Tehnologııa • 19 Aqpan, 2021

Qolma-qol aqshadan – onlaın tólemge

13 ret kórsetildi

Myńdaǵan jyl buryn adamzat qoǵamynda temir aqsha paıda bolǵan kezde saýda salasy erekshe serpilisti bastan ótkerdi. Sodan keıin qaǵaz aqshanyń shyǵýy saýdany odan ári jeńildete túsken. Sebebi zatqa zatty aıyrbastaýdan góri aqshamen esep aıyrysý adamdardy kóptegen shyǵynnan qutqardy.

Endi mine, adamzat qoǵamy saýda men qarjy salasynda taǵy bir revolıýsııany bastan keshýde. Damyǵan ınternet jelisi bizge aqshasyz esep aıyrysýdyń mol múmkindigin usy­nýda. Munyń paıdasyn kóptegen adam kórip jatyr. Qazir dúkenge baryp zat satyp alý úshin qaltamyzǵa aqsha salyp shyqpaıtyn boldyq. Qalaly jerlerde kez kelgen dúken qolma-qol aqshasyz-aq esep aıyrysa beredi. Bul úshin qaltańda banktiń plastıkalyq kartasy bolsa, jetip jatyr. Tek sol kartanyń ishinde esep aıyrysatyndaı qarjy bolsa, bolǵany.

Kópshilik qaýymnyń Kaspi bank kartasyn ustaıtyny belgili. О́ıtkeni bul bank qolma-qol aqshasyz esep aıyrysýdyń mobıldik júıesin basqa bankterden buryn ázirlep, elimizde klıentteriniń sanyn arttyryp aldy. Kaspi bank kartasy kóp iske jaraıdy. Onymen taksıge de tólem tóleı alasyz. Ushaqqa, poıyzǵa bılet satyp alý úshin burynǵydaı vokzaldarǵa júgirip jatpaısyz. Qazir basqa bank­ter de osyndaı qyzmet túrlerin damyta túsýde.

 Qysqasy, kóptegen sharýańyzdy ınternettegi arnaýly baǵdarlamalar arqyly úıden shyqpaı-aq atqara beresiz. Al kóshede kele jatsańyz, mobıldik júıe men quraldy paıdalana alasyz. Elektrondy úkimettiń damýy nátıjesinde kóptegen sa­lyq túrlerin de úıde otyryp tóleý múm­kindigi bar. Bul adam úshin qarjymen qatar barǵan saıyn quny arta túsken altyn ýaqytty únemdeýge alyp kelip otyr. Sóıtip álemde alǵash ret ınternet jelisi paıda bolǵan kezde Maıkrosoft kompanııasynyń basshysy Bıll Geıts aıtqan «bolashaqta kim ınternetten tys qalsa, sol ómirden de tys qalady» degen sóziniń ábden shyndyqqa aınalǵanyn kórip otyrmyz.

Sonymen aqshasyz esep aıyrysý álem boıynsha jyldan-jylǵa qarqyn­men damyp keledi desek, qazir bul istiń kósh basynda eýropalyq elderdiń, sonyń ishinde Skandınavııa elderiniń turǵanyn kóremiz. Máselen, qazir Shvesııada halyqtyń bári qolma-qol aqshasyz esep aıyrysýǵa kóship, tek 13 paıyzy ǵana qaltalaryna aq­sha salyp júretin bolǵan. Osyǵan oraı sarapshylar endi úsh-tórt jyl­dyń ishinde Shvesııanyń álemde alǵash­qy­lardyń biri bolyp «aqshasyz qoǵamǵa» ótetinin aıtýda.

Jalpy, álemniń qaı eli bolsyn, qazir «qolma-qol aqshasyz bolashaqqa» qaraı asyǵa qadam basýda. Bul iste kóp eldiń júrisi shıraq. Máselen, kórshimiz Reseıde byltyr halyqtyń 70 pa­ıyzy tólem tóleýdi aqshasyz júzege asyrǵan. Reseıden bizdiń elimiz de qalysaıyn dep turǵan joq. Qazaqstan qarjygerler qaýymdastyǵynyń má­lim­deýinshe, 2020 jyly elimizde «qol­ma-qol aqshasyz tólem revolıýsııasy» ornyǵyp, vırtýaldy tranzaksııalar kólemi 2,6 ese ósken.

«2020 jyly Qazaqstandaǵy «qol­ma-qol aqshasyz esep aıyrysý evolıýsııasy» «revolıýsııamen» almasty­ryldy: eldegi qolma-qol aqshasyz tranzaksııalar kólemi 2,6 ese ósip, 34,6 trln teńgeni qurady. Bul rette qolma-qol aqshasyz operasııalardyń úlesi 45,5%-dan 67,4%-ǵa deıin ul­ǵaıdy» delingen qa­ýym­dastyq baspasóz qyz­metiniń ta­rat­qan málimdemesinde.

Qaýymdastyq sarapshylary qol­ma-qol aqshasyz operasııalar tá­sili arasynda ınternettegi tranzak­sııalar eń tanymal ekenin aıtýda. Muny fak­tiler de rastaıdy. Statıstıkalyq or­gandar málimetinshe, byltyr bar­lyq qolma-qol aqshasyz operasııa­lar kóleminiń 81 paıyzy sonyń úle­sine tıgen. Iаǵnı 2020 jyldyń qory­tyn­dysy boıynsha ınternet arqyly tranzaksııa kólemi 28,2 trln teńgeni quraǵan. Sonymen qatar aınalystaǵy kredıttik kartalar sany eki esege (5,3 mln birlikten 10,9 mln birlikke deıin), al debıttik kartalar 40 paıyzǵa (25,5 mln birlikten 35,6 mln birlikke deıin) ósken. Bul elimizdiń ár 100 turǵynyna búginde 189 debıttik jáne 58 kredıttik karta tıesili ekenin kórsetedi. Sóıtip qaltaǵa aqsha emes, bank kartasyn salatyn zaman kelip otyr. Tipti ınter­nettiń damýynyń nátıjesinde qazir kóp adamdar qaltasyna karta da salmaıdy. Qolyndaǵy uıaly baılanys quraly arqyly esep aıyrysa beredi.

«Qazaqstanda qolma-qol aqsha­syz tranzaksııalardyń tanymaldyǵy jyl saıyn ósip keledi: 2018 jyly oǵan barlyq operasııa kóleminiń 29 paıyzy, 2019 jyly – 46, 2020 jy­­ly 67 paıyzy tıesili boldy. Eger COVID-19 pandemııasyna deıin bank­ter men fınteh-kompanııalar­dyń tólem ınfraqurylymyn jospar­ly túrde damytý qolma-qol aqshasyz tólemder naryǵynyń negizgi draıveri bolsa, onda 2020 jyldyń ekinshi toq­sanynda esep aıyrysýdyń qolma-qol aqshasyz nysanyn damytý úshin áleýmettik alystatýdyń shekteý sharalary qosymsha serpin berdi» deıdi osyǵan oraı qaýymdastyq sarapshylary.

Sóıtip «bir jamandyqtyń bir jaq­sylyǵy bolady» degendeı, ekonomıkamyz ben áleýmettik ómirimizge kóp keselin tıgizgen pandemııa jaǵdaıy ekinshi jaǵynan qolma-qol aqshasyz esep aıyrysýdyń kúrt damýyna áke­lýde. Bul úrdis búkil álemde baı­qalýda. Buǵan memlekettik organdar qyz­metiniń jańa jaǵdaıda jumys isteý tásiline kóshirilýi de óz áserin tıgiz­genin aıtýymyz kerek.

«Memleket áleýmettik baılanys­tardy barynsha azaıtýǵa jáne ha­lyqtyń kirisiniń azaıýyn óteýge um­tyla otyryp, lokdaýn kezeńinde bank­ter bólimsheleri men saýda jáne ser­vıs kásiporyndaryna qashyqtan qyz­met kórsetý paıdasyna barýdy shek­teıtin, sondaı-aq zardap shekken aza­mattarǵa materıaldyq kómek tó­leýdi kózdeıtin zańnamalyq sharalar pa­ketin qabyldady. Nátıjesinde júz­degen myń qazaqstandyqtarda esep aıy­rysýdyń qolma-qol aqshasyz nysanyna kóshýge qosymsha yntalandyrýlar men múmkindikter paıda boldy. Bul qashyqtan qoljetimdi taýarlar men qyzmetterdi birinshi kezekte tań­daýdy anyqtaıtyn jańa tutyný má­denıetin qalyptastyrýǵa negiz boldy» deıdi sarapshylar.

Aıta ketý kerek, qolma-qol aqsha­syz tranzaksııalardy júzege asyrý isi ázirge barlyq óńirde birdeı emes. Máselen, turǵyndarynyń sany mıllıonnan asqan Almaty, Nur-Sultan jáne Shymkent qalalarynda aqshasyz esep aıyrysý isiniń barynsha jedeldeı túskeni seziledi. Sarapshylar mu­ny tólem kartalary men mo­bıldi tólemderdi qabyldaıtyn satýshy­lar­dyń kóptigimen túsindiredi. Sondaı-aq megapolıs turǵyndarynyń qarjy­lyq saýattylyǵy men tutynýynyń joǵa­ry deńgeıi jaqsy kómek bolǵanyn aıtady. Bul mysal janama túrde jan basyna shaqqandaǵy bank kartalary­nyń sanymen de rastalady. Máselen, Almatyda (qolma-qol aqshasyz tranzaksııalar kólemi boıynsha reıtıng kóshbasshysy) bir turǵynǵa 5,1 de­bıt­tik jáne 1,4 kredıttik kartadan keledi, al Soltústik Qazaqstan oblysy úshin tıisti kórsetkishter (reıtıng aýtsaıderi) jan basyna shaqqanda 1,3 debıttik jáne 0,4 kredıttik kartalardy quraıdy.

Osylaısha, karantındik, áleý­met­tik qaýipsizdik sharalarymen bir­ge ta­ýarlar men qyzmetterge aqy tó­leý úshin sıfrly arnalardyń tany­maldyǵy men qoljetimdiligi Qazaq­stannyń «aqshasyz qoǵamǵa» qaraı basqan qadamyn barynsha jedeldete túsýde.

Sarapshylardyń pikirinshe, qalyp­tasyp kele jatqan jaǵdaıdyń elimiz úshin aldaǵy ýaqyttaǵy paıdasy mol bolmaq. Bul úderis bolashaqta adam­dar úshin saýda-sattyq jasaý men qyzmetter alýdy, ıaǵnı jalpy ómir­di jeńildetip, ýaqytty únemdeýge ákel­se, sonymen qatar kóleńkeli eko­nomıka men jemqorlyq úlesiniń qys­qarýyna da ıgi áser etpek.

Sońǵy jańalyqtar

Qıly-qıly taǵdyrlar

Tarıh • Keshe

Tozaqtan ótse de túńilmegen

Rýhanııat • Keshe

Radıst qazaq qyzdary

Tarıh • Keshe

Qarsy barlaýshylar qaharmandyǵy

Rýhanııat • Keshe

Maıdangerdiń ónegeli joly

Rýhanııat • Keshe

Turlaýy qıyn taǵdyrlar

Tarıh • Keshe

Bar úmitimiz Almat Kebisbaevta

Sport • 08 Mamyr, 2021

Bir shańyraqtan – úsh maıdanger

Rýhanııat • 08 Mamyr, 2021

Jetpis jeti jyldan keıin kelgen marapat

Aımaqtar • 08 Mamyr, 2021

Taraz qalasynda 20 soǵys ardageri bar

Aımaqtar • 08 Mamyr, 2021

Qazaqstannyń 7 óńiri «qyzyl aımaqta» tur

Koronavırýs • 08 Mamyr, 2021

Qazaq degenimiz – Baýyrjan...

Rýhanııat • 08 Mamyr, 2021

505-shi túrmeniń tutqyndary

Tarıh • 08 Mamyr, 2021

Áskerı ınjenerler ustahanasy

Oqıǵa • 07 Mamyr, 2021

Boryshymdy abyroımen ótesem deımin

Rýhanııat • 07 Mamyr, 2021

Ardagerler azaıyp bara jatyr...

Qazaqstan • 07 Mamyr, 2021

Uqsas jańalyqtar