Jetistiktiń kilti – komandalyq rýhta

Táýelsizdiktiń alǵashqy jyl­darynda sý dobynan Qazaq­stan­nyń erler men áıelder quramasy ózge sport túrlerimen salystyrǵanda el tarıhynda tuńǵysh ret jahandyq dodada óner kórsetti. 1994 jyly Italııanyń bas shahary – Rımde jalaýy jelbiregen álem chempıonatynda tórt qurlyqtan jınalǵan 50-ge jýyq eldiń sport­­­shylary 145 medal jıyn­­tyǵyn sarapqa saldy. Ja­rys qojaıyndary Italııa, Ma­jar­stan jáne Kanada sportshylarymen birge D tobyna túsken Qa­zaqstannyń erler quramasy úsh oıynnyń tek bireýinde ǵana jeńiske jetip, topta úshinshi oryn ıelendi. Italııa jáne Ma­jarstan quramalaryna jol bergen jerlesterimizdiń tek ka­nadalyqtarǵa shamasy kel­di. Ekinshi týrda Úıeńki ja­pyraqtar eliniń sportshylarymen kezdesken jigitterimiz 10:4 esebimen basym tústi. Al 9-12 oryn úshin ótken oıyn­darda Qazaqstan quramasy Aýs­­tralııa jáne Germanııadan je­ńilip, sý dobynan tuńǵysh álem chempıonatyn 12-orynmen túıindedi. Bul táı-táı basqan jas memleket úshin óte joǵary jetistik bolatyn. Keıinnen eli­miz­diń erler quramasy álem chem­­pıonattarynyń turaqty qa­tysýshysyna aınaldy. Jer­lesterimiz búginge deıin aıtýly dodada jeti ret (1998, 2001, 2009, 2011, 2013 jáne 2015 jyldary) baq synady.

Italııadaǵy álem chempıonatyna qatysqan áıelder qura­masy da jahandyq básekeni 12-orynmen qorytyndylady. Ita­lııa, AQSh, Aýstralııa, Ger­manııa, Jańa Zelandııa sekildi myqty ujymǵa tap kelgen jer­lesterimiz 5 oıynnyń tór­teýinde jeńilip, sońǵy týrda Ger­manııa quramasymen (5:5) teń tústi. Qazaqstannyń áıelder komandasy da sý sportynan álem chempıonattarynda jıi boı kór­setetin ulttyq quramanyń biri sanalady. Máselen, búginge deıin burymdylar álem chempıo­na­tynyń fınaldyq kezeńine 8 ret (1994, 1998, 2001, 2003, 2007, 2009, 2011, 2013) joldama aldy.

Keıinnen álem chempıonatyna Qazaqstannyń shaıbaly hokkeı quramasy qosyldy. 1998 jyly Shveısarııanyń Sıýrıh jáne Bazel qalalarynda uıymdas­tyrylǵan muz ústindegi básekede Qazaqstan Reseı, Fınlıandııa jáne Latvııa sekildi hokkeı der­javalarymen bir topta óner kórsetti. О́skemen hokkeı mek­te­biniń túlekterinen jasaqtalǵan ulttyq quramamyz barlyq oıynda qarsylastaryna ese jiberse de, tuńǵysh álem chempıonatynan zor tájirıbe jınaqtap qaıtty.

Budan keıin qazaqstandyq hokkeıshiler álem chempıonatyna jeti márte (2004, 2005, 2006, 2010, 2012, 2014 jáne 2016 jyldary) qatysty. 2005 jyly Aýstrııada ótken jahandyq jarysta bizdiń jigitter 12-orynǵa taban tiredi. Bul – álem chempıonattaryndaǵy ázirshe eń úzdik nátıjemiz. Mu­zaı­dyn sheberleri, bálkim, bul kórsetkishti bıylǵy álem chempıonatynda jańartyp qalar. Aldaǵy mamyr aıynyń 21-i men maýsymnyń 6-sy aralyǵynda Latvııa astanasy Rıgada ótetin álemdik saıysta 2019 jyly jo­­ǵary dıvızıonǵa oralǵan Qa­­­zaqstan quramasy Kanada, Fın­lıandııa, AQSh, Germanııa, Lat­vııa, Norvegııa, Italııa qura­malarymen B tobynda synǵa túsedi.

1999 jyly Nıgerııada ót­ken fýtboldan jastar arasyn­daǵy álem birinshiligi qazaq fýt­bolynyń altyn tarıhyna endi. О́ıtkeni ala dop ónerine ań­sary aýǵan qazaq jastary Azııada teńdessiz qurama ata­nyp, Afrıka qurlyǵynda uıym­das­tyrylǵan alamanda tuńǵysh ret óner kór­setti. Saryqurlyqta qarsy­las shaq keltirmegen Qa­zaqstan álem chempıonatynda jastar arasyndaǵy sońǵy álemdik do­danyń jeńimpazy Argentına, Afrıka chempıony Gana quramasy men Eýropanyń qola júldegeri Horvatııa komandasyna tap keldi. Kil myqty qarsylaspen jasyl alańda jolyqqan jerlesterimiz tusaýkeser kezdesýinde Argen­tınadan 1:0 esebimen je­ńilse, ekinshi týrda Horvatııaǵa 5:1 ná­tı­jesimen jol berdi. Qa­zaq­stan quramasynan álem chem­pıonatyndaǵy eń birinshi jáne ázirshe eń sońǵy golyn Erlan Orazaev soqqan bolatyn.

Gol soǵylǵan sátti Erlan Ora­zaev bylaı baıandap bergen edi: «Eýropalyq qarsylasymyzdyń kezdesýge daıyndyǵy óte keremet bolatyn. Men oıynǵa tek ekinshi taımda qosyldym. Ol kezde matchtyń esebi 3:0 bolyp turǵan. Alańǵa shyǵa salyp esep aıyrmasyn qysqartsam da, qaptaldaǵy tóreshi «oıynnan tys qaldyń» dep eseptemeı tastady. Biraq matchtan keıin qaıtalaýdy kórsem, eshqandaı da ofsaıd bolmapty. Sonyń artynsha ujym bolyp taǵy shabýyl uıymdastyrdyq. Kim ekeni qazir esime túspeı tur, oń qaptaldan bir áriptesim pas berdi. Dop aıa­ǵyma dál kelgenin sezsem kerek, eshteńege qaramastan joıqyn soqqy jasadym. Shamamen 30 metr jerden baǵyttaǵan dobym Horvatııa qaqpashysy úshin alynbastaı bolypty. Dop qaqpa torynda týlap jatty. Osylaısha, Qazaqstan fýtbolynyń álem bi­rin­shiligindegi soǵylǵan tuń­ǵysh, áli kúnge deıin jalǵyz bo­lyp turǵan goly tirkelgen. Endi bar úmitim sol goldyń te­zirek jańartylýy. Bizdiń ini-baýyrlarymyz ulttyq qurama sapynda áli talaı gol salady dep senemin», dep esine aldy. Búginde áıgili shabýyl­shy Qaraǵandynyń «Shahter» klýbynyń dırektory qyzmetin atqarady.

Araǵa jyl salyp ǵasyrlar toǵysynda Qazaqstannyń fýtzal quramasy da tuńǵysh ret álem chempıonatyna qatysýǵa múmkindik aldy. 2000 jyldyń kúzinde Gvatemala tórinde uı­­ym­­dastyrylǵan dop dodasynda jerlestermiz Brazılııa, Por­týgalııa jáne alań ıelerimen birge «A» tobynda baq synady.

Muhıttyń arǵy betinde ót­ken álem birinshiliginde biz­diń jigitter barlyq qar­syla­sy­nan jeńilgenimen, Qazaqstan quramasy úshin mundaı iri ja­­rysqa qatysýdyń ózi – zor már­tebe, mol tájirıbe edi. Odan keıin Qazaqstan ÝEFA qa­natynyń astyna ótip, Qa­zaq­stan fýtzaly jańa deń­geı­ge kóterildi. 2016 jyly Kolým­bııadaǵy álem chempıonatyna myqty daıyndyqpen barǵan jerlesterimiz toptyq ke­zeń­de Argentınaǵa ese jiber­ge­nimen (1:0), keıingi matchta Kos­­ta-Rıka quramasynan basym tústi (3:1). Al sońǵy týrda So­­­lo­mon araldarynyń qaq­pa­syna jaýapsyz 10 gol soǵyp, óz to­bynda ekinshi oryn aldy. Sóı­tip Qazaqstan tuńǵysh ret mańyzdy dodanyń pleı-off kezeńine qadam basty. 1/8 fınalda álemniń eki dúrkin chempıo­ny Ispanııa quramasymen jo­lyqqan bizdiń jigitter tartysty ótken oıynda 5:2 ese­bimen je­ńilip qal­dy. 30 mı­nýt boıy ıs­pa­nııa­lyqtarǵa azý kórsetip, 2:2 nátıjesimen terezesi teń túsip turǵan óren­derimiz match­tyń sońǵy 10 mınýtynda qaqpa­la­ryna úsh gol ótkizip alyp, ja­­rys­ty pleı-off kezeńinde aıaqtaýǵa májbúr boldy.

Sonymen qatar voleıboldan Qazaqstannyń erler jáne áıelder quramalary da álem chempıonatynda baq synady. Erler quramasy 2002 jyly Argentınada jáne 2006 jyly Japonııada ótkizilgen qurlyq birinshiliginde óner kórsetse, áıelder Japonııa (2006, 2010, 2018) jáne Italııadaǵy (2014) álem chempıonattarynda oınap, toptyq kezeńnen keri qaıtty. Sondaı-aq gandboldan qyzdar quramasy (2007, 2009, 2011, 2015, 2019) men kógaldaǵy hokkeıden qyzdar arasyndaǵy elimizdiń bas quramasy 2011 jáne 2015 jyldary atalǵan sport túrinen ótken jyldyń basty básekeleriniń toptyq kezeńinde el namysyn qorǵady.