Keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde dástúrli brıfıng ótti. Sharanyń bul jolǵy basty tulǵasy – Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetov boldy. Brıfıngti júrgizgen Altaı Ábıbýllaev óńirdiń órkendi isteri men halqymyzdyń maqtanyshyna aınalǵan erekshelikterin aıta kelip, sóz kezegin aımaq basshysyna berdi.
Keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde dástúrli brıfıng ótti. Sharanyń bul jolǵy basty tulǵasy – Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetov boldy. Brıfıngti júrgizgen Altaı Ábıbýllaev óńirdiń órkendi isteri men halqymyzdyń maqtanyshyna aınalǵan erekshelikterin aıta kelip, sóz kezegin aımaq basshysyna berdi.
Bul jolǵy brıfıngtiń buǵan deıingi osyndaı sharalardan bir ózgesheligi boldy. Sharanyń maqsatyn tanystyrǵan moderator qalyptasqan ádetti buzyp, tek qazaqsha sóıledi. О́z kezeginde oblys ákimi de baıandamasyn tolyǵymen memlekettik tilde jasady. Bul ıgi bastamaǵa jýrnalıster qaýymynyń eshqaısysy tosyrqaǵan joq. О́ıtkeni, sharany bir tilde júrgizý – tilshilerdiń qat ýaqytyn bosqa ysyrap qylmaǵany anyq. Sodan bolar, orys tildi jýrnalısterdiń ózi bul bastamany qup kórip turǵany baıqaldy. Sebebi, ol áriptesterimizdiń de bári derlik qazaq emes pe!? Demek, bári ana tilin bir kisideı jaqsy uǵady. Onyń dálelin áriptesterimizdiń baıandamany tolyq túsinip, sol boıynsha qoıǵan saýaldarynan kórýge bolady.
Brıfıng bastalardan bir saǵat buryn Qazmedıa ortalyǵynyń birinshi qabatynda Ońtústik Qazaqstan oblysynyń kórmesi usynyldy. Onda Shymkent qalasynda salynatyn jańa ákimshilik ortalyǵynyń maketi de qoıylǵan. Zamanaýı sheberlikpen jasalǵan maket tilshi qaýymynyń nazaryn ózine tartyp-aq tur. Ondaǵy ákimshilik ǵımarattarymen qatar, aınalasyna túsetin ózge nysandardyń da kelbeti kerim derlik. Osyǵan qarap, Elbasynyń shyraıly Shymqalany eldegi úshinshi megapolıske aınaldyrý týraly bergen tapsyrmasy oıǵa oraldy. Kórmede oryn alǵan ózge ıgilikter de óńirdiń órkenıetti damý úrdisin áıgilep tur. Kórmeni tamashalaǵan jannyń Ońtústik Qazaqstan ultymyzdyń uıytqysy ekenine kózi jetedi.
Oblys ákimi óńirdegi áleýmettik-ekonomıkalyq damý men memlekettik jáne salalyq baǵdarlamalardyń oryndalýy, sondaı-aq ózge de mańyzdy máseleleri jóninde áńgimeledi. Sońǵy 4 jylda óńirdiń ónim kólemi 2 esege artypty. Respýblıkadaǵy úlesi boıynsha 10-orynnan 5-orynǵa kóterilgen. Buıyrtsa bıylǵy jyldy 2 trln. teńgeden astam tabyspen qorytyndylaǵaly otyr. Osy jetistikterdi tilge tıek etken ákim Keńes odaǵy kezindegi iri kásiporyndar zaman talabyna saı bolmaǵandyqtan toqyrap, múlde joıylǵan qazirgi ýaqytta óńirdegi negizgi tabys shaǵyn jáne orta bıznesten quralyp jatqanyn aıtty. Ákimniń baıandamasy boıynsha ázirlengen materıaldar budan burynǵy nómirimizge jarııalanǵany málim. Sondyqtan maqalamyzdy sharanyń ekinshi bólimine arnaǵandy jón sanadyq.
Brıfıngtiń ekinshi bólimi ádettegideı suraq-jaýap úlgisinde ótti. Oblys ákimine san alýan suraqtar qoıyldy. Memlekettik baǵdarlamalardy júzege asyrýdan bastap, Ońtústiktegi qyz alyp qashýǵa deıingi saýaldardyń bárine naqty jaýap berildi. Birinshi suraq eldegi úshinshi megapolıstiń qurylysyna respýblıkalyq bıýdjetten qansha qarajat qarastyrylatyny jóninde boldy. Ákim jańa ákimshilik ortalyqty salý isi negizinen oblystyq bıýdjet esebinen jáne jeke kásipkerlerdiń kómegimen, sondaı-aq, ınvestısııalar tartý arqyly salynatynyn aıtty. «Buǵan qosa, jalpy Shymkent qalasyn megapolıske aınaldyrý isine salynǵan bir teńge ornyna jeke kapıtaldan eki teńge tartýdy kózdep otyrmyz. Al respýblıkalyq bıýdjetten kelesi jyly jańa ortalyqtyń ınfraqurylymyn jasaýǵa 27 mlrd. teńge qarastyrylmaq», dedi A.Myrzahmetov.
Kelesi bir suraq elge shetelden oralǵan qandastardyń nege Ońtústik Qazaqstan oblysyna kóp ornalasatyny týraly boldy. «Bizdiń aımaqtyń aýa raıynyń qolaılylyǵy men ómir súrýge yńǵaılylyǵy baýyrlarymyzdy ózine kóbirek tartsa kerek. Sondaı-aq, О́zbekstanmen kórshi bolǵandyǵymyz da buǵan sebep. Burynnan bir aımaqty jaılaǵan qazaq halqy memlekettik shekaraǵa oraı eki jaryldy degenmen, aǵaıyn-týǵanymen, jekjat-juraǵatymen ejelden aralasyp jatyr. Osy jaǵdaı kórshi eldegi aǵaıyndardyń bizdiń oblysta turaqtap qalýyna sebep bolyp otyr», dedi ákim.
Shymkent qalasynyń aýmaǵyna ýran óndirýshi mamandar daıyndaıtyn kolledj salynbaq eken. «31 telearna» tilshisine kelgen málimet boıynsha osy kolledj endigi de Qyzylorda qalasyna salynatyn bolypty. Jýrnalıst osy máseleniń mán-jaıyn surady. «Atalǵan oqý ornyna qala aýmaǵynan 4 gektar jer bólingen. Ol jerde tek bilim oshaǵynyń ǵımaraty ǵana emes, tutas qalashyq oryn tebedi. «Qazatomónerkásip» AQ-tyń prezıdenti Vladımır Shkolnıkpen bul másele tyńǵylyqty qarastyrylǵan. Al onyń qurylys jobasy Qyzylordaǵa kóshirilip jatqany týraly mende málimet joq. Ondaı jaǵdaı oryn alǵan bolsa, maǵan resmı túrde habarlanǵan bolar edi», dedi óńir basshysy.
Ońtústiktegi jastar arasynda jasalyp júrgen qylmystar da tilshiler nazarynan tys qalmady. Oǵan oblys ákimi tııanaqty jaýabyn berdi. Búgingi tańda osyǵan oraı Shymkent qalasynda, sondaı-aq, aýdandarda jastar ortalyqtary qurylyp, soǵan oraı jastar bas qosyp otyratyn arnaıy ǵımarattar da boı kóterip jatyr eken. Bul oryndarda tálim-tárbıe turǵysynda túrli mádenı sharalar ótkizilýimen qatar, jastar bos ýaqytyn paıdaly ótkizýine barlyq jaǵdaılar jasalatyn kórinedi. Munymen birge, oblys ákimdigi men zııaly qaýym eki jyl buryn Ishki ister mınıstrligine qoldanystaǵy zańǵa tolyqtyrýlar engizýdi usynypty. Ol boıynsha qarý satyp alýǵa ruqsat suraýshylardyń jasyn 25-ke deıin kóterý kózdelgen. Sondaı-aq, qarý satyp alýshynyń ata-anasyn da bul sharaǵa qatystyrý kerektigi kórsetilipti. Bul usynystar memlekettik organdar tarapynan qoldaý taýyp jatqan kórinedi. Al jastar arasyndaǵy qylmystyń kóptigi, oblystaǵy jastar sanyna baılanysty kórinedi. Búgingi statıstıkaǵa qaraǵanda, aımaqta 780 myńnan astam jas azamat bar eken.
Elimiz Keden odaǵyna kirgeli de birqydyrý ýaqyt ótti. Bizdiń tarapymyzdan osy Keden odaǵyn ońtústikqazaqstandyqtar qalaı paıdalanyp jatqandyǵy týraly suraq qoıyldy. «Keden odaǵy biz úshin úlken múmkindik bolyp otyr. Bizdiń oblys kókónis ónimin kóptep óndiretin bolǵandyqtan, onyń bir bóligin odaqtas elder naryǵyna jiberetinimiz belgili. Máselen, bıyl 2 mln. 200 myń tonna kókónis óndirildi. Al saýda aınalymy boıynsha aıtar bolsam, ol aǵymdaǵy jyldyń 10 aıynda 3,4 mlrd. AQSh dollaryn qurady. Osyǵan qaraǵanda Keden odaǵy bizge tıimdi dep aıtýǵa ábden bolady. Tek onyń paıdaly jaqtaryn durys qoldana bilý kerek», dedi A.Myrzahmetov.
Osydan birshama ýaqyt buryn Senat depýtaty Svetlana Jalmaǵambetova ońtústiktegi tyǵyz ornalasqan halyqtyń bir bóligin soltústik óńirge kóshirý usynysyn alǵa tartqany málim. Kelesi jýrnalıst osy oıǵa baılanysty oblys ákiminiń pikirin bilgisi keldi. «Birinshi kezekte bul istiń qanshalyqty tıimdi ekenin elekten ótkerý kerek. Sodan keıin ǵana pikir bildirýge bolady. Al kóshirý, basqa orynǵa qonystandyrý máselesine kelsek, biz óz oblysymyzdyń ishinde de mıgrasııa máselesin qarastyryp jatyrmyz. Máselen, Maqtaaral aýdanynda halyq tyǵyz ornalasqan, ondaǵy halyq sany 300 myńnan asyp jyǵylady, al Otyrar aýdanyndaǵy halyqtyń sany 50 myńnyń ǵana tóńireginde. Jalpy, osy aıtylǵan másele bizdiń nazarymyzda ekenin aıtqym keledi», dedi oblys ákimi.
Bul jolǵy brıfıng burynǵylarynan uzaǵyraq bolǵanynda aıta ketken jón. О́ıtkeni, suraq qoıýshy jýrnalıster kóp bolýmen qatar, ár suraqqa tolymdy jaýaptar qaıtaryldy.
Nurbaı ELMURATOV,
«Egemen Qazaqstan».
