Pikir • 29 Naýryz, 2021

Ne jetpeıdi?

590 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

90-jyldary pýblısıstıkalyq kitap jarııalaǵan Sherhan MURTAZA: «Kúnbe-kún tirshiligimizde kezdesetin keıbir keleńsiz kórinisterdiń eń soraqysy sol – bireý barlyq qoǵam isine, ózine senip tapsyrǵan jumysqa janyn salyp, párýana berilip, kúsh-jigerin, bilimin aıamaıdy. Endi bireý bar: jabyǵa zerli jabý japqandaı, biraq qansha jabýlasa da topastyǵy men toǵysharlyǵy soıdıyp kórinip turady. Jumysqa degen qabilettiligimen emes, adal iskerligimen emes, jaǵympazdyǵymen amaldap júrgen adamdardy qoldap, jyly jebeıtin keıbir basshylar eki ese kináli. Adamdy adam eńbegine, qabiletine qaraı baǵalaıtyn ádil prınsıp sál buzylǵan jerden yryń-jyryń, berekesizdik bastalady» dep jazdy. Qalamger ózi ómir súrgen qoǵamdaǵy kúrdeli de zııandy qubylysqa jurt nazaryn aýdaryp, osylaı dabyl qaqqan edi.

Ne jetpeıdi?

Sodan beri kóp nárse ózgerdi, dúnıe jańǵyryp, álem myń qubyldy. Alaıda sózi mirdiń oǵyndaı Sher-aǵań jazǵan urda-jyq minez-qulyq pen sholaq belsendiliktiń jany siri eken, shyrmaýyqtaı oratylyp, ash kenedeı jabysyp, qolbaılaý bolyp, adymdy ashtyrmaı keledi. Tipti áleýmettik jelilerde jeldeı esken qaýeset pen ósekke toqtam bolmaı tur. Jalǵan aqparattyq aǵyndar sanaly jurttyń ózin jańylystyryp, qarapaıym halyqtyń oıyn san-saqqa júgirtýde. Sonyń ara jigin ajyratý úshin aqylǵa serik bolatyn bilim, za­man­ǵa laıyq sana-sezim qajet. Onyń bir sıpaty – babalar rýhymen bizge jet­ken dástúrli qundylyqtardy saqtap, jón sózge toqtaýdy jadymyz­da ustaý. Al sanany jańǵyrtýǵa, tur­mys mádenıetimizdi jańasha q­al­yp­tastyrýǵa ne jetpeıtinin Elbasy da, Memleket basshysy da aıtýdaıyn aıtyp,  tujyrymdamaly maqalalarynda  keńinen qozǵaǵany beker emes.

О́tken tarıhtan – ónege,  búgini­miz ben erteńimizdiń adastyrmas temirqazyǵy – ár adamnyń jaýap­ker­shi­ligi jaıynda birer oıdy ortaǵa salmaqpyz. Shyndyǵynda, JAÝAP­TY­LYQTY tııanaqtap, saǵat sa­ıyn, sát saıyn qaperge alyp tursaq ta artyq emes. Bul ultsúıer, elshil, otanshyl qasıettiń bastaýy ǵana emes, adamnyń ózin ózi syılaýynyń, aınalany qurmetteýiniń ólshemi bolsa kerek. Sondyqtan buǵan ár­bir azamat, kez kelgen qaýym, qo­ǵam, el, memleket zárý. Dúnıe ja­ral­ǵaly qorshaǵan ortamyz  ja­ýap­tylyqty seziný arqyly ósip-ór­­kendep keledi, jaýapkershilikti bólisý jolymen úılesimdi tirshilik, eńbek etý jalǵasyp otyr. Oǵan degen muqtajdyq, qajettilik bári­miz­ge ortaq bolǵan kezde ǵana jaýapkershilik sezimi tııanaqtalady, ıaǵnı sana sapalyq jaǵynan jetilip, bıikke kóteriledi.

Jalpy, jaýapkershilik uǵymy kez kelgen adamnyń bolmysynan habar beredi. О́zine qatysy bar min­det­ti nemese júktelgen amanatty atqaryp, tapsyrylǵan isti oryndaý – adamgershilik qasıettiń, paryz ben qaryzdy tolyq óteýdiń shynaıy belgisi. Zań tilimen aıtqanda, jeke tulǵa boryshpen qosa mindetin tereń túsinýi, ıaǵnı qoǵamda qabyldanǵan quqyqtyq normalar men erejelerge sáıkes óz is-áreketin baqylaı alady degen sóz. Ony seziný ár adamnyń quqyqtyq mádenıetiniń, azamattyq sana-seziminiń kórinisi bolýǵa tıis.

Táýelsiz el bolyp, qol jetkizgen barlyq jetistikterimiz – túptep kelgende, erlerimizdiń moıynǵa alǵan jaýapkershiliginiń jemisi.

Alaıda toqmeıilsý – toqyraýdan da beter, keri ketýdiń belgisi. Son­dyqtan qazirgi kezde keńse qyz­met­ke­rinen bastap memlekettik qyzmet­shi­ge deıin, tipti azamattyǵy bar árbir adam sózi men is-áreketi úshin ja­ýap­ker­shi­lik­ti moıynǵa alýdy paryz sanaýy kerek. Muny qashanda «barǵa – shúkir, joqqa – qanaǵat» etip kelgen ultymyz teńdessiz táýelsizdigimizdiń talaptary dep qabyldaǵany abzal. Osyǵan baılanysty Táýelsizdigimizdiń otyz jyldyǵyna oraı baıtaǵymyz – eli­mizdiń astanasynda.

«JAÝAPTYLYQ» uǵymyna arnaıy eskertkish qoıylsa degen usynys bar. О́ıtkeni bul eń áýeli, Elbasymyz aıtqandaı, basty qun­dy­lyǵymyz - Táýelsizdikti kózdiń qa­rashyǵyndaı saqtaýdyń amanaty bolar edi. Sondaı-aq  sanǵasyrlyq ata-baba armanyna qol jetkizgen qazirgi kúnniń, erkindik pen teńdik uǵymyn tereń túsinýi tıis zamandas­tar mindetiniń barometri bolmaq.

Azattyqtyń 30 jyldyq torqaly toıy qarsańynda barsha iste jaýapty bolýǵa úndeıtin sımvoldyq belgige baıqaý jarııalansa, oǵan otandyq sáýletshiler men músinshiler zor jaýapkershilikpen kiriseri sózsiz.

Árıne, jańa zaman tarıhynda ózgege ónege kórsetip, elimizdi álem­ge tanytqan  is-sharalar az emes. So­nyń biri ári biregeıi – Elbasynyń Jar­­lyǵymen jabylǵan Semeı ıadro­­­lyq synaq alańy.  Dúnıe júzi Qa­zaq­stan­nyń qýaty turǵysynan álem­degi tórtinshi ıadrolyq qarý­dan bas tartýyn beıbitshilikti saq­taý­dyń eń aýqymdy jaýapty qa­da­my dep baǵalady. Olaı bolsa, «JAÝAPTYLYQ» eskertkishi ja­ýap­­k­ershilik pen parasattylyqty, yn­ty­­maq pen birlikti, izgilik pen jasampazdyqty pash etse, bul Qazaq­stan jolynyń álemdik keńistiktegi tu­ǵyryn aıqyndaıdy dep sanaımyz.

 

Darhan MYŃBAI,

Májilis depýtaty