Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda alty másele qaraldy. Bul joly depýtattar nazaryna áleýmettik qamsyzdandyrý, memlekettik organdardyń quzyretin zańnamalyq bekitý, atqarýshylyq is júrgizýdi jetildirý jáne ózge de mańyzdy máselelerge qurylǵan zań jobalary usynyldy.
Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda alty másele qaraldy. Bul joly depýtattar nazaryna áleýmettik qamsyzdandyrý, memlekettik organdardyń quzyretin zańnamalyq bekitý, atqarýshylyq is júrgizýdi jetildirý jáne ózge de mańyzdy máselelerge qurylǵan zań jobalary usynyldy.
Aldymen, «1997 jylǵy 10 maýsymdaǵy Jazasyn ári qaraı óteý úshin bas bostandyǵynan aıyrýǵa sottalǵan adamdardy tapsyrý týraly Qazaqstan Respýblıkasy men Ázerbaıjan Respýblıkasy arasyndaǵy shartqa ózgeris engizý týraly Hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy qaraldy. Atalǵan zańdyq qujat ratıfıkasııadan ótkennen keıin elimizdiń Bas prokýratýrasy Qazaqstan Respýblıkasynan Shartty iske asyrý máseleleri boıynsha quzyretti organ bolyp aıqyndalady. Bas prokýrordyń orynbasary Iogan Merkeldiń málimetine qaraǵanda, qazirgi tańda Ázerbaıjan túrmelerinde 5 qazaqstandyq jazalaryn ótep jatsa, Qazaqstanda bas bostandyǵynan aıyrylǵan 47 ázerbaıjandyq bar kórinedi. Sondyqtan da, Hattamany ratıfıkasııalaý adamnyń jáne azamattyń quqyqtary men bostandyqtary úshin qajet. Daýys berý nátıjesinde zańdyq qujat biraýyzdan qabyldandy.
Budan keıin depýtattar «2009 jylǵy 30 naýryzdaǵy Qazaqstan Respýblıkasy men Eýropa Qaıta qurý jáne Damý banki arasyndaǵy Qaryz týraly kelisimge (Ońtústik – Batys jol dáliziniń jobasy (Batys Eýropa – Batys Qytaı halyqaralyq tranzıt dálizi) №1 Qosymsha kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qarady. Shymkent – Tashkent tas jolyna qatysty zań jobasy boıynsha baıandamany Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstri Asqar Jumaǵalıev jasady. Mınıstrdiń aıtýynsha, elimiz aýmaǵy boıynsha dálizdiń jalpy uzyndyǵy 2787 shaqyrymdy quraıdy. Sonyń ishinde 2452 shaqyrymy qaıta jańartylyp jatyr. Atalǵan jobany iske asyrý úshin Halyqaralyq bank, Eýropa banki, Islam jáne Azııa damý banki, Japonııa halyqaralyq agenttigi sııaqty halyqaralyq qarjy ınstıtýttary tartylǵan.
2011 jyly Aqtóbe oblysynda 215 shaqyrym, 2012 jyly Jambyl jáne Qyzylorda oblystarynda 700 shaqyrym jol paıdalanýǵa berilgen. Qazirgi ýaqytta dálizdiń 1854 shaqyrymynda jumystar júrgizilýde. Sonyń ishinde aǵymdaǵy jyly qalǵan 449 shaqyrymǵa jóndeý jumystary bastalǵan. Mınıstr jobanyń aıaqtalýy 2015 jylǵa josparlanǵanyn ataı ketti. Al Qosymsha kelisim Eýropa Qaıta qurý jáne Damý bankiniń qoldanystaǵy 2009 jylǵy 30 naýryzdaǵy Qaryz týraly kelisim sheńberindegi únemdelgen 54,5 mıllıon AQSh dollary mólsherindegi qaryz berý máselelerin qamtıdy. Osy kelisimdi iske asyrý kólik dálizi ótetin óńirdiń ekonomıkalyq damýyna, sondaı-aq, eldiń kólik júıesiniń tıimdiligi men senimdiliginiń artýyna yqpal etedi. Bul zań jobasy da depýtattar qoldaýyna ıe boldy.
«Qazaqstan Respýblıkasy men Azııa Damý banki arasyndaǵy Qaryz týraly kelisimdi (Jaı operasııalar) (OAО́EY 2 Dáliz Investısııalyq baǵdarlamasy/Mańǵystaý oblysyndaǵy ýchaskeler/ -2-joba) ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da qabyldandy. Kelisim maqsaty Qazaqstan Respýblıkasyna Azııa Damý banki uzyndyǵy 170 shaqyrym Shetpe – Aqtaý avtojolynyń ýchaskesin rekonstrýksııalaýdy qarjylandyrýǵa, sondaı-aq, qurylysty qadaǵalaý jónindegi is-sharalarǵa beretin 371,2 mıllıon AQSh dollary somasyndaǵy qaryzdy alý bolyp tabylady. Qaryzdy óteý merzimi – 5 jyldyq jeńildikti kezeńdi qosa alǵanda, 20 jyl. Respýblıkalyq bıýdjetten qaryzdy qosa qarjylandyrý 45,9 mıllıon AQSh dollary.
Jalpy otyrysta «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine áleýmettik qamsyzdandyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy qyzý talqyǵa salyndy. Zań jobasymen jumys isteıtin áıelder úshin bala bir jasqa tolǵanǵa deıin onyń kútimine baılanysty mindetti zeınetaqy jarnalaryn sýbsıdııalaý engizilgen. Osy sanattaǵy azamattarǵa zeınetaqy aýdarymdarynyń 10 paıyzynyń 4 paıyzy mindetti áleýmettik saqtandyrý qarajatynan, al 6 paıyzy bıýdjet qarajatynan qamtamasyz etiletin bolady. Mundaı tólemaqyny jyl saıyn 150 myńnan astam áıel azamat alyp otyratyn bolady. 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjette bul maqsatqa 30,6 mıllıard teńge qarastyrylsa, sonyń 8,8 mıllıardy 2014 jyly tólenedi dep kútilýde.
Zań jobasynda Baıqońyr qalasynda turatyn Qazaqstan azamattaryn áleýmettik qorǵaý maqsatynda júktilikke jáne bosanýǵa, sondaı-aq, bala asyrap alýǵa baılanysty tabysynan aıyrylǵan jaǵdaılarda tólenetin áleýmettik tólemdi Reseı densaýlyq saqtaý federaldy uıymdary bergen eńbekke ýaqytsha jaramsyzdyq paraǵy negizinde taǵaıyndaý týraly norma kózdelgen. Jumysynan aıyrylǵan jaǵdaıda tólenetin áleýmettik tólem keıinnen ótinish jasaǵan kezde mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesine qatysýdyń jalpy ótili negizge alyna otyryp taǵaıyndalady. Eger jumys berýshi óndiristegi zııandy (erekshe zııandy) eńbek jaǵdaılaryn joısa, bul óndiristik obektilerdi attestattaý nátıjelerimen mindetti túrde rastalýy tıis, onda ol mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalaryn tóleýdi júzege asyrmaıdy. Jáne de eger áleýmettik aýdarymdardy esepteý obektisi eń tómengi jalaqy mólsherinen kem bolsa, onda áleýmettik aýdarymdar eń tómengi jalaqy mólsheri negizge alyna otyryp esepteledi. Zań jobasynda budan basqa da birqatar ózgerister bar.
Senatorlar Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenovaǵa birqatar suraqtar qoıyp, óz oılaryn ortaǵa saldy. Sondaı-aq, depýtattar jumyssyzdyq, eń tómengi kúnkóris úshin qarastyrylǵan 18660 teńgeniń mardymsyzdyǵy, ózin-ózi jumyspen qamtyǵandardyń jaǵdaıy sııaqty ózekti máselelerge jaýap izdeýge tyrysty.
Senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettik organdardyń quzyretin zańnamalyq jáne (nemese) zańǵa táýeldi deńgeıde bekitý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady. Sonymen birge, «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine atqarýshylyq is júrgizýdi jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy da birinshi oqylymda qoldaý tapty.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
