýmaqta etno-tarıhı saıabaǵynyń, sondaı-aq, oblystyq mýzeı jáne ádet-ǵuryp ortalyǵynyń eskızdik jobasy jasaqtalyndy.

Ǵappar MAIMAQOV,

«Asyl mura» qoǵamdyq

birlestiginiń tóraǵasy.

Bizdiń dıqandardyń alar asýy áli alda

Kóp eńbek etkenge baqyt ta basyn ıedi. Adal eńbek etkenniń qashanda kóńili shat. Kóktemi erte shyǵyp, kókónisin erte egetindikten Ońtústik dıqandary baqshasyn elden buryn qaptap, qoımaǵa qattap, qazan-qarasha aıynda-aq qaryq bolatyny bar. Dastarqany dámge, dalasy eńbek pen ánge toly berekeli Ońtústik halqynyń kóńilderi shat, eńseleri kóterińki. Aǵymdaǵy jyly Ońtústik Qa­zaqstan oblysynda kókónis, baqsha, kar­top ónimderinen 2,2 mln. tonna ónim jınalyp, ótken jylmen salystyrǵanda 250,0 myń tonnaǵa, al 1991 jylmen sa­lys­­tyrǵanda 6 esege artyp otyr. Keńes dáýiri kezinde jemis-jıdek daqyldary men júzimniń kólemi 26 myń gektar bolsa, búgingi kúni 30,0 myń gektardy qurap, 163,0 myń tonna ónim jınaldy. 2012-2013 jyldar aralyǵynda ónimdiligi joǵary 250 gektar alasa boıly, 2100 gektar jartylaı alasa boıly, bir jylda ónim beretin ın­ten­sıvti alma baýlary otyrǵyzylyp, mol ónim alynýda. Aıta ketetin jaǵdaı ın­ten­sıvti alma baýlarynan alynatyn tabys maqtamen salystyrǵanda 30 esege, búgingi kúnge tabysy eń kóp bolyp otyrǵan baqshadan 10 esege artyq alynady.

«О́zimniń qarnym toısa boldy» degen ishtarlyq Ońtústikke jat nárse. Qorasy qoıǵa, sharasy maıǵa tolyp turǵan darqan kóńil Ońtústik aǵaıynmen de bólise biledi. Oblystyń aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshileri alǵan mol ónimderin Astana, Almaty qalasyna, respýblıkanyń soltústik óńirlerine jáne Reseı, Eýropa, TMD elderine jóneltip, halyqtyń rızashylyqtaryna bólenýde. Aǵymdaǵy jyldyń qańtar-qazan aılaryna jalpy kólemi 240,3 mln. AQSh dollaryn quraıtyn aýyl sharýashylyǵy ónimderi eksporttalyp, ótken jylmen salystyrǵanda 17 paıyzǵa artty. Jaqynda Ońtústik Qazaqstan oblysyna Máskeýden arnaıy delegasııa keldi. Olardyń basty maqsaty – otandyq taýarlardy Máskeý naryǵyna shyǵarý bolyp tabylady.

Elbasy Ońtústikke kelgen saparynda «Qazir Kedendik odaqtyń arqasynda Ońtústik Qazaqstan oblysy aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn Reseıge saý­dalap jatyr. Bul úlken múmkindik» dep oblystyń bul qadamyna oń baǵasyn bergen-di. Ústimizdegi jyldyń qyrkúıek aıynda Máskeý qalasynda «I - Ońtústik Qazaqstan oblysy taýarlary jármeńkesi» ótip, óńirdiń 30-dan astam iri taýar óndirýshileri óz ónimderin barshaǵa pash etti. Reseıdiń bas megapolısiniń turǵyndary Ońtústiktiń azyq-túlikteri men ónimderine úlken yqylasy men rızashylyǵyn bildirdi. Máskeý oblysy men qalasy, OQO úsh jaqty yntymaqtastyqty nyǵaıtý maqsatynda mundaı jármeńkelerdi jyl saıyn ótkizý týraly sheshim qabyldandy. Atalǵan joba qazaqstandyq taýar óndirýshilerdiń ónimin Máskeý naryǵyna deldalsyz shyǵarýǵa yqpal etedi.

Taǵy bir aıtary biz burynǵydaı ekken egisimizdi ónim bergen kezde bazarǵa aparyp satýdan buryn, ony óńdeý jolyn da qarastyrýymyz kerek. Sebebi, ala jazdaı tókken terdiń aqysyn naryqtaǵy arzan baǵaǵa teligenshe, birigip atalǵan ónimdi óńdeý arqyly mol paıdaǵa kenelýdi oılaýymyz kerek. Búgingi kúnniń talaby sol. Osyǵan oraı, oblysta 32 et, 31 sút, 36 jemis-kókónis ónimderin qaıta óńdeý kásiporyndary jumys jasaýda. Onyń ishinde bıylǵy jyly 4 et, 3 sút, 3 jemis-kókónis ónimderin óńdeıtin kásiporyndary jańadan iske qosyldy. Nátıjesinde et ónimderin qaıta óńdeý úlesi 19,4, sút óńdeý 23, jemis-kókónis ónimderin óńdeý 14 paıyzǵa jetip, 10 aıda aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý kólemi 109,5 mlrd. teńgeni qurap, ótken jylmen salystyrǵanda 28 paıyzǵa artty. 2014-2016 jyldar aralyǵynda 14 et óńdeý, 14 jemis-kókónis óńdeý, 13 sút óńdeý kásiporyndary ashylatyn bolady.

«Adamdy kórkeıtetin – eńbek» degen, Alla taǵalanyń úıip-tógip bergen yrzyq-nesibesin, berekesin shashpaı-tókpeı jınap alyp, tabysyn eselep otyrǵan Ońtústik dıqandarynyń alar asýy áli alda ekeni sózsiz.

Qanatbek OSPANBEKOV,

Ońtústik Qazaqstan oblystyq

aýyl sharýashylyǵy

basqarmasynyń basshysy.

Mektepke degen suranys joǵary

Básekege qabiletti memleket bolý úshin saýattylyǵy joǵary elge aınalý asa qajet. Qazirgi zamanǵy ǵylymı-tehnıkalyq úrdistiń qarqyny bilim berý júıesiniń aldyna jańa mindetter qoıyp otyr. Bul turǵyda Ońtústik Qazaqstan oblysynda orasan tirlikter atqarylýda. Bilim salasynda aǵymdaǵy jyly 86 nysannyń qurylysy júrgizilýde, onyń 56-sy oblystyq bıýdjetten. Búginde 38 nysan paıdalanýǵa berildi. Jyl sońyna deıin 9 nysan beriledi. 115 nysan kúrdeli jóndeýden ótkizildi.

Oblysta balalar sany kóp ekendigi belgili, búginde 1021 mektepte 543 myń bala oqıdy. Sondyqtan da mektepke suranys joǵary. Ári kezinde samannan salynǵan mektepterdiń apatty jaǵdaılaryn, úsh aýysymdy mektepterdiń máselelerin sheshý úshin keshendi jumystar atqaryldy. Sońǵy jyldary 251 bilim nysany paıdalanýǵa berildi, onyń ishinde oblystyq bıýdjetten – 149-y salyndy. Osydan keıin samannan salynǵan mek­tepterdiń sany 324-ten 209-ǵa deıin azaıtyldy. Nátıjesinde, 62 apatty, 29 úsh aýysymdy mektepterdiń máselesi, 9 «saqaldy» nysannyń qurylysy tolyǵymen sheshildi. 100 myń parta, 6250 taqta, 16447 kompıýter alyndy. MTB jaraqtalýy ortasha respýblıkalyq kórsetkishke jetkizildi. 337 oqýshy «Altyn belgimen» bitirip (238 oqýshy), 2012 jylmen salystyrǵanda 99 oqýshyǵa artty.

Samannan salynǵan mek­tep­terdiń jyl ótken saıyn apatty jaǵdaıǵa keletini belgili. Osy­ǵan oraı, birinshi kezektegi 48 jaǵ­daıy tómen jáne 3 aýy­symdy mektepterdi sheshýdi oblys bas­shylyǵy Úkimetpen kelisip otyr.

Nyshan BAIǴUT,

Ońtústik Qazaqstan oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary.

Aıqarma bettiń materıaldaryn daıyndaǵan «Egemen Qazaqstannyń»

Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy menshikti tilshisi Oralhan Dáýit.

Sýretterdi túsirgen Qaısar ShERIM.