Ádebıet • 02 Naýryz, 2021

Qazaqy bolmysty Hárrı Potter

109 ret kórsetildi

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev óziniń Joldaýynda óskeleń urpaqtyń sporttyq jáne shyǵarmashylyq áleýetine asa nazar aýdarý qajettigin aıta kelip: «Balalar úshin qaterli búgingideı aýmaly-tókpeli zamanda olardyń kúsh-jigeri men qyzyǵýshylyǵyn durys arnaǵa baǵyttaý asa mańyzdy. Balalar memleketimizdiń bolashaǵy emes pe?!

Til ıgerý úshin balalar ádebıetiniń atqaratyn róli zor. Sondyqtan qazaq qalamgerleriniń úzdik shyǵarmalaryna qosa, balalarǵa arnalǵan shetel jazý­shy­larynyń da tańdaýly týyndylaryn aýdaryp, kóptep basyp shyǵarýdy jáne taratýdy qolǵa alǵan jón» dedi. Osy rette aǵylshyn jazýshysy Joan K.Roýlıń aty álemge jaıylǵan «Hárrı Potter» roman-ertegisi Steppe and World baspasy tarapynan qazaq tiline aýdarylyp basylýy qazaq qoǵamyn selt etkizgenimen qatar, qazaq ádebıeti, sonyń ishinde balalar ádebıetinde sońǵy jyldary kezdes­pegen tosyn da úlken jańalyq bolǵany daýsyz. Bul álemde eń kóp taralǵan bestseller shyǵarmaǵa aınalǵan J.K.Roýlıń hanymnyń Potterıana jıyntyǵynyń jeti kitabynyń alǵashqysy – «Hárrı Potter men pálsapa tas» dep atalady.

Bul týyndyny tek balalarǵa arnalǵan qııal ǵajaıyp ertegi dep taný qatelik bolar edi. Kitaptyń basty ereksheliginiń ózi – onyń oqyrmandarynyń jas tal­ǵa­­maı­tyndyǵynda. Ol balalar men jas­óspirimderdi de, eresekterdi de al­ǵash­qy betin ashqannan-aq ózine baýrap, birinen biri ótken tosyn, tańǵajaıyp oqıǵalar jelisimen qyzyqtyryp, ózine baýrap alady da, sońǵy paraǵy bitkenshe bas ala almaısyz. Rasynda, sıqyrlap qoıǵan kitap pa dep oılap qalasyz da, ózińiz sol kitaptyń bir bólshegine aınalyp ketesiz. «Hárrı Potter men pál­sapa tas» kitabyn qazaq tiline Dınara Mázen, Saıat Muhamedııar jáne Nárkez Berikqazy aýdardy. Jobanyń jaýapty redaktory – Nazgúl Qojabek, korrektory – Oralaı Aleıdarova.

Kitap jelisi boıynsha oqıǵa to­q­sanynshy jyldardyń basyn­da Uly­brıtanııada bastalady. Sharana­synan tul jetim qalǵan on bir jasar uldyń naǵashy apaıy men jezdesiniń úıinde ótkizgen usqynsyz ómiri, zorlyqshyl bólesi Dádlıdiń mazaǵy men qorlyǵy, úlkenderdiń bezbúırektigi oqyrmandy birden Hárrıge jaqyndatyp, úıirip áketedi. Avtor keıipkerlerdiń, ıaǵnı Hogýarts sıqyr mektebiniń oqýshylary, us­tazdary, qyzmetshileri, basqa da qan­daıy bolsa da jeke-jeke ózindik minezin asa she­berlik pen aıqara ashyp bergen, son­dyqtan da olardy kádimgi adam retin­de qabyldaısyz. Shyǵarmanyń sóz sap­taýy jeńil, tili oramdy, oqıǵanyń jelisi, órbýi birqalypty ári jyldam, ro­mannyń qurylymy (kompozısııasy) my­ǵym, aýdarmasyn oqyǵanda ba­sy­nan qazaqsha jazylǵan týyndy sekildi mú­dirmeı, rahattana oqısyz.

Romannyń negizgi taqyryby – adam­gershilik, izgilik, meıirimdilik, qaıyrym­dylyq. Qalamger Roýlıń ómir men ólim, erkindik pen quldyq, jaqsylyq pen jamandyq, dostyq pen qastandyq, meıirimdilik pen jaýyzdyq, obal men saýap syndy – adamzat áńgimesiniń máń­gilik taqyrybyn sıqyrlar álemi men sıqyrshy balanyń ómiri, is-áreketi, kúresi arqyly taǵy bir qyrynan sheber shyńdaǵan. Bir qyrynan qarasań, sanqıly qııal-ǵajaıyp beınelerge toly qazaq ertegilerimen sýsyndap ósken janǵa Hárrı Potter hıkaıasy tipten jaqyn. Yqylym zamandardaǵy Altaı ańyzdary, parsy, arab, túrik ańyzdarynan qazaqqa sińgen hıkaıalardaǵy sıqyrshy, alyp kúsh ıesi, besaspap keıipkerlerge uqsastyqty bul kitaptan mol tabasyz. Jeztyrnaq, Taýsoǵar men Kóltaýsar, jalǵyz kózdi dáý, dııý, perızat, peri («periniń qyzy Bektory, shaıpaý sózdi qoı tory...»), jyn shaıtan, mystan kempir, samuryq qus, jeti basty jylan nemese aıdahar, jalmaýyz, perishte, Ot ana, Umaı ana, Shoıynqulaq, Shyntemir, Shalquıryq, Tazsha bala, ushqysh kilem, Ǵaıyp eren – Qyryq shilten, Qylkeńirdek, Shıbut, Jarǵaqpas – mine, munyń barlyǵy bizdiń de ertegilerimiz de, ańyzdarymyzda bar ǵoı. Sondyqtan da Potter sıqyr álemi qazaq balasy úshin etene jaqyn jáne óz halqynyń tól týyndysyna uqsas qabyldaýyna esh qıyndyq týdyrmaıdy. Balalar – álemdegi eń úlken synshylar. Olardyń eleginen ótý qııamettiń isi. Shynaıy júrekten shyqpaǵan týyndymen olardyń kóńilin jaýlap alý múmkin emes. Roýlıń alǵashqy kita­by­nyń qoljazbasyn ustap barǵanda, on eki baspanyń basshylary áıeldiń qalamynan shyqqan shyǵarmany balalar qabyldamaıdy dep meselin qaı­taryp, keýdesinen ıtergen eken. Tek Bloomsbury baspasynyń ıesi Naıjel Nıýton qyzy Alısaǵa unaǵandyqtan ǵana 500 dana basýǵa táýekel etken. Sol alǵashqy basylymnyń bir kitaby ótken kóktemde jármeńkede 40 myń dollarǵa satyldy. «Hárrı Potter men pálsapa tas» kitabynyń qazaqsha aýdarmasy sonshalyqty sátti, sheber shyqqan. Kıgs Kross nemese Hogýarts degen attar ersi, beıtanys estilgeni bolmasa, siz týra qazaq ertegisin oqyp otyrǵandaı áserde qalasyz. Garrıdi Hárrı, Roýlıngini Roýlıń, Germıonany Hármıona etip túpnusqaǵa da, qazaq aýdarmasyna da jaqyndatqany – endi qazaq aýdarmasyna serpilis ákeletin, rýhanı erkindikke túrtki bolatyn ǵajap oqıǵa. «Bolashaqta bul kún Hárrı Potter kúni dep atalsa tań qalmaspyn, álemde onyń atyn estimegen bala bolmaıdy» dep professor Makgonagal aıtqandaı, Hárrı Potterdiń qazaqsha aýdarmasynyń qa­zaq qoǵamyna qosqan zor úlesi, oń yq­palyn keler urpaq baǵalaıtyn kún týsa men tanǵalmas edim. Uzynbut, Qar­mapaldy, Úlpek degen qulaǵyńa maı­daı jaǵatyn qazaqy esimder Altaı ańyzy keıipkerleriniń jalǵasy ispetti. Shider qarǵys, tas talqanyn shy­ǵarý, bir kese sháı, raýandap atqan tań, mysy­q­tabandap jyljý, qolapaısyz jaǵdaı, qaqqan qazyqtaı qalshıyp ornynda turý – qazaqtyń qarapaıym qazaq tili, qazaq minezi burqyrap turǵan joq pa? «Rýhanı jutańdyqtyń ornyn toltyratyn jalǵyz dúnıe bar, ol – álem ádebıetin ana tilinde oqý, ana tilinde dúnıeni taný. Osy jolda qazaq halqyna álemniń úzdik ádebı shyǵarmalaryn ana tilimizde tanystyrýdy ózimizge maqsat ettik», deıdi baspa ıesi Raısa Saıranqyzy. Baspa ujymyna sáttilik tileı otyryp, álem jaýharlaryn qazaqtyń tórinde jarqyrata berińizder deımin.

 

Erkegúl ARYQQARAQYZY,

L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti «Otyrar kitaphanasy» ǵylymı ortalyǵynyń bas ǵylymı qyzmetkeri, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty

Sońǵy jańalyqtar

Taraz qalasynda 20 soǵys ardageri bar

Aımaqtar • Búgin, 11:00

Qazaqstannyń 7 óńiri «qyzyl aımaqta» tur

Koronavırýs • Búgin, 10:45

Qazaq degenimiz – Baýyrjan...

Rýhanııat • Búgin, 09:45

505-shi túrmeniń tutqyndary

Tarıh • Búgin, 09:15

Mereke kúnder jańbyrly bolady

Aýa raıy • Keshe

Ammanǵa attandy

Sport • Keshe

Qazanda kúsh synasýda

Sport • Keshe

Shet eldegi qazaq generaldary

Qazaqstan • Keshe

Qadir túniniń qasıeti

Rýhanııat • Keshe

Erlik pen patrıotızm mektebi

Qazaqstan • Keshe

Almaty qalasynda jer silkindi

Aımaqtar • 06 Mamyr, 2021

Taýda joǵalyp ketken týrıst tabyldy

Aımaqtar • 06 Mamyr, 2021

Uqsas jańalyqtar