Jasampazdyqtyń jemisti joly

Jańa baǵyt jańa  mindetter júkteıdi

Elimiz egemendigin alyp, memleket bolyp qalyptasý jolynda kóptegen qıyndyqtardy basynan keshirdi. Árbir ıgilikti bastamanyń berekeli jalǵasy bolatynyndaı, aınaldyrǵan azǵantaı jyldar kóleminde jas respýblıkanyń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası jańǵyrýyndaǵy jetistikterin búkil álem moıyndady. Árıne, osy tar jol, taıǵaq keshýdegi barlyq qol jetkizgen strategııalyq bastamalardyń basynda Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Na­zarbaev turdy. Mańaıynda árdaıym mıllıondaǵan halyq boldy. Sodan beri, mine, jıyrma eki jyldyń kóshi kórindi.

Jańa baǵyt jańa  mindetter júkteıdi

Elimiz egemendigin alyp, memleket bolyp qalyptasý jolynda kóptegen qıyndyqtardy basynan keshirdi. Árbir ıgilikti bastamanyń berekeli jalǵasy bolatynyndaı, aınaldyrǵan azǵantaı jyldar kóleminde jas respýblıkanyń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası jańǵyrýyndaǵy jetistikterin búkil álem moıyndady. Árıne, osy tar jol, taıǵaq keshýdegi barlyq qol jetkizgen strategııalyq bastamalardyń basynda Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Na­zarbaev turdy. Mańaıynda árdaıym mıllıondaǵan halyq boldy. Sodan beri, mine, jıyrma eki jyldyń kóshi kórindi.

Táýelsizdik alǵan alǵashqy kún­nen beri Elbasy memleketimiz ben halqymyzdy ómirdiń barlyq salalarynda naqty nátıjelerge qol jetkizýge, ál-aýqatymyzdy jaqsar­týǵa baǵdarlamalar jasap, órkenıet kóshine bastap keledi. Elimizde jeke­menshikke, erkin básekelestik jáne ashyqtyq qaǵıdattaryna negizdelgen naryqtyq ekonomıkanyń zamanǵa saı úlgisi jasalyp, kásipkerlik qyzmet úshin negizgi talaptar men zamanaýı salyq júıesi qalyptasty.

Osy turǵydan el damýynyń stra­tegııalyq josparyn saýatty, durys qurý asa mańyzdy. «Qazaqstan-2030» Strategııasy shynaıy serpilis berip elimiz naryqtyq ekonomıkaǵa kóshý jolyndaǵy qıyn da aýyspaly ke­zeńdi sátti eńserdi.

2012 jyldyń jeltoqsanynda Elbasy Qazaqstan halqyna jasaǵan Joldaýynda «Qazaqstan-2030» Stra­tegııasynyń oryndalýyn qo­ry­tyndylap, elimiz úshin Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń kirispesinde aıtylǵandaı, Qazaq­stan halqynyń dúnıejúzilik qoǵam­dastyqta laıyqty oryn alý umty­lysyna sáıkes keletin, 2050 jyl­ǵa qaraı álemniń eń damy­ǵan 30 memleketiniń qataryna ený­di kózdeıtin joǵary maqsat jaýap­ker­shiligin seziný tileginen týyndaıdy.

 «Qazaqstan-2050» Strategııasy jańa pragmatıkalyq baǵytty bel­gi­lep, egemen memleketimizdiń HHI ǵasyrda turaqty damýynyń negiz­gi joldaryn aıqyndaıdy. Onyń sátti iske asyrylýynan Qazaq­stan­nyń keleshektegi orny men róli anyqtalmaq. «2050 jyl – jaı beı­ne­li data emes. Ol búginde álemdik qoǵam­dastyq baǵdar ustap otyrǵan naq­ty merzim», dep atap kórsetti Elbasy.

Qujattyń basty jetistikteriniń biri – XXI ǵasyrda paıda bolǵan, barlyq memleketter men óńirlerdi qamtıtyn jańa ǵalamdyq synaqtarǵa jan-jaqty taldaý júrgizý bolyp tabylady. Joldaýda Memleket basshysy belgilegen Qazaqstannyń uzaq merzimdi damýynyń negizgi ba­ǵyttarynyń arasynda dáıekti jáne boljamdy syrtqy saıasat – ult­tyq múddelerdi ilgeriletý men aı­maq­tyq jáne jaHandyq qaýipsizdikti nyǵaıtý da ataldy.

Barshaǵa málim, Qazaqstan óńirlik syrtqy saıasat máselelerine erekshe kóńil bóledi. Ortalyq Azııadaǵy qaýip-qaterlerge qarsy is-qımyldar da elimizdiń basty nazarynda. Sebebi, sońǵy jyldary qoldanylyp jatqan qatań sharalarǵa qaramastan óńirde radıkaldyq qozǵalystar belsendiliginiń eleýli artýy, dinı ekstremızmniń taraýy baıqalýda.

Qazir aımaqtaǵy qaýipsizdikke qater tóndirýshi faktorlarǵa tu­raq­ty keń taraý alyp otyrǵan aýǵan qaq­tyǵysyn da jatqyzýǵa bolady. Ha­lyqaralyq koalısııanyń 2014 jylǵa deıin Aýǵanstannan áskerlerin shyǵarýyna baılanysty bul qaterdiń odan saıyn artyp ketý múmkindigi týyndap otyr.

О́ńirdegi zańsyz esirtki aınaly­mynyń aýyr jaǵdaıy da órshı túsý úrdisine ıe. Dinı ekstremızm men ter­rorızmniń qatarynda zańsyz áre­kettiń osy túri óńir qaýipsizdigine áserin tıgizetin teris qubylystyń biri retinde qarastyrylady.

Zańsyz esirtki aınalymy men aq­sha jylystatý, kontrabanda jáne transulttyq uıymdasqan qylmys basqa da qylmystyq áreketterdiń arasyndaǵy ózara baılanystyń bolýy eldi alańdatyp otyrǵany jasyryn emes. Terrorızm, ekstremızm jáne transulttyq qylmystan tónetin qater óńirdegi elderden kelisilgen tıimdi sharalar qabyldaýdy talap etedi.

Ortalyq Azııanyń uzaq merzimdi birqalypty damýy Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdyń turaqtanýynsyz qaras­tyryla almaıtynyn esten shyǵarmaý qajet. Koalısııa kúshteri ketken soń qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne ekonomıkalyq ońaltý máseleleri Ortalyq Azııada ornalasqan elder tarapynan basa nazar aýdarýdy qajet etedi. Eger Aýǵanstanǵa kómek tolyqqandy kórsetiletin bolsa, osy memlekettegi ishki saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaı turaqtanady.

Qazaqstan Respýblıkasynyń sońǵy jyldardaǵy Aýǵanstan ekonomıkasyna salǵan járdeminiń kólemi bilim berý baǵdarlamasyna berilgen 50 mln. dollar jáne basqa da kómekti qosqanda 250 mln. dollardy qurady.

Biz Aýǵanstannyń Ortalyq Azııadaǵy halyqaralyq saýda-eko­no­mı­kalyq qatynastar júıesine ın­tegra­sııa­lanýyn qoldaımyz. Aýǵan­stan­nyń Ortalyq jáne Ońtús­tik Azııa elderimen syrtqy ekono­mıkalyq baılanystaryn odan ári damytýǵa baǵyttalǵan «Jańa jibek joly» bastamasyn qoldaýymyzdy osymen túsindirýge bolady.

2007 jyldan bastap bizdiń elimiz Aýǵanstanǵa kómek kórsetýdiń  arnaıy josparyn iske asyryp keledi. Sonyń ishinde beıbit kásipter boıynsha 1000 jas maman daıyndaý baǵdarlamasy júrgizilip otyr. Jyl saıyn Qazaqstan Aýǵanstanǵa tegin tehnıkalyq jáne gýmanıtarlyq kó­mek kórsetedi. Qazaqstan qara­ja­tyna Talýkan – Kýndýz – Shırhan – Bandar avtojoly qaıta jóndelip, mektep pen aýrýhana salyndy.

Bizdiń memleketimiz Aýǵanstandy qalpyna keltirý boıynsha halyq­aralyq qoǵamdastyqtyń gýmanı­tar­lyq kúsh-jigerine belsendi atsaly­syp keledi. Sondyqtan da Qazaq­stannyń osy máselege qatysty usta­nymdaryn halyqaralyq kezdesýlerde sarapshylar joǵary baǵalaıdy.

Memleketimizge osyndaı belsendi syrtqy saıasat júrgizýge damyp kele jatqan ekonomıka ǵana emes, turaqty quqyqtyq júıeniń bolýy múmkindik berip otyr. 1990 jyldardyń ortasynan bastap qalyptasqan, sonyń ishinde qaýipsizdikti qamtamasyz etý salasyndaǵy normatıvtik qu­qyqtyq bazany jetildirý boıynsha jumystardy jalǵastyrý qajet.

Sodan beri elimizde BUU, TMD men UQShU sheńberinde qabyl­dan­ǵan birqatar halyqaralyq norma­tıvtik-quqyqtyq aktiler, son­daı-aq ekijaqty kelisimder men kelisim­sharttardy ratıfıkasııalaý jáne ulttyq zańnamaǵa engizý boıyn­sha memleketishilik rásimder júrgi­zildi. Quqyqtyq negiz Shanhaı ynty­maq­tastyq uıymy sheńberinde de serpindi qurylýda.

Memlekettik organdardyń ult­tyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý salasyndaǵy mindetteri men ókilet­tigin keńeıte, naqtylaı túsetin «Qazaq­stan Respýblıkasynyń ult­tyq qaýip­sizdigi týraly», «Qazaqstan Res­pýblıkasynyń arnaýly mem­lekettik organdary týraly», «Qa­zaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine zańsyz jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa (jylystatýǵa) jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa jáne aqshany qol­ma-qol aqshaǵa aınaldyrýǵa qar­sy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jańa zańdar men basqa da birqatar zańnamalyq aktiler qabyl­dandy.

Terrorızmge qarsy is-qımyl boıynsha qyzmetti uıymdastyrý jáne úılestirý tetikterin quqyqtyq reglamentteý men jetildirýge baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine terrorızmge qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań kúshine endi. «Qazaqstan Respýblıkasynyń ulttyq qaýipsizdigi týraly» Zań sııaqty bul zańda da ár memlekettik organnyń ókilettikteri men quzyretiniń arajigin naqty ajyratý qarastyryldy jáne erekshe aıta ketý kerek, bul qujat qa­byl­danǵannan keıin terrorlyq áre­ketterdiń aldyn alý jáne profılaktıkasy máseleleri boıynsha memleket pen qoǵam kúshterin keń aýqymdy qoldaný bastaý aldy. Osy zańǵa sáıkes Memleket basshysynyń Jarlyǵymen Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Terrorızmge qarsy orta­lyǵy týraly ereje jáne ákimder bas­qaratyn Terrorızmge qarsy komıs­sııalar týraly úlgilik ereje beki­tildi.

«Qazaqstan-2050» Stra­tegııa­synda qoıylǵan tapsyrmalardy iske asyrý úshin osy jyldyń 24 qyr­kúıeginde Qazaqstan Respýb­lıkasy Prezıdentiniń № 648 Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasynda dinı ekstremızm men terrorızmge qarsy is-qımyl jónindegi 2013-2017 jyl­­darǵa arnalǵan memlekettik baǵdar­lama bekitildi.

Ulttyq zańnama árdaıym je­til­dirilip otyratyny belgili. Jel­toq­sandaǵy Joldaýynda Elbasy: «Biz dinı radıkalızm men ekstremızmniń paıda bolýyn beıtaraptandyrý maq­satynda zańdarymyzdy jetil­dirýimiz kerek. Biz terrorızmge qarsy zańdardy da jetildirýge tıispiz», dep atap ótken.

Osy tapsyrmany oryndaý she­ginde atalǵan qaýip-qaterlerge qarsy is-qımyldardyń zańnamalyq bazasyn jetildirýge baǵyttalǵan zań jo­balary Parlamentke kelip túsedi dep kútilýde. Ulttyq qaýipsizdikti qam­tamasyz etýde tabystarǵa qol jet­kizý úshin memleket pen qoǵam ózara tyǵyz qarym-qatynasta bolyp, ózara kúsh-jigerin jumyldyrýy qajet.

Janat JARASOV,

Parlament Májilisiniń depýtaty,

«Nur Otan» partııasy fraksııasynyń múshesi.

Bizge de jańarý qajet

Elbasynyń bastamasy­men «Qazaqstan-2030» Stra­te­gııasy qabyldanyp, onda eldiń damýyna baǵyt­talǵan jeti negizgi basymdyq kór­se­tildi. Solardyń negi­zin­de túrli memlekettik baǵdar­lamalar ázirlendi. Mine, osy baǵdarlamalar arqyly eli­miz­de qyrýar tirlikter atqaryldy. Bir ǵana mysal. 2008 jyly búkil álem qarjy daǵdarysyna tap boldy. Tipti, alpaýyt el – AQSh-tyń ózinde mıllıondaǵan adam jumyssyz qaldy. Osy kezde bizdiń úkimet «Jol kartasy» baǵdarlamasyn qabyldap, jumyssyzdyqtyń aldyn aldy. Iаǵnı, elde jappaı jumystan bosatý fak­tileri tirkelgen joq.

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń byl­tyrǵy 14 jeltoqsandaǵy Qazaqstan hal­qyna arnaǵan kezekti Joldaýy ońtús­tikqazaqstandyqtar tarapynan, ásirese, jastar jaǵynan úlken qoldaýǵa ıe bolǵan edi. Olaı deýime negiz bar. Elbasy qashanda jastardyń máselesine kóńil bólip keledi. Jastardy jumyspen qamtýda qabyldanyp jatqan baǵdarlamalar negizinde memlekettik jastar saıasaty tolyqtaı qalyptasýdyń negizgi kezeńderinen ótip keledi. Sonymen qatar, jas­tar saıasatynyń negizgi basym­dyqtary 2004 jyly qabyl­danǵan «Qazaqstan Respýb­lıkasyndaǵy mem­le­kettik jastar saıasaty týraly» Zańda jáne 1999 jyly 28 tamyzda Elbasy N.Nazarbaevtyń tap­syr­masymen bekitilgen Mem­lekettik jastar tujy­rym­damasynda kórinis tapqan.

Prezıdent «Qa­zaq­stan-2050» Strategııasynda ár onjyldyq saıyn negizgi jeti ba­sym­dyqtyń oryndalýy boıynsha bólek jos­parlardyń qabyldanatynyn jetkizip, XXI ǵasyrdyń 10 eń tolǵaqty máselesine toqtalǵan bolatyn. Iá, Elbasy atap kórsetken bul máseleler shyn máninde mańyzdy. «Qazaqstan orta ǵasyrdan altyn ǵasyrǵa qadam basýy qajet», degen Elbasynyń sózderi árbir qazaqstandyqtyń aldyna qoıylǵan mindet dep bilemin. Biz jańarýymyz qajet. Ásirese, jastarda jańa kózqarastar qalyptasýy tıis. Jańa bastamalardy, jańa ıdeıalardy týdyratyn, iske asyratyn – jastar.

Abzal ÁLIQULOV,

Ońtústik Qazaqstan oblystyq jastar

saıasaty máseleleri basqarmasynyń basshysy.

ShYMKENT.