Lıýksembýrgtiń kassasııalyq soty Qazaqstanǵa qarsy 500 mıllıon AQSh dollary kóleminde shyǵarylǵan tórelik sheshimdi taný týraly sheshimniń kúshin joıyp, isti apellıasııalyq sotqa jańa qurammen qarastyrý úshin keri qaıtardy.
2017 jylǵy tamyzda Anatol Statı, Gabrıel Statı, Ascom Group S. A. jáne Terra Raf Trans Trading Ltd (Statı) birtaraptyq negizde sot buıryǵyn aldy, oǵan sáıkes 2013 jylǵy Qazaqstanǵa qarsy Energetıkalyq Hartııa sharty boıynsha shyǵarylǵan tórelik sheshim Lıýksembýrg Uly gersogtiginde oryndalýǵa jatady dep jarııalandy. Bul sottyń buıryǵy Lıýksembýrg Apellıasııalyq sotynyń 2019 jylǵy 19 jeltoqsandaǵy sheshimimen rastaldy.
2020 jylǵy naýryzda Qazaqstan Respýblıkasy kassasııalyq shaǵym berdi, atap aıtqanda, Lıýksembýrgtiń apellıasııalyq soty Statıdiń alaıaqtyǵynyń asa mańyzdy dálelderin, ıaǵnı Statıdiń burynǵy aýdıtorlary KPMG-diń Statıdiń úsh kompanııasynyń qatarynan úsh jyl kezeńdegi qarjylyq eseptiligi boıynsha shyǵarylǵan aýdıtorlyq qorytyndylardy jaramsyz dep taný týraly hattaryn durys qaramady dep málimdedi. 2019 jylǵy 21 tamyzdaǵy osy hattarda KPMG Qazaqstan usynǵan Statıdiń alaıaqtyǵyna qatysty dáleldemeleri onyń aýdıtorlary shyǵarǵan "aýdıtorlyq qorytyndylar men qarjylyq eseptiliktiń dáldigi úshin mańyzdy" bolyp tabylatynyn atap ótti ("KPMG hattary").
2021 jylǵy 11 aqpanda Lıýksembýrg kassasııalyq soty Qazaqstan Respýblıkasynyń kassasııalyq shaǵymyn qanaǵattandyryp, Lıýksembýrg Apellıasııalyq sotynyń 2019 jylǵy 19 jeltoqsandaǵy sheshiminiń kúshin tolyǵymen joıdy. Kassasııalyq sot apellıasııalyq sot zattaı dáleldemelerge, atap aıtqanda joǵaryda atalǵan KPMG hattaryna jáne is júrgizý satysynyń jabylýyna súıene otyryp, biraq jazbalarmen almasý arqyly sol mańyzdy dáleldemeler boıynsha taraptar arasyndaǵy pikirtalasqa jol bermeı, tıisti is júrgizý prosedýrasyn buzdy degen qorytyndyǵa keldi. Osy negizde kassasııalyq sot apellıasııalyq sottyń sheshimi tıisti quqyqtyq prosedýrany buzady, sondyqtan jaramsyz dep tanylýy kerek dep sheshti. Endi bul isti Lıýksembýrg Apellıasııalyq sotynyń basqa palatasy qaıta qaraıdy. Kassasııalyq sot tómengi sottardyń sheshimderin ádette joqqa shyǵarmaıtynyn atap ótý kerek.
Budan buryn habarlanǵandaı, Lıýksembýrgtiń okrýgtik soty 2021 jylǵy 8 qańtardaǵy taǵy bir mańyzdy sheshimimen Qazaqstan Respýblıkasy Lıýksembýrgtiń quqyq qorǵaý organdaryna Statıge qarsy bergen qylmystyq aryzdyń aýyrlyǵyn moıyndady jáne qylmystyq prosess aıaqtalǵanǵa deıin Statıdiń tórelik sheshimge qatysty quqyqtaryn toqtatty. Qazaqstan usynǵan Statı alaıaqtyǵynyń dáleldemelerin jáne túrli ekspertterdiń qorytyndylaryn qarap, okrýgtik sot Qazaqstannyń alaıaqtyqqa qarsy isi men Statıdiń Qazaqstanǵa qarsy tórelik sheshim boıynsha azamattyq talaptary arasynda jetkilikti baılanys bar degen qorytyndyǵa keldi. Endi, kassasııalyq sottyń osy is boıynsha jaqynda qabyldaǵan sheshiminen keıin, Statıdiń tórelik sheshimge Lıýksembýrgte múldem quqyqtyq negizderi joq.
Qazaqstannyń pozısııasy boıynsha KPMG hattarynyń Lıýksembýrgte taraptar arasyndaǵy adal pikirtalastyń taqyryby bolmaýynyń sebebi, Statıdiń mundaı dáleldemelerdi jasyrýy bolyp tabylady. Shyn máninde, bul asa mańyzdy dáleldemelerdiń jasyrylǵany ǵana emes, sondaı-aq KPMG men Statı arasyndaǵy 2016 jylǵy hat-habarlardyń tabylǵany aıqyn boldy. Bul hat-habarlarda aýdıtorlar Statıdiń Qazaqstanǵa ınvestısııalaryna qatysty býhgalterlik kitaptaryndaǵy qarjylyq aqparattyń dáldigi men zańdylyǵyna anyq kúmán keltirdi. Endi munyń bári Lıýksembýrg apellıasııalyq sotyna usynylady.
Sonymen qatar, Qazaqstannyń ustanymy men Statıdiń tórelik jáne sot talqylaýlarynda taraptar retindegi zańsyz áreketteri jaqynda halyqaralyq arbıtraj salasyndaǵy eki jetekshi álemdik sarapshynyń – professor Djordj Bermann men professor Ketrın Rodjerstiń táýelsiz zańdy qorytyndylarymen rastaldy. Qazaqstan bul qorytyndylarǵa da Lıýksembýrg sot júıesiniń nazaryn aýdarýdy josparlap otyr.
Professor Djordj Bermann barlyq faktilerdi taldap, Statı isinde taraptardyń minez-qulqynyń quqyqtyq saldaryn anyqtaý arqyly táýelsiz qorytyndy jasady. Professor Bermann birqatar tujyrymdarǵa keldi, atap aıtqanda, Statı ózderiniń alaıaqtyq mehanızmin "aldamshy korporatıvti qurylym" jáne "jalǵan kompanııalar" arqyly basqarǵanyn anyqtady, olardyń kómegimen Statı "basqalardyń esebinen ózderin baıyta aldy". Sonymen birge, sarapshy "Statıdiń zańsyz áreketi arbıtrajdyń zańdylyǵyna jáne odan týyndaıtyn sheshimge tolyǵymen qaýip tóndirdi, sonyń ishinde jaýapkershilikke jáne zalalǵa qatysty" dep, qaralyp otyrǵan tórelik sheshimdi "Nıý-Iork konvensııasyna sáıkes moıyndaýǵa nemese oryndaýǵa laıyq emes óreskel aldaý ónimi" dep anyqtady. Professor Bermannnyń pikirinshe "Statıdiń alaıaqtyǵy qazaqstandyq operasııalarmen de, tórelik talqylaýmen de, sottan keıingi talqylaýlarmen de aıaqtalǵan joq. Ol búgin de ártúrli sottarda qaralyp jatqan sot isterinde únemi burmalaný arqyly jalǵasýda.”
Professor Ketrın Rodjers jedel faktilerdi qarastyryp, negizinen 2019 jyldyń tamyzyndaǵy KPMG-diń Statı negizdelgen barlyq qarjylyq eseptilikke qatysty aýdıtorlyq esepterin keri qaıtaryp alýǵa baǵyttalǵan qadamdarǵa nazar aýdardy. Professor Rodjers «Statıdiń qarjylyq qujattary múldem senimsiz jáne mańyzdy burmalaýshylyqtar men kemshilikter arqyly alynǵandyǵy týraly Statıdiń táýelsiz kásibı aýdıtorlarynyń sheshimi trıbýnaldyń sheshim qabyldaýyna áser etken bolar edi» dep tapty. Sonymen qatar, sarapshy «Statıdiń alaıaqtyqpen jáne sybaılas jemqorlyqpen aınalysqandyǵy týraly bul jańa dálelder ınvestısııalyq arbıtrajǵa talap qoıýyn múldem boldyrmaı, táýelsiz alańdaýshylyq týdyrýy múmkin edi» degen pikirde.
"Biz Lıýksembýrg kassasııalyq sotynyń sheshimin quptap, Lıýksembýrg apellıasııalyq sotynda Statıdiń alaıaqtyǵyna qatysty isimizdi qorǵaımyz. Biz tabysqa jetý múmkindigine optımıstik kózqarastamyz, óıtkeni Statıdiń alaıaqtyq shemalaryn jetekshi zańdy jáne qarjylyq táýelsiz sarapshylar rastap úlgerdi, al biz Statı tarapynan buǵan eshqandaı qarsy dálelder kórgen joqpyz", - deıdi Qazaqstannyń Ádilet mınıstri Marat Beketaev.
