Ekonomıka • 02 Naýryz, 2021

Qor naryǵynan paıda tabýǵa bolady

231 ret kórsetildi

Investısııa salyp paıda tabý qarapaıym bolyp barady. Buryn tek iri kásipkerler ǵana ınvestor bola alady dep oılaıtynbyz, al qazir siz de, biz de sheteldik kompanııa aksııalaryn ıemdenip, dıvıdend retinde tabys taba alamyz.

Brokerlik kompanııalar men túrli mobıldi qosymshalardyń paıda bolýy bul prosesti tipti jeńildetip jibergendeı. Endi keregi az-muz aqyl-keńes qana. Áıtpese, beıtanys aksııaǵa aqsha quıyp jiberip, taqyrǵa otyryp qalý da op-ońaı.

Aksııany qalaı tańdaý kerek?

Qazaqstanda eki bırja jumys isteıdi: Qazaqstan qor bırjasy (KASE) jáne «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy (AIX). Bırja usynatyn baǵaly qaǵazdar emıtent dep atalady. Máselen, KASE 175 emıtent usynady. Onyń ishinde «Baıan Sulý» AQ, «QazMunaıGaz» UK AQ sııaqty iri uıymdardyń aksııalary da bar. 2019 jyldyń naýryzynan beri el turǵyndary Facebook, Microsoft, Starbucks sekildi álemdik kompanııalar aksııasyn da satyp ala alady. Bırjadaǵy saýda-sattyqqa kirispes buryn, brokerlik kompanııany tańdap, ınvestısııalyq strategııańyzdy anyqtap, kelisimshartqa qol qoıyp, treıderlik termınaldy júktep, brokerlik shotty toltyrýyńyz kerek. Broker sizdiń ótinishti bırjaǵa ótkizgen soń baryp aksııalar ıelene alasyz. Bul jerde paıdanyń astynda qalaryńyzǵa eshkim kepildik bermeıdi. Menmin degen aksııanyń ózi áp-sátte sharyqtap, ne quldyrap ketýi yqtımal. Tańdamas buryn aksııanyń tabystylyǵyna, senimdiligine hám ótimdiligine mán berý mańyzdy.

Qarjy taqyrybynda jazatyn jýrnalıst Aıbar Oljaı aksııadan aqshańyzdy birden eselep kóbeıtip alamyn deýdiń mıf ekenin, ondaı ońaı jol izdegen jandardyń kóbi alaıaqtar men túrli qarjy pıramıdalaryna urynyp jatatynyn jetkizdi.

 – Kásibı ınvestorlar ne úshin aksııaǵa júginedi? Eger durys tańdaý jasaı bilse, aksııa kýpondyq tabysy aldyn ala bekitilgen oblıgasııalar men depozıtke qaraǵanda kóbirek tabys tabýǵa múmkindik beredi. Mysaly, bizdegi memlekettik qundy qaǵazdardyń ortasha tabystylyǵy jylyna 10,5 paıyz. Depozıtter 11 paıyzǵa baryp qalady. Odan ınflıasııany alyp tastaımyz. Byltyrǵy ınflıasııa 7,4 paıyz dep eseptesek, oblıgasııanyń jyldyq naqty tabystylyǵy 3,1 paıyz, al depozıttiki 3,6 paıyz ǵana. Sondyqtan táýekeldiń bar ekenin eskere otyryp, aksııalardyń tabystylyǵy odan kóp bolýy tıis. Investorlar úshin aksııalar pýly jyldyq 26-28 paıyz kiristilik berip jatsa, bul óte utymdy qadam dep sanalady, – deıdi sarapshy.

Investısııa salasynyń belgili sarapshysy Nurǵalı Nurmahambetov aksııa tańdamas buryn sol aksııa tıesili kompanııany tereń zerttep alý qajet ekenin aıtady.

7589

– Siz nazar aýdarý kerek basty faktor – kompanııanyń taza tabysynyń ósimin baqylaý. Eger kompanııa 5 jyl boıy jyl saıyn 30 paıyz taza tabys kórsetse, onda sizdiń aksııalaryńyz birneshe ese ósedi. Ondaı kompanııany qalaı tańdaý kerek? Máselen, áıgili ınvestor Pıter Lınch «ózińiz taýary men qyzmetin tutynyp júrgen kompanııany tańdańyz» deıdi. Ol áıelimen birge sýpermarketterdi aralap, áıgili taýarlardy baqylaǵan soń óziniń eń úzdik ınvestısııalaryn jasaıtyn bolǵan. Sol úshin meılinshe asyqpaı baqylap, shydamdylyq tanytý qajet, sonda aqshańyzdy eseleıtin kompanııańyzdy tabasyz, – deıdi.

Aksııa ósse siz de baıısyz, biraq...

Freedom24.kz jobasynyń dırektory Vıacheslav Kımniń aıtýynsha, Facebook aksııalary 2012 jyldan beri 564 paıyzǵa ósken. Sol kezde bul aksııaǵa 1000 dollar salǵan azamattyń qazirgi tabysy 5-6 myń dollardan asyp ketti degen sóz.

– Eger ınvestısııa úshin kompanııany sátti tańdaǵan bolsańyz jáne onyń taza paıdasy bıznespen birge ósip otyrsa, sizdiń de satyp alǵan aksııalaryńyzdyń quny ósedi. Máselen, jaqynda AIX qor bırjasynda Kaspi Bank aksııalaryn saýdalaýdy bastadyq. Ol aksııalar satylymǵa shyǵarylǵan ýaqyttan beri qazirge deıin 60 paıyzǵa qymbattady. Kaspi bıznesi kún sanap órkendep kele jatyr. 2019 jyly banktiń taza tabysy 73 paıyzǵa ósken. 2020 jyly 36-40, 2021 jyly 30-40 paıyzǵa ósedi dep kútilýde. Sonymen qosa aksııalar baǵasy da ósip otyrady, – deıdi The Room telegram kanalynyń sarapshysy Nurǵalı Nurmahambetov.

Sońǵy kezde kún sanap rekord jańartqan bıtkoın men Tesla aksııalary qaıta kúrt quldyrady. Sondyqtan naryqtaǵy táýekelderdi árdaıym baqylaý jáne eskerý mańyzdy.

– Investısııalaý kezindegi basty táýekel dep bizdiń azamattardyń tym qatty úmittenýin aıtar edim. Olar úshin aksııalar satyp alý 1 aıda 100 paıyz tabys tabýy tıis oıyndar sııaqty. Uzaq ýaqyt boıy jylyna 20-25 paıyz tabys ákeletin iri kompanııa aksııalaryna uzaq merzimdi jáne qaýipsiz ınvestısııa jasaý olardy qyzyqtyrmaıdy. Nátıjesinde, bizdiń azamattar kópshilikke tanys emes kompanııalarǵa ınvestısııa salyp, qysqa ýaqytta tabysyn eki eseleýi múmkin nemese orny tolmastaı bolyp salǵan qarjynyń 50-70 paıyzy kóleminde zııan shegedi. Qanshalyqty parodoksti bolyp kóringenimen, aksııaǵa ınvestısııa salý – tózim men parasatty talap etetin is. Alaıda 1-2 aı ishinde baıyp shyǵýdy qalasańyz, onda bul salany kazınoǵa aınaldyrdyńyz degen sóz. Jańa bastaýshylar bazalyq kýrstan ótse quba-qup, – deıdi sarapshy.

Qazaqstanda qandaı kompanııalar jumys isteıdi?

Kompanııalar aksııa satyp alýdy onlaın dúkennen zat satyp alý formatymen usyna bastady. Mysaly, Freedom24.kz baǵaly qaǵazdar onlaın dúkeninen aksııa alý úshin bank kartasy men ınternettiń bolýy jetkilikti. Tańdalǵan baǵaly qaǵazdy sebetke qoıyp, bank kartasymen tólem jasaısyz. Sondaı-aq brokerlik shot ashý úshin anketa toltyrý qajet. Kýrer kelesi kúni-aq tıisti qujattardy jetkizedi. Sonymen támam. AIX jaqynda kópshilikke arnap Tabys mobıldi qosymshasyn usyndy. Ol jerde de jeke kýálik pen bank kartasyn tirkep, apyl-ǵupyl onlaın saýdaǵa kirisýge bolady. Bir ǵana aıyrmashylyǵy – Tabys arqyly aksııa emes, bırjalyq notalar satyp alasyz. Artyqshylyǵy qolda bar qarajatpen, bálkim 5 myń, bálkim 10 myń teńgemen bastaýǵa múmkindik bar.

Tabys-tan bólek Jýsan Invest, Halyk Finance, Freedom24, BCC Trade mobıldi qosymshalaryn da qoldanýǵa bolady. A.Oljaıdyń aıtýynsha, mobıldi qosymshalar alysqa barmaı, arnaıy brokerlermen kelisimshartqa otyrmaı-aq birden aksııalar saýdasyn bastaýǵa múmkindik beredi.

952

– Tabys – qalyń buqarany bırja, aksııalar álemimen tanystyrý, soǵan boı úıretý maqsatynda jasalǵan dep esepteımin. Sebebi onda qazir taza aksııalardyń ózderi emes, bırjalyq notalar satylady. Bir kompanııa emes, jalpy salaǵa, naryqqa bás tikkendeı bolasyz. Eger naryq qulasa, notalardyń quny túsedi. О́sse, tıisinshe qymbattaıdy. Biraq Tabys naqty Apple nemese Tesla-nyń aksııalaryn satyp alýǵa múmkindik bermeıdi. Al Freedom – kásibı ınvestorǵa arnalǵan klassıkalyq broker. Komıssııa alady. Platformasy, brokerlik ıyǵy, biz sózben aıtqanda, aksııa saýdasyna qajet barlyq quraldary bar. Bul rette eger siz ınvestor bolyp kórmeseńiz, birinshi Tabys syndy platformalarda jumys istep úırenip, tájirıbe jınap alǵanyńyz durys. Odan keıin kásibı quraldarǵa kele bastaısyz, – deıdi A.Oljaı.

Sarapshy N.Nurmahambetovtiń aıtýynsha, Freedom Finance-tyń yńǵaıly saýda platformasy arqyly álemdegi kez kelgen qundy qaǵazdy menshikteýge bolady.

– Freedom Finance-tyń basty ónimi – halyqaralyq IPO-ǵa qoljetimdilik, osyǵan deıin mundaı múmkindikti bizdiń ınvestorlar paıdalana alǵan joq. IPO – kompanııanyń kópshilikke tanylyp, óz aksııalaryn satyp alýshylar nazaryna usynýy. Sońǵy ýaqytta AQSh-taǵy IPO-ǵa enetin kompanııalar saýdanyń alǵashqy kúninde-aq 50 paıyzdan astam tabys ákelip jatyr. Bul árıne bizdiń ınvestorlardyń da qyzyǵýshylyǵyn týdyrady. Halyqaralyq IPO-ǵa qoljetimdilik 2 myń dollardan bastalady. Tabys qosymshasy AIX-te Kaspi, «Qazatomónerkásibi» nemese «Halyq bank» sııaqty kompanııalarǵa ınvestısııa salýdy usynady. Brokerlik shot ashý tegin bolǵandyqtan, ony birneshe kompanııadan ashyp, óz brokerińizdi tańdaýdy usynar edim. Bul sizdiń depozıt ashý úshin qaı bankti tańdaǵanyńyz sııaqty jaǵdaı, – deıdi sarapshy. 

Investısııalaý – mańyzdy tabys kóziniń biri

Dana qor naryǵyna 2015 jyly kelgen. Qazir Freedom-men birge IPO-ny ınvestısııalap jatyr.

– Odan bólek ETF sııaqty senimdi baǵaly qaǵazdarǵa ınvestısııa salamyn, sondaı-aq portfeldiń azdaǵan bóligin spekýlıasııaǵa arnaımyn. Árıne bul áreketter aqshany depozıtke salyp qoıǵannan góri áldeqaıda jaqsy tabys ákeledi. Kóbine ekinshi naryqta jumys isteýge múmkindik beretin komıssııasy tómen Interactive Brokers-te ınvestısııa jasaımyn. Investısııalaýdy azdaǵan somamen, mysaly, 50 dollardan bastaýǵa bolady. Bul jumyspen turaqty ári belsendi aınalysamyn. Sondyqtan da ınvestısııalaý meniń mańyzdy tabys kózimniń biri, – deıdi.

Jas ınvestor, negizinen, uzaq merzimdi ınvestısııalyq jobalarmen jumys isteıdi.

– Ornyqty, baıypty zertteý jasap baryp, aqsha salyp satyp alasyń jáne ony ustap turasyń. Qysqa ýaqytta júzege asyratyn satyp alýlar da bar. Máselen, ETF ARKK aksııalaryn aptasyna bir-eki saǵattyń ishinde satyp alýǵa bolady. Kóbine bul aksııalardy spekýlıanttyq mazmunda satyp alamyn. Alaıda ınvestısııaǵa endi qyzyqqan azamattarǵa spekýlıasııa jasańdar dep aqyl bermeımin. Muny tek ınvestısııanyń ne ekenin túsingender ǵana meńgerip, jasaı alady. Endi bastaǵandar ETF arqyly satyp alý jasasa bolady. ETF – bir baǵaly qaǵazdaǵy birneshe aksııa, – deıdi Dana.

Sarapshylardyń aıtýynsha, qor naryǵynda opyq jep qalmas buryn osy tarapta bilim ıgerý de asa mańyzdy. N.Nurmahambetov osy maqsatta «SMART START» onlaın kýrsyn ótkizip jatyr. Onda qatysýshylar qor naryǵynyń ne ekenin uǵynyp, irgeli jáne tehnıkalyq taldaý jasaý, portfeldi ınvestısııalaý, halyqaralyq IPO-ǵa qatysý uǵymdarymen jaqyn tanysady. Sarapshynyń aıtýynsha, 2020 jyly Reseıde jeke tulǵalar 5 mln-nan astam shot ashqan. Qazaqstanda aldaǵy úsh jylda 500 myńnan astam adam ınvestısııalaýdy bastaýy múmkin.

– AQSh-ta ekonomıkalyq belsendi halyqtyń 55 paıyzy ınvestısııamen aınalysady. Reseıdiń ózinde bul kórsetkish 10 paıyzǵa jýyqtaıdy. Al bizde 1,4 paıyzǵa jeter-jetpes mólsherde, – deıdi Dana Amanbekova.

7589

Halyk Finance qosymshasy jumys istegeli beri 2,5 myńnan astam klıent brokerlik shot ashqan. Bul tek iOS platformasyndaǵy kórsetkish. Android endi iske qosylady. Taǵy myńnan astam klıent Jýsan Invest platformasy arqyly brokerlik shottaryn basqaryp otyr. Freedom Finance brokeri usynǵan Tradernet.KZ mobıldi platformasy arqyly 2 myń belsendi qoldanýshy tirkelgen. Mobıldi platformalardyń paıda bolýy bólshek ınvestorlardyń kúrt artýyna serpin bermek.

Sońǵy jańalyqtar

Almaty qalasynda jer silkindi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar