Derekkóz: FinReview.info
Koronavırýs pandemııasynyń jahandyq ekonomıkany oflaın rejimnen onlaın rejimge aýysý úderisin jedeldetkeni ras. Munyń bári eńbek naryǵyndaǵy ózgeristerge jol ashty. Qalyptasqan jaǵdaı memleketterdi qolda bar ınfraqurylymdy qysqa merzimde jańǵyrtýǵa májbúr etti. Osylaısha, keıbir mamandyqtarǵa suranys artty da, keıbirine degen suranys tómendedi. Endi biri naryqtaǵy pozısııasynan múldem aıyrylyp qaldy.
Qazaqstannyń eńbek naryǵy ishki jáne syrtqy faktorlarǵa táýeldi ekeni beseneden belgili. Al mundaı táýeldilik naryqtyń damýyn tejeıdi. Sondaı-aq álemdik úrdistermen aradaǵy teńgerimsizdik saqtalady. Bul Qazaqstanda jumyssyz azamattardy áleýmettik qorǵaý salasynda sheshilmegen máseleniń kóp ekenin kórsetedi.
«Birinshiden, bizdiń elde áleýmettik tólemderdiń mólsheri tómen. Demek jumyssyz halyq jetkilikti deńgeıde qorǵalmaıdy. Tólem tómen bolǵandyqtan, adamdar jumyspen qamtý qyzmetine júginbeıdi de. Sonyń saldarynan jumyssyzdyq deńgeıine obektıvti baǵa berý qıyn. Pandemııa kezinde baıqalǵandaı, 2020 jyldyń sáýir aıynda jumyssyzdyq boıynsha járdemaqy alýǵa 2,5 mln-nan astam ótinish berilgen.
Ekinshiden, Qazaqstanda ózin-ózi jumyspen qamtyǵan halyqtyń úlesi joǵary. Kórsetkish jumyspen qamtylǵan halyqtyń tórtten birine teń. Bul rette ózin-ózi jumyspen qamtyǵandardyń shamamen 40 paıyzynyń aılyq tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıinen tómen.
Úshinshiden, eńbek resýrstarynyń utqyrlyǵy tómen. Áńgime jumys kúshi mol óńirler pen jumys kúshi jetispeıtin aımaqtar týraly. Birinshisine ońtústik óńirler, ekinshisine soltústik aımaqtar jatady. Olardyń arasyndaǵy eńbek kóshi-qony tym báseń. Pandemııa kezinde bul jaǵdaı azamattardyń qozǵalysyna qoıylǵan shekteýlerge baılanysty tipti nasharlaı tústi», deıdi FinReview.info sarapshylary.
Soǵan qaramastan, óndiristik kúshter ekonomıka damýynyń negizgi faktory bolyp qala beredi. Alaıda álemdik ekonomıkanyń damý úrdisterine túzetý engizgen syrtqy syn-qaterler osy bir artyqshylyqtyń ózin joıyp tynýy múmkin. Byltyrǵy toqyraý kezeńinde osyǵan anyq kózimiz jetti. О́ıtkeni Qazaqstannyń eńbek naryǵy úshin 2020 jyldyń kúrdeli kezeń bolǵanyn jaqsy bilemiz. Kóptegen kásiporyn óz qyzmetin toqtatty. Keıbiri lokdaýnnan keıin qalpyna kele almady. Muny ónerkásip óndirisiniń, qurylys sektory men qyzmet kórsetý salasynyń jaı-kúıin sıpattaıtyn iskerlik belsendilik ındeksi de dáleldep otyr. Atalǵan ındeks 2020 jyldyń ekinshi toqsanynyń basynda 37,2 pýnktke deıin tómendedi. Mundaı jaǵdaı sońǵy ret 2017 jyldyń sáýirinde oryn alǵan edi.
«Jaǵdaıdyń kúrdeliligine qaramastan, jumys istep turǵan kásiporyndar ortasha ataýly jalaqyny 26,8 paıyzǵa ósire aldy. Eń joǵary ósý qarqyny ónerkásiptik óńirlerde – Qyzylorda, Atyraý, Aqtóbe oblystarynda tirkeldi. Bul munaı baǵasynyń qymbattaýymen jáne teńge/dollar aıyrbas baǵamynyń ósýimen baılanysty, álbette», delingen FinReview.info zertteýinde.
FinReview.info málimetinshe, Qazaqstanda jumyspen qamtylǵan halyqtyń sany 3,5 mln adamdy quraıdy. Onyń 31 paıyzy bilim berý salasynda, 19 paıyzy ónerkásipte, 13 paıyzy densaýlyq saqtaý salasynda, 12 paıyzy memlekettik basqarýda, 7 paıyzy kólik salasynda, 6 paıyzy saýdada, 5 paıyzy qurylysta, 3 paıyzy qarjy salasynda jumys isteıdi. Iаǵnı jumys isteıtin halyqtyń 75 paıyzy bilim berý, ónerkásip, densaýlyq saqtaý jáne memlekettik basqarý salalarynda shoǵyrlanǵan. Al bul ekonomıka qurylymyna sáıkes kelmeıdi. Tórt salanyń ishinen tek ónerkásip qana ortasha ataýly jalaqyny ortasha respýblıkalyq mánnen joǵary deńgeıde qamtamasyz ete alady. Al qalǵanynyń buǵan qaýqary jetpeıdi.
«Qarjy jáne saqtandyrý qyzmeti salasyndaǵy eń joǵary ortasha ataýly jalaqy – 387 304 teńge. Odan keıingi orynda kásibı, ǵylymı jáne tehnıkalyq qyzmet (335 myń teńge), aqparat jáne baılanys salasy (289 myń teńge), ónerkásip (284 myń teńge), kólik (252 myń teńge) jáne qurylys salalary (252 myń teńge) tur. Osy salalardyń barlyǵynda 1,2 mln qyzmetker jumys isteıdi. Bul barlyq jumyspen qamtylǵan halyqtyń 35 paıyzyna teń», deıdi FinReview.info sarapshylary.
