Máselen, keıingi jyldary oblys 1 myń tonnadan astam taza et ónimin syrtqy naryqqa jóneltken. Tutynýshylardyń top basynda irgedegi Qytaı eliniń naryǵy tur eken. Iаǵnı aýyl sharýashylyǵyna arqa súıegen aımaqta jer emip, egin salýmen qatar, mal baǵyp yrysqa kenelýdiń múmkindigi joǵary. Ásirese turǵyndardyń 80 paıyzy aýyldyq óńirdi meken etetin óńir úshin bul basty ustanym bolýy tıis. Munyń negizi de bar. Nátıjesinde oblystyń agrarlyq saladaǵy tabysy jyl saıyn ósip keledi. Mysalǵa, ótken jyldary aımaqtaǵy aýyl sharýashylyǵy óniminiń aqshalaı kólemi 852 mlrd teńgege jetip, naqty nátıjesi 3,4 paıyzǵa kóbeıgen.
Demek, endigi jerde Jetisýda óndirilgen etke degen suranys kóbeımese, azaımaıtyny anyq. Tek qarqyndy jumys qajet. Derek boıynsha, búginde Almaty oblysynda jalpy qýaty 91 myń tonnalyq 5 et kombınatynyń qurylysy júrip jatyr eken. Onyń ishinde jylyna 8 myń tonna et óńdeıtin «Imperııa Fýd» kompanııasy men árqaısysynyń qýaty 16 myń tonna ónim shyǵarýǵa jetetin «LýnıýanJetisý» jáne «Qaıyńdy» zaýyttarynyń alǵashqy kezeńi iske qosylǵan. Al jumys maýsymynda 21 myń tonna et daıyndaıtyn Inalca jáne 30 myń tonna ónim qýatymen jumys isteıtin «Baýmann» kompanııasynyń zaýyttary da óńirge ınvestısııa tartyp, óndiriske qajetti jumys kúshine suranys týǵyzyp otyr.
Jalpy, Almaty oblysyndaǵy et óńdeý óndirisi degende transulttyq kompanııalardyń qatysýymen qolǵa alynǵan birqatar kásiporyndy aıtýymyz kerek. Atap aıtqanda, joǵaryda aıtqan «Baýmann» nemis kompanııasynyń «Jetisý qoı» jobasy jylyna 30 myń tonna usaq mal etin qaldyqsyz óńdeýge kirisse, amerıkalyq «Taıson Fýds» kompanııasy iri qara etin óńdeıtin zaýyttyń irgetasyn qalap jatyr. Bul zaýyt aldaǵy ýaqytta jylyna 500 myń bas iri qaraǵa deıin soıyp, etin óńdeıtin óndiris bolmaq.
Árıne mundaı qýatty keshenderdiń jumysy toqtaýsyz júrýi úshin shıkizat kózi de mol bolýy tıis. Demek, jetisýlyq sharýalar úshin mal basyn kóbeıtip, odan paıda tabýǵa múmkindik týyp keledi. Munyń da negizi qalanýda. Qazir aımaqta júzge jýyq mal bordaqylaý alańy jumys istep tur. Onyń ústine, sharýshylyqtar taza etti baǵyttaǵy mal ósirýdi jolǵa qoıyp otyr. Munyń birneshe ıgiligi bar kórinedi, birinshiden, shetelden asyltuqymdy mal satyp alýǵa Úkimet jeńildetilgen nesıe beredi, ekinshiden, asyltuqymdy maldyń tóli men alynǵan et ónimi taǵy da sýbsıdııalanady, úshinshiden, asyltuqymdy mal etiniń salmaǵy joǵary. Máselen, keıingi jyldary Jetisýda aǵylshyn elinde ósiriletin «Aberdın angýs» tuqymdy iri qara sany kóbeıip keledi. «Aberdın angýs» sıyrlarynyń tiri salmaǵy 500-700 kılo tartady eken. Al 15-16 aı baǵymda bolǵan jas mal 700 kılodan 1000 kıloǵa deıin taza et beredi.
Bul baǵyttaǵy jumys oblystyń Kegen aýdanynda da jandanyp jatyr. Mysalǵa, óńirdegi «Jańa Aqtasty» jáne «KazMıaso» seriktestikteri tek etti molynan beretin iri qara ósirýmen aınalysyp keledi. «Jańa Aqtasty» seriktestiginiń mal bordaqylaý alańdarynda 6 myń bas asyltuqymdy iri qara jemdeledi. Sharýashylyq isti ilgeriletý úshin 1,2 mlrd teńge kóleminde jeke ınvestısııa da tartqan kórinedi. Al «Kazmıaso» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi Aýstralııa memleketinen 1,4 mlrd teńgege 1 500 bas asyltuqymdy «Aberdın angýs» sıyryn satyp ákelgen.
– Búginde maldyń ózin aqylmen baǵý kerek. Ásirese iri qara sanyn qısapsyz kóbeıte berýdiń mańyzy az. Neǵurlym asyltuqymdy et pen sútti molynan beretin mal basyn kóbeıtken abzal. Biz muny jaqsy túsindik. Memleket te naqty qoldaý jasap otyr. Mal bordaqylaý alańdaryndaǵy jumys kóbeıip, aýyl adamdaryn eńbekpen qamtyp otyrmyz. Qazir bizdiń seriktestikte 50 adam turaqty jumys isteıdi. Buıyrsa, mal basyn kóbeıtip, tuqymyn asyldandyrý isin de jalǵastyra beremiz, – deıdi «Kazmıaso» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory Tólegen Bozjanov.
Jalpy, Kegen aýdanynyń órisi malǵa tolyp, eldiń tynysy keńeıip kele jatqany súıindiredi. Máselen, ótken birer jylda aýdandaǵy iri qara maly 50 894 basqa, jylqy sany 28 468 basqa jáne qoı men eshki úlesi 199 869 basqa jetipti. Iаǵnı mal basy ósken jerde odan alynatyn ónim kólemi de kóbeıe bermek. Onyń bir kórinisin byltyr kegendik malshylardyń bir ǵana Almaty qalasynynyń tutynýshylaryna 15 800 tonna et jóneltkeninen ańǵarýǵa bolady...
Almaty oblysy
