Ádebı mýzeı-úılerdiń áleýeti qandaı?

Abaı qoryq-mýzeıi kósh bastap tur

Ýaqyt ótken saıyn qatary kemip bara jatqan ónerdiń hám áde­bıettiń osy bir rýhanı orda­la­rdyń jaı-kúıi búgingideı sıfr­ly damý kezeńinde qaı deńgeıde? Ult ádebıeti klas­sık­teriniń shy­ǵarmashylyq laboratorııa­syn jańa zamanǵa beıimdeı alyp otyrmyz ba? Qazaqstannyń túk­pir-túkpirindegi sanaýly mýzeı-úılerdiń tynys-tirshi­ligine úńilip, birqataryna sholý jasap kórdik. О́zekti máse­leleri de joq emes.

Murajaı qazaqtyń uly jazýshysy, akademık M.Áýezovtiń usynysy boıynsha Abaıdyń 95 jyldyq mereıtoıy qarsań­ynda, 1940 jyly Qazaq KSR Halyq komıssarlary keńesiniń 1 sáýirdegi qaýlysy negizinde qu­rylyp, sol jyly 16 qazan kúni mereke qarsańynda ashylǵan. 1940-1944 jyldary Bekbaı Ba­ıy­sovtyń úıinde bolǵan mýzeı 1944-1967 jyldary Ánııar Mol­da­baevtyń úıine qonys aýdarady. Bul eki úıdiń Abaıǵa tikeleı qatysy bar: aqyn 1875-1904 jyldary Semeıge kelgende osy úılerge túsip júrgen. 1967 jyly Abaı­dyń 125 jyldyq mereıtoıy qar­sańynda murajaı qaladaǵy sáýlet eskertkishteriniń biri sana­latyn, uly aqyn ómir súrgen dáýir úlgisimen salynǵan kópes Roman Ershovtyń úıine kóshi­ri­lipti.

1990 jyly Abaıdyń 150 jyl­­­dyq mereıtoıyna oraı Qa­zaq KSR Mınıstrler keńesiniń qaýlysy boıynsha aqynnyń ádebı-memorıaldyq murajaıy Abaıdyń «Jıdebaı-Bórili» mem­lekettik tarıhı-mádenı jáne ádebı-memorıaldyq qoryq-murajaıy bolyp qaıta qurylady. Aıta keteıik, qoryq-murajaı – elimizdegi  respýblıkalyq statýsy bar jalǵyz ádebı mýzeı bolyp sanalady.

Ádebı-memorıaldyq mýzeıden res­pýb­lıkadaǵy iri qoryq-mýzeıdiń birine aı­nalǵan murajaıdyń jalpy aýmaǵy 6400 ga quraıdy. Salystyrmaly túrde qarasaq, bul, árıne  Lev Tolstoıdyń álemge máshhúr Iаsnaıa Polıanasynan (412 ga) birneshe esege kóp. Qoryq-mýzeı quramynda Semeı qalasy jáne Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Abaı jáne Úrjar aýdandarynda ornalasqan 8 mýzeı bar. Atap aıtsaq, «Ahmet-Rıza meshit-medresesi», «Alash arys­tary – M.Áýezov mýzeı-úıi» (Semeı qalasynda), «M.Áýezov mýzeı úıi» (Bórilide), «Abaı mýzeı-úıi» jáne «Abaı-Shákárim» memorıaldyq kesheni, «Sháká­rimniń saıat qora ekspozısııasy» (Jıde­baıda), «Kókbaı Janataıulynyń mýzeıi» (Taqyrda), «Shákir Ábenulynyń mýzeı-úıi» (Qundyzdyda), «Áset Naı­man­baıulynyń ádebı mýzeıi» (Maqan­shyda).

Eske sala keteıik, byltyr 15 qazanda Mem­leket basshysy Qasym-Jomart To­qaev Abaı mýzeıiniń jańa ekspozısııasyn ashqan edi. Sonda el Prezıdenti: «Uly Abaı – bizdiń elimizdiń maqtanyshy ǵana emes, álemdik deńgeıdegi kemeńger. Ol – qazaqtyń jan dúnıesiniń tuńǵıyǵyna boılaǵan dara tulǵa. Onyń óleńderi men qara sózderi – ulttyq bolmysymyzdyń aınasy. Abaı jańa ádebıetimizdiń ne­gizin qalaǵan aqyn retinde el tarıhynda aıryqsha iz qaldyrdy. Onyń eń­bekteri bir ǵasyrdan astam ýaqyt ótse de ózek­tiligin joǵaltqan emes. Áli kúnge deıin barshamyzǵa rýhanı azyq bolyp keledi. Aqyn­nyń ǵıbratty ǵumyry men mol mu­rasy – halqymyzdyń jáne jahan jur­tynyń asyl qazynasy. Abaıdyń ósıeti – óskeleń urpaqtyń aınymas temir­qazyǵy», dedi.

Murajaı-qoryqtyń dırektory Tur­dyqul Shańbaı atqarylyp jatqan ǵy­lymı jumystardy atap ótti. «Mýzeı bes taraptan turady: hakim Abaı, danyshpan Shá­kárim, kemeńger Muhtar, Abaıdyń aqyn­dyq mektebi jáne Alashtyń alyptary. Osynyń bári jınaqtalyp kelgende úl­ken mádenı keńistikti quraıdy. Byltyr Mem­leket basshysynyń qol­daýymen mol qarajat bólinip, sol qar­jyǵa qurylys, restavrasııalaý, mýzeı­lendirý jáne ǵylymı-tanymdyq jumystar júrgizildi. El Prezıdenti «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasynda «Abaıdyń mýzeıi ǵylymı-tanymdyq ortalyqqa aınalý kerek», dedi. Osy maqsatta biz ǵylymı konsepsııa daıyndap, 100 tomdyq «Abaıtaný máseleleri» serııalyq ǵy­lymı jınaǵyn qurastyrýdy qolǵa aldyq. Onyń alǵashqy 5 tomy byltyr jaryq kórdi. Sondaı-aq Qazaqstanda eshqashan mýzeıge arnalǵan ensıklopedııa bolmaǵan. Biz «Abaı mýzeıi ensıklo­pe­dııa­syn» daıyndap, aıaqtaýǵa taıap qaldyq.

Sondaı-aq Mádenıet jáne sport mı­nıstrliginiń qoldaýymen «M.Áýezov jáne Alash alyptary» mýzeı fılıalyna qosymsha qarjy bólinip, qurylys jóndeý, restavrasııalyq jumystar jasa­lynbaq eken. Al murajaı-qoryq­tyń ar­tyqshylyǵy – Mýzeılerdiń Halyq­aralyq keńesiniń (IKOM) talabyna saı halyqaralyq deńgeıde mýzeıfıkasııa jasalýynda. Iаǵnı qonaqtar aýdıo­gıd ar­qyly úsh tilde eksponattarmen tanysa alady.

Áýezov mýzeı-úıine kúrdeli jóndeý júrgizile me?

Elimizdegi ádebı mýzeı-úılerdiń ishin­degi eń irgelisi sanalatyn hám 1963 jy­ly qurylǵan murajaı M.Áýezov atyn­daǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń quramynda ǵylymı-zertteý mekemesi retinde jumys isteıdi. Shtatta sharýa­shylyq qyzmetkerlerinen bólek, 5 ǵy­lymı qyzmetker bar. Ǵylymı kadrlarǵa toqtalsaq, fılologııa ǵylymdarynyń doktorlary Aıgúl Ismaqova, Gúlzııa Pirálıeva, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdattary Ermek Qaınykeı, Keńes Rahymjanov jáne mýzeı jetekshisi Dııar Qonaev.

Qazirgi ýaqytta mýzeıdiń ǵylymı áleýeti táýir bolǵanymen, materıaldyq jaǵ­daıy qıyndap tur. Shırek ǵasyr boıy murajaıǵa kúrdeli jóndeý jumys­tary jasalmaǵan. Sońǵy ret Áýezovtiń 100 jyldyq mereıtoıy kezinde, ıaǵnı 1995-1996 jyldary tolyq kúrdeli jón­deýden ótipti. Al qazir mýzeı-úıdiń shatyrynan sý ketedi, jylý júıesi men elektr júıesi eskirgen, ta­ǵysyn taǵylar. Sondaı-aq mýzeıdiń eks­pozısııalyq kesheni rekonstrýksııa jasaýdy qajet etedi. Álemdik táji­rıbege sáıkes sıfrly tehnologııaǵa kó­shirilýi ekibastan. Mýzeı-úıge jaýap­ty M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń dırektory Ken­jehan Matyjanov jazýshynyń qoljazba qor­lary da sıfrly formatqa kóshirilse deıdi.

«2022 jyly – Áýezovtiń 125 jyl­dyǵyna deıin mýzeıge kúrdeli jón­deý ótkizip, iri ekspozısııasyn qaıta jab­dyqtap úlgerýimiz kerek. 2019 jyldyń aıaǵynda «Kazrestavrasııa» memlekettik me­kemesi mýzeıdi arnaıy saraptamadan ótkizip, kúrdeli jóndeý qajettigin ras­tady jáne 110 mıllıon teńgege sme­ta jasady. Osy másele boıynsha byl­­tyr josparlanǵan jumystardyń negizgi smetalyq qarajatyn Bilim jáne ǵylym mınıstrligine 4-5 ret hat jazyp, usyndyq. Atalǵan mınıstrliktiń Ǵylym komıteti bul máseleden habardar. Suralǵan qarjy bıylǵy jobaǵa engiziledi dep ýáde berip otyr. Jospar boıynsha 2021 jyldyń birinshi jarty jyldyǵynda jóndeý jasalyp bitýi kerek edi. Al Almaty qalalyq ákimdigi: «Bilim jáne ǵylym mınıstrligine qaraıtyn mekemege biz kúrdeli jóndeý júrgizip bere almaımyz», dedi. Eger mýzeı qalalyq ákim­dikke qaraıtyn bolsa, bir-aq jylda jasap beremiz dep otyr», dedi ıns­tıtýt dırektory.

Aıta keteıik, Áýezov mýzeı-úıi mem­lekettik jobalarmen kún kórip otyr. Máse­len, 2018-2020 jyldar aralyǵynda mýzeıde granttyq qarjylandyrý aıasynda Muhtar Áýezovtiń «Qazaqstandaǵy ádebıettaný jáne ádebı synnyń damýy men qalyptasýyndaǵy róli» atty irgeli ǵylymı-zertteý jumysy oryndaldy. Al 2021 jylǵa usynǵan jobalary qoldaý tappaǵan. Memlekettik qarjylandyrýdyń birneshe túri bar: granttyq qarjylandyrý, nysanaly qar­jylandyrý, bazalyq qarjylandyrý. Bazalyq qarjylandyrý mýzeıdiń sha­rýashylyǵyna, sýy men jylýyna, t.b. taraptaryn qamtamasyz etedi. Alaı­da oǵan bólinip otyrǵan qarajat ta mardymsyz kórinedi. Al granttyq qar­­­jy­landyrýǵa usynylǵan birneshe joba da ótpeı qalypty. Sondyqtan qazir mýzeı qyzmetkerleriniń ǵylymı jumys­tary toqtap tur. Instıtýt dırek­to­rynyń sózinshe, endi nysanaly qar­jylandyrýdan, ıaǵnı ınstıtýt arqyly usy­nylǵan bir baǵdarlamanyń aıasyndaǵy birneshe jobadan jaýap kútip otyr.

Jazýshynyń uly Murat Áýezov al­daǵy mereıtoıǵa oraı Mádenıet jáne sport mınıstrligine arnaıy hat jazǵan edi. Onda 2014 jyly jaryq kórgen 50 tomdyq shyǵarmalar jınaǵyna enbeı qalǵan qoljazbalary tolyqtyrylyp, akademııalyq 55 tomdyǵyn qaıta shyǵarý usynyldy (jańa tehnologııaǵa saı aýdıo nusqasy men QR kod arqyly saıtqa kirip, onlaın oqý múmkindigi qa­rastyrylǵan). Áýezovtiń tańda­maly shyǵarmalarynyń 10 tomdyǵy jarııalanyp, álem tilderine aýdarý máselesi kóterildi. Sondaı-aq «Áýezov úıi» ǵy­lymı-mádenı ortalyǵyna «Ult­tyq» mártebesin berý suraldy. Al mınıstrlik IýNESKO kóleminde tek 100, 150 jyldyq mereıtoılar ǵana atalyp ótiledi dep jaýap berdi. Tańdamaly 10 tomdyqqa baılanysty kózdelgen qar­jyny 2021-2023 jyldarǵa arnalǵan respýb­lıkalyq bıýdjetten qarastyrmaq.

Mýzeı basshylyǵynyń aıtýynsha, eger Áýezov mýzeı-úıi tek jeke mýzeı retinde qyzmet atqaratyn bolsa, onda ǵylymı ortalyq bola almaıdy. Iаǵnı mýzeıdegi ǵylymı qyzmetkerler ıns­tıtýttyń lısenzııasy negizinde grant­­tyq qarjylandyrý konkýrstaryna qatysyp otyr. Mýzeı ǵylymı jumyspen aınalysatyn lısenzııasy bol­maǵandyqtan, óz atynan granttyq kon­kýrs­tarǵa qatysa almaıdy. Onda mýzeı tek qana kelýshi qonaqtardyń ese­binen qarajat taýyp, mýzeı formatynda qalady. Al qazirgi mártebesi ǵyly­mı-mádenı ortalyq bolǵandyqtan, mýzeıge «Ulttyq» mártebesi zań júzinde beril­meıdi.

Restavrasııa máselesiniń mánisin bil­mekke Ádebıet jáne óner ınstıtýty qarasty Bilim jáne ǵylym mınıstrligine suraý salyp kórdik. Ǵylym komıtetiniń habarlaýynsha, Áýezov mýzeı-úıiniń res­tavrasııalyq jumystaryna belgilen­gen qarjyny endi Mádenıet jáne sport mınıstr­ligi bólýi múmkin. «Bul murajaı eń aldymen mádenıet eskertkishi bolyp sanalatyndyqtan, restavrasııalyq jumystarǵa suralǵan qarjyny Máde­nıet jáne sport mınıstrligi qaras­tyrýy qajet. Qazirgi tańda Bilim jáne  ǵylym mınıstrligi men Mádenıet jáne sport mınıstrligi birigip, Qarjy mınıstr­ligine ótinim jiberdi. Iаǵnı naqty sheshim Qarjy mınıstrliginiń enshisinde», dedi Ǵylym komıtetiniń basshylyǵy. 

Sheshimin tappaǵan «sheshim»

150 jyldyq ataýly mereıtoıy ja­qyn­daǵan qazaq halqynyń ámbebap ǵalymy, ult ustazy, reformator Ahmet Baıtursynulynyń turǵan mýzeı-úıi áli kúnge deıin memleket qaraýyna ótpeı otyr. Turaqty qarjylandyrý kózi joq nysannyń kútim-baby da saılaýly emes.

Ahmet Baıtursynulynyń esimi res­mı aqtalǵan 1988 jyldan keıin, tul­ǵa turǵan úsh úı anyqtalyp, onyń ekeýi jańa qurylys túsýine baılanysty súrilgeni, al saqtalǵan úıge qa­tysty  «Tarıhı-mádenı murany qor­ǵaý jáne paıdalaný týraly» zańyna sáı­kes, 1992 jyly 18 qyrkúıekte qala áki­miniń sheshimi negizinde 1993 jyly 18 aqpanda Kosmonavtar kóshesine Ah­met Baıtursynulynyń esimi berildi. Osy jyly 9 qyrkúıekte jergilikti bılik sheshimimen A.Baıtursynuly kóshe­sindegi 60-úıdi, ıaǵnı ǵalym úıin qaıta qalpyna keltirdi.

Ǵalymnyń ózi tutynǵan degen múlik­terden murajaıda sandyq, jeztabaq, jezquman jáne qolchemodan bar. Jádiger­lerdi jınaý, negizinen, 1998 jyldan bas­talypty. Mýzeı dırektory Raıhan Ima­hanbet qoǵamdyq qorǵa qaraıtyn taǵylym úıin – «Ahmettaný» ǵylymı-zertteý ortalyǵy degen ataýmen derbes mekeme retinde zańdy tirkeý kerek deıdi.

«1992 jyldan memlekettik mańyzy bar tarıhı eskertkishter sanatyna en­gizilgen Ahmet Baıtursynulynyń mý­zeı-úıine Respýblıkalyq mártebesi beri­letin ýaqyt jetti. Sondaı-aq 1993 jyldyń 9 qyrkúıegindegi Almaty qalasy ákiminiń №360 sheshiminde naqty resmı ataýy kórsetilgen: «Qazaqtyń halyq aǵartýshysy Ahmet Baıtursynulynyń mýzeı-úıin uıymdastyrý týraly» zańdy kúshi bar memlekettik qujat negizinde ult ustazynyń tarıhı úıin «halyq qa­zynasy, el ıgiligi» dep tanyp, ulttyq ny­sanǵa aınaldyrý da ózekti másele bolyp otyr», dedi mýzeı dırektory.

Qalyń qazaqtyń álipbıi men álippesin túrlep, ádebıetiniń teorııasyn túzgen ult ustazy Ahmet Baıtursynulynyń 150 jyldyq mereıtoıy qarsańynda mýzeı-úıi memleket qamqorlyǵyna alynsa, ıgi istiń basy sol bolmaq.

Bar baǵalanbaı, joq túgendelmeı...

Sulý sózdiń súleıi Qalıhan Ysqaq kóziniń tirisinde ózi týǵan Topqaıyń aýy­lyna kitaptary men qoljazbalaryn arnaıy aparypty desedi. Qaraǵaıdan úı salyp, keıin mýzeı bolady dep úmittenipti. Alaıda jazýshy ómirden ótkeli birshama jyl ótti, amanattaǵan mýzeı-úıi áli ashyl­­­­ǵan joq.

Al onyń týǵan inisi Saı­laýhan Qaba­taev úıdiń qujattary balalarynyń qolynda deıdi. «Qazir ol úıge bas-kóz bolatyndaı mende shama joq. Ákimdikten birneshe ret kelip, óz qara­maǵymyzǵa alaıyq degen. Mektepte azdaǵan dúnıe­leri, kitaptary bar edi, biraq onda mýzeı ustaýǵa bolmaıdy degen talap bar kórinedi. Al úıi murajaıǵa ábden laıyq. Ishinde óziniń qalamsaptary, kitaptary báz-baıaǵy qalpynda tur. Qalıhan negizi bul úı mýzeı bolady dep salǵan. Tarlyq etse, qasyndaǵy bir úıdi qosyp salý kerek dep júretin», dedi aqsaqal. Álqıssa.

Altaıdyń kerbuǵysy Oralhan Bókeı­diń 60 jyldyǵynda (2003 j.) Shyń­ǵystaıdaǵy qarashańyraǵy mýzeı-úıine aınalyp, ashylǵan edi. On jyldaı jumys istegen mýzeı-úıge jergilikti ákimdik qarjy bólip, qaraılasyp turdy. Alaıda belgili bir sebeptermen osydan shamamen on jyl buryn Oralhannyń úıine qara qulyp salyndy. Munyń sebebin jazýshynyń týǵan qaryndasy Ǵalııa Bókeı ákimdik qarqyndy jumys júrgize almaı otyrǵandyǵymen túsindiredi. Al ákim­dik jekemenshiktegi úıdi satyp alaıyn dese qarjy kerek hám tegin bere qoıa­tyn úı ıesi de bolmaı tur. Ǵalııa Bókeı­diń sózinshe, joba jasalyp, smetasy oblys ákimine usynylypty. Joba qoldaý tapsa, mýzeı-úı qaıta ashylýy múmkin.

Atalǵan máselelerge jaýapty oblys­tyq Mádenıet basqarmasynyń aıtýynsha, Qalıhannyń mýzeı-úıin jasaqtaý týraly eshkim eshqashan usynys aıtpapty. Al Oralhannyń mýzeı-úıin satyp alatyn qarjy kerek. Túptep kelgende, jańa mýzeı-úılerin ashýdan bólek, oblystaǵy bas­qa da restavrasııalyq jumystardy qa­jet etetin mýzeıler tolyp-aq tur eken, bar murajaılardyń jaǵdaıyn jasaı al­­maı otyrmyz, deıdi basqarma basshy­lyǵy.

Aıta keteıik, qazirgi ýaqytta Shyń­ǵys­taı aýylynda mýzeı bar. Onda osy óńirde týǵan aqyn-jazýshylardyń kitap­tary men jeke zattarynyń bir bóligi jınaq­talǵan.

Ádebıet mýzeıi bolǵan...

Oral qalasynda Atamandar úıi degen tarıhı ǵımarat bar. 1833 jyly Pýgachev bastaǵan kóterilistiń tarıhymen tanysý maqsatynda orystyń uly aqyny Pýshkın kelip, osy úıge toqtaǵan eken. 1977 jyly buryn Pıonerler úıi bolǵan, keıin ony basqa mekemege kóshirgen kezde eki ból­mesin sol kezdegi oblystyq mýzeıdiń dırek­tory Urqııa Ershýrıeva Ádebıet mýzeıin ashý úshin surap alypty.

Jańa qurylǵan Ádebıet mýzeıine eksponattar jınaý úshin Oralda týǵan aqyn-jazýshylar men óner qaıratkerleriniń, sýretshilerdiń tizimin alǵan Sara Tana­baeva Almatyǵa arnaıy issaparmen barypty. «Sonda on jeti kún boıy bar­lyq materıaldardy jınap qaıttym. Juban Moldaǵalıev, Hamza Esenjanov, Taıyr Jarokov, Qadyr Myrzalıev, Qaırat Jumaǵalıevter alǵashqy kitap­taryn osy mýzeıge syılady. Sóıtip eki zal­dan turatyn Ádebıet mýzeıi 1977 jyly ashyldy. Iаǵnı oblystyq mýzeı­diń Ádebıet bólimi retinde fılıal bolyp jumys isteıdi. 1991 jyly sol ǵıma­ratty tolyǵymen mýzeıge bosatyp berdi. Sonda Máskeýden Tolstoıdyń Iаsnaıa Polıanasyn jasaǵan mamandar kelip, burynǵy qalpyna keltirdi», dedi mýzeı salasynyń ardageri.

Alaıda sol jyly belgili bir sebepterge baılanysty jergilikti bılik ol mekemeni mýzeı menshiginen alyp, Ishki ister bóliminiń gospıtaline beredi. Osylaısha, on bes jylǵa jýyq jumys istegen Ádebıet mýzeıi 1991 jyly ja­by­lady. Birneshe jyl boıy zııaly qaýym ókilderi Ádebıet mýzeıin qaı­ta ashý jóninde bas kótergenimen, nátı­je shyqpapty. Al 2006 jyly qalaǵa Reseı prezıdenti Pýtın kelip, eki el basshysynyń kezdesýi barysynda Ata­mandar úıinen bir bólme berilip, Pýsh­kınniń mýzeıi ashylǵan. Qazirgi ýaqyt­ta óńirdegi negizgi ádebı orda sán saltanaty kelisken Qadyr ortalyǵy bolyp otyr.

Oraldaǵy rýhanı orda

2015 jyly aqynnyń 80 jyldyǵyna oraı Qadyr Myrza Áli atyndaǵy mádenıet jáne óner ortalyǵy paıdala­nýǵa berilgen edi. Qazaqstanda balamasy joq ortalyq keshendi ǵımaratynyń qap­talynda sahnasynan talaı juldyzdar óner kórsetken 1125 oryndyq amfıteatr jumys jasaıdy. Al ǵımarattyń ishinde Jaıyqtyń aqyn-jazýshylarynyń qur­metine ádebıet murajaıy jáne Qadyr Myrza Áliniń memorıaldyq kabı­neti jabdyqtalǵan. Aqynnyń baı kitap­hanasynan  6 767 kitappen birge onyń tutynǵan zattary da qoıyldy. Aıta ke­teıik, bul aqynnyń ańyzǵa aınalǵan 15 myńǵa jýyq kitaptarynyń bir bóligi ǵana. Qalǵan kitaptary Almatydaǵy óz shańyraǵynda.

Sonymen qatar ortalyqta M.Gor­kıı atyndaǵy qalalyq kitaphana bólim­shesi jáne Qadyr aqynnyń zamandas dosy, Bókeı qumynda dúnıege kel­gen aqyn Janǵalı Nabıýllın atyn­daǵy oqyrman bólmesi jumys jasap tur. Bul bólmede Janǵalı aqyn­nyń otba­synyń uıǵarýymen jeke kitapha­nasynan 1200 kitap usy­nylǵan. Qazaq­stan­nyń Jazýshylar, Kom­pozıtorlar, Sýret­shiler, Kúıshiler odaǵynyń ob­lys­tyq bólimsheleri de osy jerde orna­las­qan.

Budan bólek oblysta jalpy sany jıyrma eki mýzeı bar. Onyń ishinde ádebı mýzeıler sırek: A.Pýshkın mýzeıi, M.Sholohov memorıaldyq mýzeıinen bas­qalary tek oblystyq mýzeılerdiń qura­myndaǵy jeke zaldarmen shekteledi.

Qasym mýzeı-úıi ashylady

Daýylpaz aqyn Qasym Amanjolov­tyń sanaly ǵumyry – jalyndy jastyq shaǵy, azamattyq eseıý jyldary Oralda ótkeni málim. Oblystyq gazette qyzmet etip, oblystyq qazaq teatryn qurýǵa atsalysqan aqyn bes jyl boıy (1931-1936) Kareva kóshesindegi 69-úıde tur­ǵan. Oraldyq zııaly qaýymnyń bastamasymen sol úıdi Qasymnyń mýzeı-úıine aınaldyrý josparlanyp otyr.

Qadyr ortalyǵynyń dırektory Baýyr­jan Qalıolla qalaǵa kelgen qonaq­tar, ásirese Qasymdy pir tutatyn aza­mat­tar eń áýeli aqynnyń úıin kórgisi kele­tinin aıtty.

«Bıyl aqynnyń 110 jyldyq mereıtoıy qarsańynda  oblys ákimine aqyn turǵan úıdi Qasym men Abdolla Jumaǵalıev atyndaǵy Ádebıet úıine aınaldyrsaq dep usynys bildirdik. Ab­dolla Jumaǵalıev Qasymnyń maıdandas dosy, soǵysqa deıin de ekeýi óte jaqyn aralasqan. Alaıda ol kisiniń súıe­gi soǵystan qaıtpady. Eki dostyń aty birge atalsyn degen maqsatpen osy Áde­bıet úıin ashýǵa nıettenip otyrmyz. Ári Jazýshylar odaǵynyń fılıa­ly Qadyr ortalyǵynda ornalasqan, Ádebıet úıi qurylsa, odaq fılıalyn da sonda kóshirsek degen oı bar. Oblys ákimi sózge kelgen joq, usynysymyzdy qoldady», deıdi ortalyq dırektory.

Igi istiń qaı deńgeıde júrip jat­qanyn bilmekke oblystyq Mádenıet bas­qarmasyna habarlasyp kórdik. «Qazir ol úıde eki otbasy turady. Eń aldymen sol turǵyndardy baspanamen qamtamasyz etý kerek. Bul Qasym turǵan úıdi bosatyp, satyp alǵan soń ǵana sheshiletin másele. Árıne munyń barlyǵy qarjyǵa baılanysty. Negizinen, Qasym mýzeı-úıin ashý jobasy josparda tur. Jergilikti bılik atalǵan máseleden habardar. Al mýzeıdiń naqty qaı jyly ashylatyny ázirge beligisiz», dedi oblystyq Má­denıet basqarmasynyń basshysy Gúlmıra Qaýlanova.