11 Aqpan, 2021

Baspana baǵasy kúrt kóterildi. Sebep ne? Saldar qandaı?

33 ret kórsetildi

Qazir qymbat emes ónim, taýar, qyzmet izdeý qısynsyz. «Arzan» atty dúkender qalǵan shyǵar, biraq arzan dúnıe qalǵan joq. Kıim de, kólik te, tamaq ta záý bıikte. Túskisi joq. Sonyń qatarynda baspanany da baıqaımyz. Zeınetaqy qarjysyn paıdalaný jarlyǵy baǵanyń qoltyǵyna odan ári sý búrkigen syńaıly. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe, 2021 jyldyń qańtar aıynda birinshi naryqtaǵy úıler 3, ekinshi naryqtaǵylar 5 paıyzǵa qymbattap ketken.

«5000 teńgeden qalanatyn tas qazir 12 000 teńgeden qalanyp júr. Úı baǵasyna bul da áser etedi»

Birinshi naryqtaǵy úılerdiń jyldyq ósimi (2019-ben salystyrsaq) 7,3, ekinshi naryq úıleriniń jyldyq ósimi 17,9 paıyzdy qurap otyr.

Bizben suhbattasqan «Osenka sobstvennostı» JShS analıtıka departamentiniń dırektory Anna Shaskaıa zeınetaqy qorynan 721 myń adamnyń 1,4 trln teńge alatynyn, bul turǵyn úı naryǵy úshin eleýli soma ekenin aıtady.

– 2019 jyly turǵyn úı naryǵyndaǵy kelisimder kólemi 5,5 trln teńge boldy. Iаǵnı, 1,4 trln teńge – jyldyq suranystyń 25 paıyzy. Alaıda bul somanyń biraz bóligi basqa maqsatta jumsalatyndyqtan, túgelimen turǵyn úı naryǵyna keledi deýge negiz joq. 1,4 trln teńgeni 721 myń adamǵa bólsek orta eseppen adam basyna 1,942 mln teńgeden keledi. Olardyń 80 paıyzy baspana naryǵyna kelsin delik, úı baǵasy bizdiń elde ortasha 16,3 mln teńge, demek bul qarjy (1,942 mln teńge) ol baǵanyń 9,5 paıyzy, ıaǵnı, alǵashqy tólem jasaýǵa da jetpeıdi. Sol sebepti, qordan alynǵan qarjy dál qazir paıdalanylmaı, áli 2-3 jyl óz ýaqytyn kútetin sııaqty, deıdi Shaskaıa.

Orda Invest korporasııasynyń basqarma tóraǵasy Shalqarbek Talıpov qurylys materıaldary men jumys baǵasynyń ósýi úı qunynyń qymbattaýyna dem berdi deıdi.

– Tek 2020 jyly qurylys materıaldary men jumys baǵasy 20-30 paıyzǵa ósti. Alaıda bul tutynýshylardy tejemeıdi. Úı satyp alǵysy keletinderdiń kezegi uzaq. BJZQ tólemderiniń arqasynda turǵyn úı satyp alý áldeqaıda qoljetimdi boldy. Alaıda, bul másele boıynsha pessımıstik boljamdar bar. Qatty suranysqa baılanysty jyljymaıtyn múliktiń qymbattaýyn eshkim joıǵan joq. Baǵanyń jalpy ósýi sheteldik materıaldardan salynǵan ǵımarattardyń qol jetimdiligin edáýir tómendetedi, dep jazady Talıpov jelidegi paraqshasynda.

Buryn qurylys kompanııasyn basqarǵan, qazir májilis depýtaty Samat Musabaev jelidegi jazbasyn «Aqtaýda úı nege qymbattap ketti» degen suraqqa jaýap bersem» dep bastaıdy. Degenmen depýtat keltirgen argýmentter jalpy naryqtaǵy kartınany da bere alatyn sekildi:

–  О́tken jyldyń sońynda armatýra baǵasy 215 000-nan 340 000 teńgege kóterildi. Gazoblok 17 000-nan 23 000-ǵa, ulýtas 5000-nan 10 000-ǵa, tereze-áınek materıaldar 40, aǵash 30, tehnologııalyq qondyrǵylar 25, ishki jáne syrtqy árleý jumystaryna qajet materıaldar 30 paıyzǵa qymbattady. Ekinshiden, álemdik pandemııa áserinen jumys kúshi qymbattady. Alys, jaqyn shetelderden (О́zbekstan, Qaraqalpaqstan, Ázirbaıjan) jumys kúshi kele almady da sonyń áserinen qurylys toqtap qalǵan kezder boldy. Buryn kýby 5000 teńgeden qalanatyn tas qazir 12 000 teńgeden qalanyp júr. Úı baǵasyna bul da áser etedi, deıdi Musabaev.

Májilis depýtaty Amanjan Jamalov osy máselege oraı premer-mınıstr atyna tikeleı saýal joldaǵan. Ol naryqqa lyqsyp tógilgeli turǵan topan aqshany kórip silekeıi shubyrǵan qurylys kompanııalaryna renishin bildirgen.

– Byltyr «5-10-20» baǵdarlamasyna 390 mlrd teńge bólindi. «7-20-25» boıynsha 309 mlrd teńge maquldandy. «Baspana-Hıt» boıynsha 431 mlrd teńge. Endi BJZQ arqyly qarjy beriledi. Trıllıondaǵan teńge naryqqa keledi. Árıne, qurylys kompanııalary buǵan reaksııasyn kórsetti. Azamattar kútip otyrǵandaı turǵyn úı sapasyn kóterý arqyly emes, baǵasyn kóterý arqyly reaksııa tanytty. Ipotekany sýbsıdııalaý deńgeıiniń artýy, BJZQ qarjysyn ishinara paıdalaný sheshimi árıne, qurylys kompanııalarynyń aranyn asha túsedi. Biz armatýrany, shatyr jabyndaryn, qaptaıtyn materıaldardy, sementti, qubyrlardy 400 mıllıonnan astam dollarǵa ımporttaımyz. О́zge ekonomıkany, birinshi kezekte Reseıdi qarjylandyryp otyrmyz, deıdi.

Depýtat usynysy boıynsha, memleket budan bylaı turǵyn úı baǵasynyń ósý sebepterin taldap, barlyq memlekettik ıpotekalyq baǵdarlamalar boıynsha sharshy metrine shekti baǵa belgilep, qurylys kompanııalarynyń otandyq óndiristi damytý mindettemelerin qarastyrýy qajet.

Baspana naryǵynyń bas aýrýy...

Depýtat Amanjan Jamalovtyń aıtýynsha, qazir turǵyn úı kezeginde 540 myń adam tur. Qurylystyń qarqyndy júrip jatqanyna qaramastan kezek azaımaǵan, kerisinshe óse túsken.

– Halyqtyń álsiz tobyna turǵyn úı qaryzyn berý úshin iske qosylǵan «Shańyraq» baǵdarlamasy kópbalaly, jalǵyz basty ata-analar, I jáne II toptaǵy múgedekter, jetim balalar sııaqty sanattarǵa qoljetimsiz. Kelip túsken 37 myń ótinimniń nebári 1500-i ǵana maquldanǵan, deıdi depýtat.

Onyń aıtýynsha, birinshi kedergi – osy sanattaǵy azamattarda sońǵy alty aıdaǵy eńbek aýdarymynyń joqtyǵy bolsa, ekinshisi – turǵyn úıdi birinshi naryqtan ǵana satyp alý týraly talap. Al jańa úıdiń baǵasy qymbat. Bul oıdy «Osenka sobstvennostı» JShS analıtıka departamentiniń dırektory Anna Shaskaıa da qýattaıdy.

– Jeke qurylys kompanııalary ózderi úshin tıimsiz sharttarmen páter satýǵa yqylasty emes. Ereje boıynsha olar páterlerdiń 90 paıyzyn qurylys kezinde satady jáne úıdi tolyq tapsyrý kezinde múlde páter qalmaı qoıady. Al bul baǵdarlama negizinde turǵyn úı quny boıynsha shekteýler (Nur-Sultan, Almatyda 18 mln-ǵa, Aqtaý, Atyraý, Aqtóbe, Shymkent, Túrkistan, Qaraǵandyda 15 mln-ǵa jáne ózge qalalarda 12 mln-ǵa deıin) mundaı páterlerdi birinshi deńgeıli naryqtan izdeýdi qıyndatyp jiberedi, deıdi Shaskaıa.

Sarapshynyń aıtýynsha, turǵyn úı saıasatyn jetildirý týraly jańa paket qazirgi baǵdarlamalarmen úı ala almaıtyn jáne óz kezegin uzaq jyl kútetin adamdar úshin arendalyq turǵyn úı segmentin damytýdy qarastyrýy kerek.

– Olar – jetimder, kópbalaly jáne tolyq emes otbasylar, múgedekter, tabysy tómen azamattar. Sondaı-aq kommýnıkasııamen jabdyqtalǵan jer telimderin azamattarǵa bólý, tıptik jobalardy ázirleý, jeke úı qurylysyna ıpotekalardy sýbsıdııalaý arqyly jeke úı qurylysyn damytý aktýaldy jáne ashyq problema bolyp qala bermek. Bul baǵyttyń perspektıvasy joǵary, biraq múlde damymaǵan, deıdi ekspert.

Shaskaıanyń aıtýynsha, jeke úı 1 sharshy metriniń ózindik quny (95,6 myń teńge) kópqabatty úı sharshy metriniń ózindik qunynan (145,1 myń teńge) tómen. «Onyń ústine pandemııa kezinde azamattardyń jeke úıge degen qyzyǵýshylyǵy birneshe ese artty. Jer berý máselesi qansha jyldan beri kún tártibinde tur, alaıda áli sheshimin tappady. Atalǵan baǵyt boıynsha azamattarǵa jer ýchaskelerin berý jáne jeke turǵyn úı qurylysyn jeńildetilgen mólsherlememen nesıelendirý úshin arnaıy ıpotekalyq baǵdarlamany qamtıtyn jeke baǵdarlama ázirleý qajet» degen usynysyn joldady «Analıtıka nedvıjımostı» agenttiginiń jetekshisi.

Shalqarbek Talıpovtyń aıtýynsha, bıyl qurylysta otandyq materıaldardyń úlesi jáne kirpishten, gazobloktan jasalǵan úılerdiń tanymaldylyǵy artpaq. Anna Shaskaıanyń boljaýynsha, Almatyda bir bólmeli páter 12 mln, Nur-Sultanda 10,5 mln-nan bastalady. «О́ńirlerde ortasha baǵa dıapazony 9-7 mln teńge. 2021 jyldyń sońynda olardyń quny ortasha 9-9,7 paıyz deńgeıinde bolmaq» dedi ekspert.

Sońǵy jańalyqtar

Shabyt shaqyratyn shahar

Elorda • Keshe

Aqjaınaq astana

Elorda • Keshe

Ozyq óndiris ornynda boldy

Aımaqtar • Keshe

Dımash pen Djekson

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar