Ekonomıka • 11 Aqpan, 2021

Quny qubylǵan «qara altyn»

250 ret kórsetildi

Munaı baǵasy kóterildi eken dep arzandap jatqan benzın, nyǵaıyp jatqan teńge joq. Sonda da ózimiz saýdalasyp jatqandaı bırja jaqqa eleńdep otyramyz. 9 aqpanda Londondaǵy ICE bırjasynda Brent markaly munaıdyń sáýir fıýchersteriniń baǵasy 0,76 paıyzǵa kóterilip, barreline 61,02 dollarǵa jetti.

Munaı baǵasy ósse, teńge nyǵaıady

Sarapshylar munaı baǵasynyń qymbattaýyna sebep bolǵan basty faktor – OPEK+ kelisimi dep esepteıdi. Bul boıynsha múshe-memleketter 2021 jyldyń aqpan aıynan bastap óndiristi táýligine 1,4 mln barrelge deıin qysqartqan edi. Taraptar bul ýaǵdany 2021 jyldyń naýryz aıyna deıin qatań saqtaıdy. Bul shekteý naryqtaǵy usynys pen suranys kóleminiń teńesýine áser etpek. Sóıtip, olar naryqtaǵy munaı baǵasyn kúrt quldyraýdan saqtap qala alady.

– Alıans músheleri mámileniń tıimdiligin joǵary baǵalaıdy jáne osy saladaǵy óz áreketterin úılestirýdi jalǵastyrýǵa nıetti. Sońǵy kúnderi OPEK + sarapshylarynyń qaıta qaralǵan boljamy munaı baǵasyna qoldaý kórsetti. Mamandar 2021 jyly álemdik naryqta munaı tapshylyǵy saqtalaryna senimdi. Eń joǵarǵy tapshylyq deńgeıi mamyr aıynda qatty sezilip, táýligine 2 mln barrel bolady, – deıdi reseılik RT basylymyna pikir bildirgen «BKS Mır ınvestısıı̆» sarapshysy Igor Galaktıonov.

Shanghai University of Finance and Economics ýnıversıtetiniń magıstri, ekonomıst Orazbek Myrzaqul baǵa 65 dollarǵa deıin kóterilýi múmkin ekenin jetkizdi.

– Vaksınanyń taralýy jáne ony memlekettik deńgeıdegi basshylardyń saldyra bastaýy baǵa ósimine áser etti. Odan keıingi negizgi faktor – OPEK+ kelisimi. Iri óndirýshi Saýd Arabııasynyń óndiristi 1 mln barrelge deıin qysqartýy álemdik naryqta usynystyń azaıýyna ákeledi. Ekonomıkany qalpyna keltirý, bıznesti qoldaý faktorlary aıasynda munaıǵa suranys óse bastady. Keminde jarty jyl munaı baǵasy 50-60 dollar aralyǵynda bolady. Kishigirim ósim kórsetip, 65 dollarǵa deıin barýy múmkin, - deıdi ekonomıst.

Onyń aıtýynsha, munaı baǵasynyń ósýi teńgeni sál de bolsa nyǵaıtady. Al nyǵaıǵan teńge ınflıasııany tejeıdi.

– Eger teńge myqtyraq bolsa, qazir 100 teńgege satyp alǵan nandy bes aıdan soń da 100 teńgege satyp alasyz. Iаǵnı qymbatshylyq bolmaıdy. Ekinshiden, bizge syrttan keletin taýarlar baǵasy tómendeıdi. Myqty teńge – álsiz sheteldik valıýta degen sóz. Iаǵnı biz taýardy sheteldik valıýtamen alamyz jáne ony teńgemen satamyz. Bul jerde rıteılerler utady. Halyq úshin de tıimdi bolady,  deıdi sarapshy. 

Jaqsy tutynýshy – jarty tabys

Indetti óz aýlasynan uzatyp salyp, ózgeler túshkirip-pysqyryp jatqanda ekonomıkasyn jaınatyp sala bergen Qytaı qudiretine qaıtip tańǵalsaq ta jarasymdy. Munaı baǵasynyń ósýine sebep bolǵan taǵy bir jaǵdaı – Qytaı tarapynan suranystyń kúsheıýi. Bloomberg agenttiginiń deregi boıynsha, 5 aqpanda qytaılyq porttarǵa 250 mln barrelden astam munaı tıegen tankerler attanǵan. Qytaı sońǵy ret mundaı iri kólemdegi munaıdy WTI markaly munaı baǵasy kúrt quldyraýdan sál buryn satyp alyp, óz qoryn aýzy-murnynan shyǵaryp toltyrǵan eken.

EXANTE halyqaralyq ınvestısııalyq kompanııasynyń sarapshysy Andreı Chebotarıov eger Qytaı basqalardan buryn ekonomıkasyn qalpyna keltirip úlgermegen bolsa munaı baǵasy qazirgiden de tómen bolar edi deıdi.

– Qazaqstan keler jylǵa bıýdjetin bekitken kezde klassıkalyq ssenarıımen ortasha baǵa 35 dollar bolady dep boljady. Pessımıstik ssenarııde ol 25 dollardan da tómen. Eger Qytaı ózge elder sııaqty áli kúnge eńsesin tikteı almaı otyrǵan bolsa bul ssenarıı shyn máninde oryndalýshy edi. Qytaı – iri tutynýshy, – deıdi A.Chebotarıov

Ekonomıst Orazbek Myrzaqul Qytaı jaqyn arada tutynýshylyq deńgeıin tómendetpeıdi dep esepteıdi.

– AQSh álemdik munaı tutynýdyń 20 paıyzyn alsa, Qytaıdyń úlesi 15-17 paıyz aralyǵynda. Qytaı munaı suranysyna áser ete alatyn eń úlken oıynshy. Jalpy, álemde munaıdyń 35 paıyzy jol ınfraqurylymyna paıdalanylady eken. Al Qytaıdyń «Bir beldeý, bir jol» atty asa iri halyqaralyq jobany júrgizip jatqanyn bilemiz. Sondyqtan olardyń munaıdy tutynýy jaqyn arada kemı qoımaıdy, – deıdi O.Myrzaqul.

Byltyr qarashada el úkimeti táýelsiz munaı óńdeý zaýyttaryna 2021 jylǵy ımport úshin táýligine 4,88 mln barrelge (244 mln tonna) ruqsat bergen. Sonyń áserinen bolar qańtarda Qytaıǵa táýligine 12 mln barrel munaı jetkizilgen. Eldiń munaı óńdeý qýattylyǵy sońǵy bes jylda táýligine 2,7 mln barrelge deıin ósipti. Mundaı qýattylyq pandemııa kezindegi suranysty qamtamasyz etken. Árıne, bul jaǵdaı el ekonomıkasynyń jyldam qalpyna kelýine de orasan septigin tıgizgen.

 Degenmen Qytaıdyń ózi sońǵy ýaqytta «qara altyn» óndirýge qulshynyp júr.

– Sońǵy ýaqytta ózderi de baǵanyń tómendeýin, qatparly munaı kompanııalary aksııasynyń quldyraýyn paıdalanyp, qatparly munaıdy qatty damyta bastady. Osy maqsatta byltyr óte kóp tehnologııalar satyp aldy. Aldaǵy ýaqytta munaı óndirisin arttyratyn bolsa jaǵdaı ózgerýi yqtımal, – deıdi ekonomıst A.Chebotarıov.

2025 jylǵa taman bul el qatparly munaı óndirisin táýligine 200 myń barrelge jetkizýi múmkin. Elde qatparly munaıdyń 32 mlrd barrel qory bar dep boljanady. 2020 jyly Qytaı 61,83 mln tonna munaı ónimderin eksporttaǵan.

 Aldaǵy boljam qandaı?

Az ýaqyt buryn AQSh Qarjy mınıstrligi energetıkalyq aqparat basqarmasy jyl saıynǵy baıandamasyn jarııalap, 2050 jylǵa taman Brent quny barreline – 173 dollarǵa barady dep boljady. Bazalyq ssenarıı boıynsha – 95, pessımıstik ssenarıı boıynsha – 48 dollar dep kórsetilgen.

Eske salsaq, Brent quny tarıhtaǵy rekordtyq deńgeıge 2008 jyly shildede jetti: barreline – 147,5 dollar. Byltyr koronavırýs alqymnan alǵan sátte 20 dollardan tómen túsip ketti.

Pandemııa báribir munaı baǵasynyń erkin sharyqtaýyna múmkindik bermeıdi, deıdi sarapshylar. Degenmen COVID-19-ǵa qarsy vaksınalardyń sátti oılap tabylyp, halyqqa egile bastaýy «qara altyn» qunyn barreline 70 dollarǵa deıin qymbattatýy múmkin. Andreı Chebotarıov bolsa, ekonomıkanyń qalpyna kelýi úzdiksiz jalǵasqan jaǵdaıda ǵana qazirgi baǵa saqtalýy múmkin degen oıyn aıtady.

Qazaqstan qarjygerler qaýymdastyǵynyń habarlaýynsha, AQSh-tyń ekonomıkany qalpyna keltirý maqsatynda 1,9 trln dollar bólýi de munaı baǵasynyń ósýine ekpin qospaq.

Ulttyq bank ekonomıkanyń qalpyna kelýi koronavırýs jaǵdaıyna tikeleı táýeldi dep málimdedi.

– Vaksınanyń tıimdiligi týraly oń málimetterge qaramastan, birqatar qaýipti faktorlar saqtalyp qalyp otyr, olar: vırýstyń jańa, neǵurlym juqpaly shtammdarynyń paıda bolýy, vaksınalaýdyń baıaý júrýi, ekpelermen qamtamasyz etý men óndirýdegi qıyndyqtar, bir sózben aıtqanda – «vaksıonalızm». Degenmen, munaı naryǵyndaǵy ahýal jaqsaryp keledi. Aqpan aıynyń basynan bastap Brent markaly munaı baǵasy 55,9 dollardan 59,8 dollarǵa deıin nemese 7 paıyzǵa ósti. Alaıda munaı ónimderine degen suranys baıaý qalpyna keledi. О́ıtkeni áýe qatynasyn qalpyna keltirý jáne avtomobılmen júrý úshin áli uzaq ýaqyt bar, – deıdi Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Álııa Moldabekova.

Onyń aıtýynsha, OPEK+ kelisiminiń saqtalýy baǵa belgileý úshin áli de mańyzdy. О́ndirýshiler ózara kelispeı óndiristi arttyryp jiberse, onsyz da suranys álsiz qalpyna kelip jatqan kezde naryqta artyq munaı paıda bolyp, onyń sońy suranystyń álsirep nemese múlde toqyrap qalýyna ákelip soǵýy yqtımal.

Sońǵy jańalyqtar

Elordada áýe shary qulady

Oqıǵa • Búgin, 10:37

Qarjy mınıstriniń orynbasary taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 10:24

EQYU Bas hatshysy Qazaqstanǵa keledi

Parlament • Búgin, 09:31

Beısenbige arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 09:00

Shabyt shaqyratyn shahar

Elorda • Keshe

Aqjaınaq astana

Elorda • Keshe

Ozyq óndiris ornynda boldy

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar